Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Батыс жағалаудағы археологиялық ескерткіш
Archaeological site in the West Bank
Геродион (Ἡρώδειον; هيروديون; ), Геродиум (латын тілінде), немесе Джабал әл-Фурейдис (جبل فريديس) – Иерусалимнің оңтүстігінде және Бейт-Лехемнің оңтүстік-шығысында орналасқан ежелгі бекініс. Ол Бейт Тамир, Заатара және Жаннатах ауылдарының арасында жатыр. Бұл жер б.з.д. 23-15 жылдары Иудея патшасы Ұлы Ирод салған Геродион ескерткішімен байланыстырылады. Ескерткіш Батыс жағалаудың C аймағында орналасқан, ресми түрде Израильдің азаматтық басқармасына, әскери шенеуніктерден құралған органға бағынады, ал іс жүзінде Израильдің табиғат және саябақтар басқармасымен бірлесіп басқарылады. Израиль Осло келісіміне сәйкес бұл аймақта жұмыс істеуге құқылы екенін мәлімдейді, бірақ Палестина билігі Израильдің мұнда қазба жұмыстарын жүргізуге немесе Израильдің қазбалар барысында тапқан артефакттарды алып кетуге құқығы жоқ деп санайды.
Herodion (Ἡρώδειον; هيروديون; ), Herodium (Latin), or Jabal al Fureidis (جبل فريديس) is an ancient fortress located south of Jerusalem and southeast of Bethlehem. It is located between the villages of Beit Ta'mir, Za'atara and Jannatah. It is identified with the site of Herodium, built by King of Judea Herod the Great between 23 and 15 BCE. The site is in Area C of the West Bank, formally under the jurisdiction of the Israeli Civil Administration, a body of military officers, and in practice it is administered jointly with the Israel Nature and Parks Authority. Israel asserts that it is entitled to work in the area under the Oslo Accords, but the Palestinian authorities say Israel has no right to undertake digs there or remove artifacts that Israel discovered in excavations there.
Этимология
Иродион – Ұлы Ирод патшаның есімімен аталған жалғыз орын. Крестшілер оны «Франк тауы» деп білген. Палестиналық жергілікті халық оны тарихи түрде Джабал әл-Фирдус немесе Джабал әл-Фурейдис (جبل فريديس, мағынасы «Шағын жұмақ тауы») деп атаған; Эдвард Робинсон 1838 жылы оны крестшілерге сілтеме жасай отырып «Франк тауы» деп сипаттаған. 1841 жылы Эдвард Робинсон «Палестинадағы Киелі зерттеулерде» Иосиф Флавийдің сипаттамасына сүйене отырып, бұл орынды Иродион деп анықтады. Иосиф Флавий б.з.д. 23-15 жылдар аралығында Ұлы Иродтың есімімен аталған сарай-бекініс және шағын қала салынғанын айтқан. 2007 жылы табылған саркофаг Иродқа тиесілі деп мәлімделді, себебі ол аймақта табылған басқа саркофагтардан әлдеқайда сәндірек және бұл орынның түпнұсқа ивриттегі атын көрсетеді деп саналады.
Herodium is the only site that is named after King Herod the Great. It was known by the Crusaders as the "Mountain of Franks". Palestinian locals historically called it Jabal al Firdous or Jabal al Fureidis (جبل فريديس, lit. "Mountain of the Little Paradise"); Edward Robinson in 1838 described it as "Frank Mountain", in reference to the Crusaders. In 1841, Edward Robinson's identified the site in Biblical Researches in Palestine as Herodium based on the description found in Josephus. Josephus described a palace fortress and a small town, named after Herod the Great, built between 23 and 15 BCE. A sarcophagus discovered in 2007 was claimed to belong to Herod as it was more ornate than others found in the area. and is thought to represent the original Hebrew name for the site.
Ұлы көтеріліс
Бірінші яһуди-рим соғысы кезінде Иродийді қорғағандар Иродтың триклиниумын синагогаға айналдырды. 71 жылы римдіктер Иродийді жаулап алып, қиратты.
In the midst of the First Jewish–Roman War, the defenders of Herodium transformed Herod's triclinium into a synagogue. Herodium was conquered and destroyed by the Romans in 71 CE.
Бар-Кохба көтерілісі
Бар-Кохба көтерілісінің басында, алты жыл өткен соң, Симон Бар-Кохба Иродиумды өзінің екінші бас штабы деп жариялады. Қорғаныс Иешуа бен Галгула басқарды, ол, мүмкін, Бар-Кохбаның екінші немесе үшінші буынында болған. Көтеріліс кезіне қатысты археологиялық деректер нысандағы барлық жерден табылды – сыртқы ғимараттардан таудың астындағы су жүйесіне дейін. Су жүйесінің ішінде көтерілісшілер салған тіреу қабырғалары және тағы бір үңгірлер жүйесі анықталды. Үңгірлердің бірінен көтеріліс уақытында өртенген ағаш табылды.
At the beginning of the Bar Kokhba revolt sixty years later, Simon bar Kokhba declared Herodium as his secondary headquarters. The fortress was commanded by Yeshua ben Galgula, who was likely in Bar Kokhba's second or third line of command. Archaeological evidence for the revolt was found all over the site, from the outside buildings to the water system under the mountain. Inside the water system, supporting walls built by the rebels were discovered, and another system of caves was found. Inside one of the caves, burned wood was found which was dated to the time of the revolt.
Жоғарғы Иродиум
Иродиумның археологиялық қазба жұмыстары 1962 жылы Иерусалимдегі Францискандық Бібліялық орталықтан (Studium Biblicum Franciscanum) Virgilio Canio Corbo және Stanislao Loffreda бастап, 1967 жылға дейін жүргізілді: олар төбенің үстіндегі жоғарғы цитадельді тапты.
The archaeological excavation of Herodium was begun in 1962 by Virgilio Canio Corbo and Stanislao Loffreda, from the Studium Biblicum Franciscanum of Jerusalem, and it continued until 1967: they discovered the upper citadel, at the top of the hill.
Пилат шағасы
1968–1969 жылдары археолог Гидеон Фёрстер басқарған қазба жұмыстары барысында Иродтың бейіті мен сарайының бір бөлігінен жүздеген артефакттар табылды, олардың ішінде мыс қорытпасынан жасалған сақина да болды. Сақинаға бастапқыда назар аударылмаған, бірақ 2018 жылы оған мұқият зертханалық тазалау және ғылыми сараптама жасалды. Сақинаның ортасында өрнектелген кратер немесе амфора бейнеленген, ол Геродиумның монументалды урнасына (қолсыз амфора немесе акротерий) ұқсас, ал оны грек тілінде "Пилатқа тиесілі" дегенді білдіретін, "жартылай деформацияланған" грек әріптерімен қоршалған. Ғалымдар сақинадағы "Пилат" кім екеніне нақты көз жеткізе алмаса да, бұқаралық ақпарат құралдары оның Понтий Пилатқа тиесілі болуы мүмкін екенін хабарлады. Археолог Рой Порат сақинаның иесі туралы барлық болжамдар тең мүмкін екенін айтты: "Мұқият ғылыми мақала жариялау маңызды болды, бірақ шындығында бізде Пилат есімі жазылған сақина бар, және оның жеке байланысы айқын сезіледі". Көптеген талқылаулар сақинадағы грек жазуына бағытталған болса да, бейне де маңызды, және бұл сақинаның Пилаттың кеңселік қызметкері Пилатқа арналған құжаттарды мөрлеу үшін қолданған сақина екенін көрсетеді. Сақинадағы бейне римдік діни рәсімдермен (мысалы, суоветаурилия, бакханалия) және Пилат губернаторлық қызметін атқарған кезеңдегі монеталарындағы бейнелерге тән императорлық культпен байланысты болуы мүмкін.
In 1968–1969, during excavations directed by archaeologist Gideon Foerster, at a section of Herod's burial tomb and palace hundreds of artifacts were found, including a copper alloy ring. The ring was overlooked but in 2018 it was given a thorough laboratory cleaning and scholarly examination. At the center of the ring is an engraved krater, or amphora similar in style to the monumental urn (handleless amphorae or acroteria) of Herodium which is encircled by "partly deformed" Greek letters spelling out "of Pilates" in Greek. Although scientists were not sure about who is the "Pilates" mentioned on the ring, media published that it could have possibly belonged to Pontius Pilate. Archaeologist Roi Porat said that all explanations are equally possible for the owner of the ring: "It was important to publish a careful scientific article, but in practice we have a ring inscribed with the name Pilate and the personal connection just cries out." While much of the debate has focused on the Greek name inscribed on the ring, the image is of equal significance and may further support that this was the ring used by Pilate's administrative assistant for sealing documents for Pilate. The image on the ring is possibly associated with Roman religious ceremonies (i. e., suovetaurilia, bacchanalia) and the imperial cult that were characteristic of the images on the coins that Pilate had minted during his term as governor.
Монша
Рим моншасы үш бөлімнен тұратын: кальдарий, тепидарий және фригидарий. Мыңдаған жылдар бойы жер сілкінісі мен соғыстарға қарамастан, әлі күнге дейін жақсы күйде сақталған өте әсерлі күмбезі бар. Кальдарийде жоғары көтерілген едендер, күмбезді төбелер және қабырғаларында жылуды өткізетін арналар болған. Тепидарийдің едені мозаикамен жабылған, ал фрескалары сарайдағы тұрғын жайларды еске түсіреді. Фригидарий, моншаның соңғы бөлімі, қонақтардың үлкен бассейнде салқындануға арналған орын болған.
The Roman bathhouse consisted of three areas, the caldarium, the tepidarium, and the frigidarium. It also had a very impressive dome which is still in good condition today despite thousands of years of earthquakes and wars. The caldarium had vaulted ceilings, raised floors, and channels in the walls to conduct heat. The tepidarium had mosaic floors and frescoes just like the living quarters of the palace. The frigidarium, the last stop in the bathhouse, was where guests would cool off in a large pool.
Иродтың қабірі
Еврей университетінің профессоры Эхуд Нецер 2007 жылғы 8 мамырда Иерусалимнің оңтүстігіндегі Иродион сарай-бекінісіне қарай беткейдегі тегіс алаңда, туннельдер мен су қоймаларының үстінде Иродтың қабірін өз археологтар тобымен бірге тапқанын хабарлады. Кейінгі қазба жұмыстары осы орынның Иродтың мазар екенін күшейтті. Қабірдің негізі қазірге дейін қазылып алынып, келушілерге көрініс береді. Оның тобында Рой Порат, Яков Калман және Рейчел Чачи Лаурейс болды. 2009–2010 жылдарғы қазба жұмыстары қабірдің негізіне жақын жерде 450 орындық шағын ғимаратты (театрды қараңыз) анықтады. Нецер 2010 жылғы қазан айында қазба алаңында құлап, алған жарақаттарынан көз жұмды. Патрич пен Арубасқа сәйкес, қабір Иродқа тиесілі болу үшін тым қарапайым және бірнеше сәйкес келмейтін ерекшеліктері бар. Нецердің қайтысынан кейін қазба жұмыстарын басқарған Рой Порат оның анықтамасын қолдады.
Hebrew University professor Ehud Netzer reported on 8 May 2007 that he had discovered the tomb of Herod with his team of archeologists, above tunnels and water pools at a flattened site halfway up the hill to the hilltop palace fortress of Herodium, south of Jerusalem. Later excavations strengthened the idea that this site is Herod's mausoleum. The base of the tomb has now been uncovered and is visible to visitors to the site. His team consisted of Roi Porat, Yakov Kalman and Rachel Chachy Laureys. The 2009–2010 excavations uncovered near the tomb base a small 450 seat capacity (see Theatre). Netzer died in October 2010 from injuries sustained from a fall at the site, According to Patrich and Arubas, the tomb is too modest to be Herod's and has several unlikely features. Roi Porat, who replaced Netzer as excavation leader after the latter's death, stood by the identification.
Құқықтық аспектілер
2013 жылдың ақпан айында Израиль мұражайында Иродқа арналған көрме ұйымдастырылды, онда Иродиумнан Израильге әкелінген 30 тоннаға жуық материалдар қойылды. Палестина Ұлттық билігі наразылық білдірді, ал Палестинаның туризм және ескі жәдігерлер министрі Рула Маая, халықаралық құқық бойынша Израильдің оккупацияланған Батыс жағалауда орналасқан Иродиумды қазуға немесе ондағы ескіліктерді алып кетуге құқығы жоқ екенін мәлімдеді. Палестиналық шенеуніктер көрмені бұрынғы отаршылдық державалардың археологиялық қазыналарды тонауымен салыстырды. Кейбір израильдік сарапшылар Палестина аумақтарындағы қазба жұмыстары мен материалдарды алып тастау, Израиль сияқты оккупациялаған елге рұқсат етілген шектен асып түседі деп санайды. Израиль археологы Йонатан Мизрахи, Игал Броннермен бірлесіп жазған мақаласында: "Иерихондағы Иродион мен Ирод сарайлары Израильдің 1967 жылы оккупациялаған аумақтарында орналасқандықтан, халықаралық құқық, ескі жәдігерлерді сақтау этикасы және тіпті Осло келісімдеріне сәйкес, олар палестиналықтардың бақылауы мен жауапкершілігінде болуы керек" деді. Бірақ ол кейіннен бұл көрме аяқталған соң артефакттар палестиналықтарға қайтарылатындығын білдірмейтінін түсіндірді. Бұл аймақ Батыс жағалаудың C аймағында орналасқан және Израильдің толық бақылауында. Израиль мұражайы Осло келісімдеріне сүйене отырып, Израильге осы аумақтарда археологиялық зерттеулер жүргізу құқығы берілгенін және көрме аяқталғаннан кейін оны Батыс жағалауға қайтаратынын мәлімдеді. Мораг Керсел осы дауды талдап, аймақ Израильдің әскери бұйрықтарымен, Иорданияның 1966 жылғы №51 Уақытша заңымен және Осло келісімдерімен реттелетінін айтты. Осло II келісімінің ережелеріне сәйкес, ортақ қызығушылық тудыратын археологиялық мәселелер бірлескен Израиль-Палестина комитеті тарапынан қаралуы тиіс. Бұл келісімдердің көбісі іске асырылмады және палестиналықтармен кеңеспеді немесе олардың жұмыста ынтымақтастығы туралы сұрамады.
In February 2013 an exhibit dedicated to Herod at the Israel Museum featured finds from among some 30 tons of material transferred from the Herodium site back into Israel. The Palestinian National Authority protested, and Rula Maayah, the Palestinian tourism and antiquities minister said that according to international law Israelis have no right to excavate Herodium, which is in the occupied West Bank, or to take any antiquities from it. Palestinian officials compared the exhibition to the historical plunder of archaeological treasures by former colonial powers. Some Israeli commentators have argued that, such excavations of, and removal of material from, sites in the Palestinian territories go beyond what is permitted to an occupying power such as Israel. One Israeli archaeologist, Yonathan Mizrachi, in an article co written with Yigal Bronner, stated that, 'Since Herodion and Herod's palaces in Jericho are located in the territories that Israel occupied in 1967, they are—according to international law, the codes of ethics for the preservation of antiquities, and even the Oslo Accords—supposedly under Palestinian control and responsibility.' but later clarified that this did not mean the artifacts would be returned to the Palestinians after the exhibition. The site is in Area C of the West Bank, under full Israeli control. The Israel Museum cited the Oslo Accords as giving Israel a right to perform archaeology in the territories and said they will return it to the West Bank when the exhibition has ended. In analyzing the controversy, Morag Kersel states that the site is regulated by Israeli military orders, the Jordanian Temporary Law no. 51, 1966, and the Oslo Accords. According to the provisions of the Oslo II Accord, archaeological issues of common interest would be handled by a joint Israeli–Palestinian committee. Few if any of these agreements have been implemented, and Palestinians have not been consulted or asked to collaborate in the work at the site.
Фильмдер
Иродтың жоғалған қабірі (2008; National Geographic Society), Нецердің Иродтың қабірін тапқаны туралы мәлімдемесін зерттеуден бөлек, сарай және Иродтың көптеген басқа да ірі жобалары компьютерлік графикада (CGI) қайта жаңартылған. "Исаны табу: Сенім, факт, жалғандық: 2-маусым, 4-бөлім: Иродтың қабірі" (2017; CNN) эпизоды Яһудеяның тәуелді патшасының тарихи оқиғасын толық ашады. Jesus Christ Superstar (1973) "Then We Are Decided" әні осы жерде түсірілген.
Herod's Lost Tomb (2008; National Geographic Society), in addition to examining Netzer's purported find of Herod's tomb, the palace and most of Herod's other large projects are reconstructed in CGI. "Finding Jesus: Faith, Fact, Forgery: Season 2, Episode 4: The tomb of Herod" (2017; CNN), the episode unpacks the epic story of the client king of Judea. Jesus Christ Superstar (1973), the song "Then We Are Decided" was filmed here.