Кіріспе

Чили саяси қайраткері Агустин Мануэль де Эйзагуирре и Аречавала (3 мамыр 1768 – 19 шілде 1837) – чилилік саяси қайраткер. 1826-1827 жылдары Чилидің уақытша президенті қызметін атқарды.

Ерте өмір

Ол Чилидің Сантьяго қаласында баск Доминго Эйзагуирре Эскутасоло мен Мария Роза де Аретсабала и Алдайдың ұлы болып дүниеге келді. Ол 1789 жылы Сан-Фелипе Корольдік университетінде заң және теологияны оқып бітірді. Алғашқыда дін қызметкері болуды қалаған, бірақ кейіннен ойын өзгертіп, Калера-де-Тангодағы отбасылық иелікті басқаруға бел буды. 1808 жылдың 13 қыркүйегінде Мария Тереза де Ларраин мен Гусман Пералтаға үйленді. Өмірінің соңына дейін саудамен және жерлерін басқарумен айналысты.

Саяси мансап

Чилидің 1810 жылы испан үстемдігіне қарсы көтерілісінің алғашқы күндері ол Сантьяго қалалық әкімшілігінің мүшесі болды және революциялық қозғалысқа ынтамен қосылды. Саяси мансабын 1812 жылы бірінші конгресске депутат болып сайланғаннан бастады. 1813 жылы генерал Хосе Мигель Каррера бригадир Антонио Пареханың басқындығына қарсы аттанғанда, сенат уақытша үкімет құрды, ал Эйсагуирре 1813 жылғы наурыз айында Хосе Мигель Инфанте және Хосе Игнасио Сьенфуэгоспен бірге құрылған Үкімет кеңесіне (Хунта де Гобиерно) мүше болып сайланды. Бұл кеңес 1814 жылдың 7 наурызына дейін қызмет етті. Ол ұлттық академия мен көптеген мектептерді құруға, баспасөз бостандығын жариялауға белсенді қатысты. Осы кезеңде Сантьягода алғашқы республикалық газет жарық көрді. 1814 жылғы қазанда Ранкагуа шайқасынан кейін ол, басқа патриоттармен бірге Хуан Фернандес аралына түрмеге қамалды, ал оның барлық мүлігі тәркіленді. Ол 1817 жылғы 12 ақпанда өткен Чакабуко шайқасынан кейін қайтып оралды, ол жер аударылғандарды отбасыларымен қайта қостырды. Бернардо О’Хиггинс президент болған кезде Эйсагуирре жеке өміріне шегініп, коммерциялық істеріне берілді. Осы уақытта ол Вальпараисо мен Шығыс Үндістан арасында тікелей сауда жасау үшін танымал Калькутта компаниясын ұйымдастырды, соның арқасында чили туы Азия теңіздерінде көтерілді. 1823 жылғы 28 қаңтарда ол Хосе Мигель Инфанте и Рохас және Фернандо Эразурис Альдунатемен бірге, отставкаға кеткен Жоғарғы директор Бернардо О’Хиггинстен билікті қабылдаған Үкімет кеңесінің мүшесі болды. Бұл кеңес 1823 жылғы 4 сәуірге дейін қызмет етті, содан кейін Рамон Фрейре жаңа Жоғарғы директор болып тағайындалды. 1826 жылғы 8 шілдеде Мануэль Бланко Энкалада президент болып сайланды, ал ол вице-президент болып сайланды. Олар 1826 жылғы 14 тамызда қызметке кірісті. Президент Бланко Энкалада отставкаға кеткеннен кейін, ол 1826 жылғы 11 қыркүйекте президент лауазымын иеленді.

Әкімшілік

Оның қысқа мерзімді үкіметі алдыңғы басшының отставкасына себеп болған қаржылық қиындықтармен ерекшеленді. Ол мемлекеттік қазынаның бос екенін, елдің толық әкімшілік жүйесінің бұзылуы салық жинауға кедеріс келтіргендіктен, түсім көзінің жоқ екенін анықтады. Әкімшілік қызметкерлерге жалақы төлеуге ақша жетпеді, тіпті сол кездегі саяси ахуалды ескерсек, әскерге де жалақы төленбеді. Қызметке кіріскеннен кейін ол бірден Чиландағы бірқатар оқиғалармен, содан кейін орталық үкіметтің бақылауынан шығып, Испанияның қорғауына қайта оралуға тырысқан Чилоэ аралындағы көтеріліспен күресуге мәжбүр болды. Көтеріліс өте қатыгездікпен басылды, 20 адам атқыланды. Президент пен Конгресс арасындағы алдыңғы президенттің кезіндегі шиеленіс сақталды. Федералдық заңдар жаңа провинциялар арасында қақтығыстарға себеп болды, ал танымал қарақшылар Пинчеира әулеті жаңа науқанға кірісті. Тағы бір мәселе – темекі монополиясын (әсіресе сыртқы қарызды өтеуді) басқарған «Portales, Cea y Cía» компаниясының банкроттығы болды. Бұл банкроттық үлкен дау-жанжалға айналды, өйткені консервативті оппозиция елдің құлдырауының себебі құқықтық қауіпсіздіктің болмауы екенін айтты, ал үкімет мемлекет өзі банкрот болған кезде сыртқы қарызды қайта төлеуді қайта бастауға тиіс екенін мәлімдеді. Осы саяси тартыстардың ортасында полковник Энрике Кампино, радикалды федералистер тобының қолдауымен Сантьяго гарнизонымен бірге әскери төңкеріс ұйымдастырып, Конгрессті таратып, Диего Порталес және Мануэль Хосе Гандарильяс сияқты бірқатар консервативті министрлерді тұтқынға алды. Ақыры үкімет жағдайды бақылауға алып, полковник Кампиноны түрмеге қамады, бірақ президент Эйзагуирре шаршады. 1827 жылдың 25 қаңтарында ол Конгреске отставкасын ұсынды, ол қабылданды, ал Рамон Фрейре Чили президенті, ал Франсиско Антонио Пинто Чили вице-президенті болып тағайындалды.

Кейінгі өмірі

Осы оқиғадан кейін Эйсагуирре саясаттан шығып, өмірінің соңына дейін тек өз шаруашылығына берілді. Ол 1837 жылғы 19 шілдеде Сантьягода қайтыс болды.