Кіріспе
Америка Азамат соғысының шайқасы
Джексонның позициясына екі одақтық колонна жиналды. Майор-генерал Джон С. Фремонттың шамамен 15 000 сарбазы Долина Пайк арқылы оңтүстікке жылжып, 6 маусымда Харрисонбург маңына жетті. Бригада генералы Джеймс Шилдстің шамамен 10 000 адамнан тұратын бөлімі Лурай (Пейдж) аңғарындағы Фронт Рояльден оңтүстікке қарай жылды, бірақ сазды Лурай жолынан созылып қалды. Порт-Републикада Джексон Солтүстік өзеніндегі соңғы тұтас көпірге және Фремонт пен Шилдс біріге алатын Оңтүстік өзеніндегі арналарға ие болды. Джексон Фремонттың Милл Крикке қарай жылжуын тоқтатуға, ал Шилдспен Шенноа өзенінің Оңтүстік саласының шығыс жағалауында кездесуге бел буды. Массануттендегі Конфедерацияның сигнал станциясы одақтың ілгерілеуін қадағалады. 8 маусым күні таңертең Фремонттың әскері Крос-Кейс тавернасының жанында Конфедерацияның алдыңғы күзетімен кездесті. Бірнеше оқ атылып, одақтың кавалериясы жақындап келе жатқан бас күштеріне қайта шегінді. Қараңғылық одан әрі дамуға мүмкіндік бермеді.
Two Union columns converged on Jackson's position. The army of Maj. Gen. John C. Frémont, about 15,000 strong, moved south on the Valley Pike and reached the vicinity of Harrisonburg on June 6. The division of Brig. Gen. James Shields, about 10,000, advanced south from Front Royal in the Luray (Page) Valley, but was badly strung out because of the muddy Luray Road. At Port Republic, Jackson possessed the last intact bridge on the North River and the fords on the South River by which Frémont and Shields could unite. Jackson determined to check Frémont's advance at Mill Creek, while meeting Shields on the east bank of the South Fork of the Shenandoah River. A Confederate signal station on Massanutten monitored Union progress. Early in the morning on June 8, Frémont's men encountered the Confederate advanced guard near Cross Keys Tavern. A few shots were fired and the Union cavalry fell back onto their main body, which was approaching. Darkness prevented further developments.
Шайқас
Полковник Сэмюэл С. Кэрролл, одақтың атты әскер полкінің басында, артиллериялық батарея және жаяу әскер бригадасының қолдауымен, Шилдс тарапынан Порт-Републикадағы Солтүстік өзен көпірін қамтамасыз ету үшін алға жіберілді. 8 маусымда таңнан кейін Кэрролл конфедераттық қарауылдарын шашыратты, Оңтүстік өзенін кесіп өтті және Порт-Републикаға шапқындады. Джексон және оның штабы бас штабтан бас көше бойымен жүгіріп, көпірден өтті, тұтқындалудан мүжілді (штабының үш мүшесі тұтқындалды: полковник Степлтон Кратчфилд, лейтенант Эдвард Уиллис және доктор Хантер МакГайр). Кэрролл көпірге бір зеңбірек орнатып, екіншісін жақынға әкелді. Джексон қорғанысқа жетекшілік етіп, капитан Уильям Т. Поагтың батареясына солтүстік жағалауға орналасуға бұйрық берді. Капитан Джеймс МакД. Каррингтон Мэдисон Холл маңынан зеңбірек алып келіп, одан Main Street-тің бойымен оқ жаудырды. Полковник Сэмюэл В. Фулкерсон өзінің 37-ші Вирджиния жаяу әскерін көпірден қарсы шабуылға жіберді, онда қарсы жақтағы зеңбірек жүзімшар оқтармен атып, одақтың атты әскерін қаладан ығыстыруға тырысты. Кэрролл екі зеңбірегін жоғалтып, оның жаяу әскері қашықтыққа жетпес бұрын шатасумен кері шегінді. Үш конфедераттық батарея Порт-Републиканың шығысындағы Саут-Форк өзенінің солтүстік жағалауындағы биіктікте орналасып, кері шегінетін федералдыларға оқ жаудырды. Кэрролл Лурай жолымен солтүстікке бірнеше шақырым қашықтыққа шегінді. Джексон Порт-Републикада генерал Уильям Б. Талияферро бригадасын және Богота маңындағы Стоунволл бригадасын артиллериямен бірге орналастырды. Осы уақытта Фремонт, полковник Густав П. Клузере бригадасының алдында, Харрисонбург маңынан алға жылжуын жаңартты. Конфедераттық қарауылдарын ығыстырғаннан кейін Клузерет оң жақ қанатын Юнион шіркеуіне жақын Кизлтаун жолы бойында орналастырды. Бір-бірден одақтың бригадалары қатарға тұрды: генерал Роберт С. Шенк Клузереттің оң жағында, генерал Роберт Х. Милрой оның сол жағында және генерал Джулиус Х. Стахел алыс сол жақта, оның сол жақ қанаты Конгерс-Крикке жақын. Генерал Генри Болен мен полковник Джон А. Колтес бригадалары саптың ортасында резервте қалды. Одақтың атты әскер полкі оң жақ қанатын қамтамасыз ету үшін оңтүстікке қарай жылжыды. Батареялар алдыңғы қатарға жеткізілді. Иуэлл өзінің жаяу әскер дивизиясын Милл-Крик артына орналастырды, генерал Исаак Р. Тримблдің бригадасы Порт-Република жолымен оң жақта, генерал Арнольд Эльзи орталықта биік жарларда. Эуэлл өзінің артиллериясын (4 батарея) желінің ортасына шоғырландырды. Одақтың әскерлері Кизлтаун жолында орналасқанда, Тримбл бригадасын Жеңіс төбесіне дейін шамамен бір мильге жылжытты және 21-ші Солтүстік Каролина жаяу әскерінің қолдауымен сол жағындағы төбеде Куртенэйдің (Латимердің) батареясын орналастырды. Юнион Черч маңында шайқасқан 15-ші Алабама бригадасы қосылды. Тримбл өз полктерін төбесінен жасырды. Фремонт өзінің шайқас шебін Милл-Крик артында деп есептелінетін конфедераттық позицияны қоршауға алу ниетімен жылжытуға бел буды. Бұл маневрге оң жақ дөңгелектің күрделілігі қажет болды. Сол жақтағы Стахел бригадасы ең алыс қашықтықты басып, бірінші болып алға жылжыды. Милрой Стахелдің оң жағына және арт жағына қарай жылжыды. Одақтың батареялары Кизлтаун жолынан оңтүстікке қарай жаяу әскер желілерімен алға жылжыды және конфедераттық батареяларымен қақтығысты. Стахел Тримблдің алға жылғанын білмейтіндей болды. Оның шайқас шебі аңғарға түсіп, жорықты кесіп өтіп, Жеңіс төбесіне көтеріле бастады. Кенеттен Тримблдің әскері тұрып, Стахел бригадасына бірден оқ ашты. Конфедераттар көбінесе тегіс ұңғылы мылтықтармен қаруланған, оларды қақ пен доппен зарядтап, осындай жақын қашықтықтағы әсері өте қиратушы болды; Стахел бірнеше сәт ішінде 300 адамды жоғалтты, ал қалған жасыл, сынақтан өтпеген сарбаздар үрейленіп қашып кетті. Одақтың бригадасы Жеңіс төбесінің қарсы биіктігінде қайта топтасты, бірақ шабуылды қайта жаңартуға тырыспады. Ұрыстың әртүрлі жазбалары Тримблдің Стахелге оқ ату кезінде қаншалықты жақын болғанын әртүрлі бағалайды, бірақ 40 ярд ықтимал қашықтық сияқты көрінеді. Бүкіл оқиға бір минуттан аспады, өйткені 1300 мылтықтан шыққан түтін көруді мүмкін етпеді және Стахел бригадасы жарылып, қашқанға дейін конфедераттардың көпшілігі бір оқ атқан жоқ. Стахел шабуылын жаңартуға тырыспады, бірақ өз позициясын нығайту үшін батареяны (Буэллдің) жақынға әкелді. Тримбл 15-ші Алабаманы оң жақтан жылжытып, батареяның сол жағына апаратын аңғарға көтерілді. Осы уақытта Эуэлл Тримблдің оң жағына екі полк (13-ші және 25-ші Вирджиния) жіберіп, одақтың батареясынан қатты оққа ұшыратты. «Шумен» 15-ші Алабама аңғардан шығып, батареяға қарай төбеге көтеріле бастады, қақтығысқа себеп болды. Тримбл өзінің қалған екі полкін (сол жақта 16-шы Миссисипи жаяу әскер полкі және оң жақта 21-ші Джорджия жаяу әскері) Жеңіс төбесінен жылжытып, одақтың желісін кері итерді. Одақтың батареясы асығыс түрде жиналып, зеңбіректерді алып кетті. Одақтың полкі 16-шы Миссисипидің сол жақ қанатына шабуыл жасады, бірақ қатал шайқаста кері шегінді. Тримбл конфедераттардың оң жағындағы аңғармен жылжуын жалғастырып, одақтың бірнеше позицияларын айналып өтті. Осы уақытта Милрой Стахелдің оң жағында, артиллерияның қолдауымен алға жылжыды. Милройдың желісі Милл-Крик артындағы конфедераттардың орталығына мылтықпен оқ ату қашықтығына жетіп, оқ жаудырды. Одақтың батареялары конфедераттық батареялармен артиллериялық дуэльде жалғасты. Болен Стахелдің құлдырап жатқан қорғанысын нығайту үшін одақтың алыс сол жағына жылжыды. Милройдың сол жақ қанаты Стахелдің шегінуімен қауіпті жағдайға түсті, және Фремонт оны кері шегінуге бұйрық берді. Джексон Эуэллді қажет болған жағдайда қолдау үшін Тейлор бригадасын алға жылжытты, бірақ Тейлор Порт-Република жолындағы Данкер шіркеуіне жақын резервте қалды. Стахел бригадасының сол жақтағы қирауынан парализге ұшыраған Фремонт координациялы шабуылға бара алмады. Ол Шенктің бригадасын Юнион шіркеуінің оңтүстігіндегі конфедераттардың сол жақ қанатын табуға бұйрық берді. Эуэлл Эльзи бригадасының элементтерімен сол жағын нығайтты. Жеңіспен оқ атылды, бірақ тез басылды. Конфедераттық генерал Эльзи мен генерал Джордж Х. Стьюарт осы қақтығыста жараланды. Фремонт күштерін Кизлтаун жолына кері шегерді, артиллериясын артындағы биіктіктерге (Оак Ридж) орналастырды. Артиллериялық оқ ату жалғасты.
Салдары
Одақтың қазасы 557 өлген және жараланған, 100 адам тұтқынға алынды, ал Конфедерация 300-ден аз сарбаз жоғалтты. Кешкі мезгілде Тримбл өз әскерін Одақ позициясына шамамен 400 метрдей жақынға жылжытты, түнгі шабуылға дайындалуда болды. Конфедерацияның мәліметтерінде Одақ әскерлері лагерь құрып, от жағып, кофе жасағандары айтылады. Шенк қараңғыда Конфедерация позицияларын бақылау үшін бір рота жіберді, бірақ қысқаша шайқастан кейін рота кері қайтарылды және басқа ешқандай қақтығыс болмады. Түнде Эуэлл Тримблге шабуыл жасамай-ақ кері шегінуге бұйрық берді.
Жауынгерлік алаңның сақталуы
Азаматтық соғыс қоры (Америкалық шайқас алаңдары қорының бөлімшесі) және оның серіктестері шайқас алаңының бір бөлігін сатып алып, сақтап қалды. Маңызды сатып алу – шайқас алаңының ортасында орналасқан 51 акрлық Жесір Пенс шаруашылығы. Қор жергілікті зейнеткер хирург Ирвин Хесс және оның әйелімен бірлесіп, мүлікті аукционда сатып алды. Олар содан бері шамамен 1840 жылы салынған шаруа үйін толыққанды қалпына келтірді. Жер сақтау шарты арқылы қорғалған. 2022 жылдың наурыз айында "Талбот жігіттері" ескерткіші Мэриленд штатының Талбот округінен шайқас алаңына көшірілді. Конфедерация ескерткіші 1916 жылдан бері Талбот округі сотының алдында тұрған, және көп жылдық наразылықтардан кейін алынып тасталған кезде Мэрилендтегі қоғамдық жердегі соңғы Конфедерация ескерткіші болды.