Кіріспе
Бұл - римдіктер мен түрлі герман халықтары арасындағы соғыстардың хронологиясы. Осы соғыстардың мәні уақыт өте келе римдіктердің жаулап алуы, германдықтардың көтерілістері, содан кейін б.з.д. II ғасырдың соңында басталган Батыс Рим империясына германдықтардың шапқындары және тағы да басқалары сияқты түрленді. Осы қақтығыстар сериясы Батыс Рим империясының, әсіресе 476 жылы ежелгі Римнің құлдырауына себеп болған факторлардың бірі болды.
This is a chronology of warfare between the Romans and various Germanic peoples. The nature of these wars varied through time between Roman conquest, Germanic uprisings, later Germanic invasions of the Western Roman Empire that started in the late second century BC, and more. The series of conflicts was one factor which led to the ultimate downfall of the Western Roman Empire in particular and ancient Rome in general in 476.
І ғасыр
1–4 жж., Тиберий басқарған шати және бруктери тайпаларының (immensum bellum) көтерілісі басып құйылды, ол Эльбаға жетті. Каннинефаттар, шаттуарлар, херускілер қайтадан бағындырылды. Ломбардтар, семнондар, шауки және Эльбаның екі жағында қоныстанған басқа тайпалар жаулап алынды. 5 ж., Рим флоты алғаш рет Кимбрия түбегіне жетті. Аймақты мекендеген кимбрлер, харудер, семнондар және басқа герман тайпалары өздерін рим халқының досы деп жариялады. 6–9 жж., Иллириядағы көтеріліс, суэв маркоманналарына қарсы соғыс жобасын тоқтатты. Римдіктер Балқан және Паннониядағы көтерілісті басу үшін Магна Германиядағы он бір легионның сегізін көшіруге мәжбүр болды. 6 ж., Варус Сатурниннің орнын басып, Германияның губернаторы болып тағайындалды, оның міндеті бейбітшілікті сақтау және салық және сот жүйесін енгізу болды. 9 ж., Варианның қасіреті, Арминийдің Тейтобург орманы шайқасында XVII, XVIII және XIX легиондарын талқандауы, әкімші Варус өзін-өзі өлтіруі, Рейннің шығысындағы әскери лагерьлердің жоғалуы. Рим империясы Германиядан стратегиялық түрде шегінуге мәжбүр болды. Марободуй мен Сегест басқарған римдіктерге жақын германдық коалиция Арминийге қарсы күш білдірді. Рим гарнизонының қарсыласуы және Рейнге римдік күштердің келуі Арминийдің Галлияға шабуыл жасауына тосқауыл қойды. 10–13 жж., Германиядағы Тиберийдің әскери басшылығы және Липпе өзені аңғарындағы әрекеттер, Германмен алмастырылды, Лимес Германияның құрылысы басталды. 14 ж., Германия легиондарының бүлік көтеруі. 14–16 жж., Римнің херускілерге, шатилерге, бруктерге және марсилерге қарсы шабуылдары, Туснельда тұтқындалды, Тейтобург орманы шайқасында жоғалған екі легионерлік ту қалпына келтірілді. Идиставизо және Ангриварий қабырғасы шайқастары. 17 ж., Тиберийдің Рейннің шығысындағы әскери шабуылдарын тоқтатуы, римдіктерге жақын және қарсы герман тайпалары арасындағы азаматтық соғыс нәтижесіз аяқталды. 19 ж., Германның қазасы. 20 ж., Римнің қолдауымен Ванний билікке келді, ол Маркоман патшасы Катуальданы жеңіп, Вибилидің гермундур патшасы болып, Ванний патшалығын (regnum Vannianum) құрды. Ванний Рим империясының клиент патшасы болды және 20 жылдан 50 жылға дейін билік жүргізді. 21 ж., Арминийдің өлтірілуі. 28 ж., Фризилердің көтерілісі, салық жинаушылар дарға асылды, римдіктер Бадухенна орманы шайқасында жеңілді. 41 ж., Император Клавдийдің басшылығымен шаукилерге қарсы шабуыл, Тейтобург орманы шайқасында жоғалған үшінші легионерлік ту қалпына келтірілді. 47 ж., Кней Домиций Корбуло Рейн өзенін кесіп өтіп, фризилер мен шаукилерді жеңіп, олардың аумағын басып алды. 50 ж., Император Клавдийдің шатилерге қарсы шабуылы, рим тұтқындары босатылды. 54 ж., Император Нерон тұсында фриздіктердің шабуылы тойтарылды. 69–70 жж., Батавилердің көтерілісі, батавилердің 2 рим легионы жойылды, көтеріліс Квинт Петилий Сериалис тарапынан басып құйылды. 72 ж., Император Веспасианның тұсында римдіктер Агри Декуматты басып алып, қоныстандырды. 82–83 жж., Император Домицианның шатилерге қарсы жорығы, рим әскерлері маттиактар, гермундрлер және херускілердің көмегімен шатилердің аумағын жаулап алды, трибоки және неметтер бағындырылды, Ладенбург, Нойенхайм, Ладенбург, Сульц, Гейслинген, Роттенбург ан дер Лабер, Бурладинген, Гомадинген, Доннштеттен, Урспринг, Гюнцбург жаңа рим бекіністері салынды. 89 ж., Люций Антоний Сатурнин, XIV Гемина және XXI Рапса легиондары шатилердің көмегімен Римге қарсы көтеріліс ұйымдастырды.
ІІ ғасыр
165 ж. Ломбардтар мен Убийлер Паннонияға шапқышылық жасайды. 166–180 ж. герман тайпалары Рим империясының шекараларын, әсіресе Раетия және Моэзия провинцияларын басып алады, Маркоман соғыстары. 180 ж. готтар Қара теңіз жағасына жетеді.
V ғасыр
Британияны император Валентиний III тастағаннан кейінгі оқиғалардың уақыт жолын қараңыз. 401–402, Раетияға вандалдардың шабуылы. 401–403, Аларик I басқаратын визиготтардың Италияға басып кіруі, Готика соғысы. 402 жылы Стилихо визиготтардың Асти қаласын қоршауын тоқтатты. 402 жылы Аларик Стилихомен Полленция шайқасында жеңілді. 403 жылы Верона шайқасында Аларик әскері талқандалды, Стилихо визиготтарды бұрынғы Илирияға ығыстырды. 405–406, Флоренция қаласын қоршау, Фаэзула шайқасы, гот патшасы Радагаистің өлімі (406 жылдың тамызы), 12 000 жоғары мәртебелі гот жауынгері Рим армиясына қабылданады. 406, Британияда Маркустың билікті басып алуы (406 жылдың соңы), Рейнді кесіп өтуге жауап ретінде. 410, Визиготтардың Римді тонауы, визиготтардың вандалдарға шабуылдарының басталуы, пикт, скот және ирланд кельттерінің варварлық шабуылдары, Британиядағы Рим үкіметінің аяқталуы, суэвтер Галицияда патшалық құрды. 411, Жовинус бургундтар, франктер және аланның көмегімен Батыс Рим императоры болып жарияланды, бургундтар Рейннің сол жағында король Гундахар басшылығымен патшалық құрды. 426–436, Батыс императоры Валентиан III басшылығымен Оңтүстік Галлияда визиготтарға қарсы науқандар, Нарбонна шайқасы, визиготтардың басшысы Анаолсустың тұтқындалуы. 428–431, Салиан франктарына, Рейн мен Дунайдағы алемандық ютунгтарға қарсы римдік науқандардың сәтсіздігі, Оксердің Герман Романо-британдарды саксон шабуылшыларына қарсы жеңіске жеткізді. 428 немесе 435, франктардың Трирді төртінші рет тонауы. 436–437, Римнің бақылауындағы ғұн жалдамалыларының Бургундиялық Рейнге шабуылы, бургунд король Гундахар шайқаста қаза тапты. шамамен 443, Британия азаматтық соғысқа ұшырады, британиялықтардың зарлы айқайлары, Британияны Батыс императоры Валентиан III тастап кетті. шамамен 445–450, король Клодий басқаратын салиан франктары Солтүстік Галлияға басып кірді, ол Турне және Камбрей қалаларын бағындырды. 448, Рим генералы Этий Викус-Елена шайқасында салиан франктарын жеңді. Арелат шайқасында Оңтүстік Галлияда визиготтардан римдік жеңіс. 459, франктардың Трирді басып алуы, император Мажориан басшылығымен Оңтүстік Галлияның және Испанияның көп бөлігін Рим қайта бағындырды. 460, Люкус-Августуста суэвтерге қарсы римдік жеңіс, вандалдар төлеген сатқындармен римдік флот жойылды, вандалдар патшалығына шабуыл тоқтатылды. 461, вандалдардың 17 кемесі римдік 40 кемені күтпеген шабуылмен жойды. 463, Орлеан шайқасы. 465, остгот король Валамир шайқаста қаза тапты. 468, Византия империясының вандал патшалығына басып кіруі, Бон мүйісі шайқасында вандалдар Византия империясын жеңді. 469, остготтар Болия шайқасында Римге жақтас германдық күштердің одағын жеңді, гун империясы құлады, визиготтар Деол шайқасында бретондықтар мен римдіктердің одағының шабуылын тойтарды. 471, Арль шайқасы, римдік армия визиготтармен талқандалды, Оңтүстік Галлияның көп бөлігі визиготтар бағындырды, император Антимий өз генералымен құлатылды. 472, Тракияда остготтардың басшысы Теодорих Страбон бастаған көтеріліс. 476, герулдердің, сцирлер мен турцилинг жалдамалыларының көтерілісі, Равенна шайқасы, германдық герул басшысы Одоакр Италияның королі болды, соңғы де-факто Батыс Рим императоры Ромул Августул тақтан түсірілді, Батыс Рим империясы құлады. 480, соңғы де-юре Батыс Рим императоры Юлий Непостың өлтірілуі. 486, франктар мен меровинг корольі Хлодвиг I Сойсон шайқасында Сойсон патшалығын жеңді, Сойсон патшалығы құлады. 489, Теодорих Ұлы Изонцо шайқасында, Верона шайқасында Одоакрды жеңді.
426–436, Campaigns against the Visigoths in southern Gaul under Western Emperor Valentinian III, Battle of Narbonne, Capture of Visigothic chieftain Anaolsus. 428–431, Failed Roman campaigns against Salian Franks, Alemannic Juthungi on the Rhine and Danube, Germanus of Auxerre leads Romano Britons to a victory against Saxon raiders. 428 or 435, Fourth sack of Trier by the Franks. 436–437, Invasion of Burgundian Rhineland by Hun mercenaries controlled by Rome, Burgundian King Gundahar dies in battle. c. 443, Britain plunges into civil war, Groans of the Britons, Britain is abandoned by Western Emperor Valentinian III. c. 445–450, Invasion of Northern Gaul by Salian Franks led by king Chlodio, who conquers the cities of Tournai and Cambrai. 448, Defeat of the Salian Franks in the Battle of Vicus Helena by Roman General Aëtius. Roman victory over the Visigoths in southern Gaul in the Battle of Arelate. 459, Seizure of Trier by Franks, Roman reconquest of southern Gaul and most of Hispania under Emperor Majorian. 460, Roman victory over the Suebi at Lucus Augusti, Roman fleet is destroyed by traitors paid by the Vandals, Attack on the kingdom of the Vandals cancelled. 461, Seventeen Vandal ships destroy forty Roman ships in a surprise attack. 463, Battle of Orleans. 465, Ostrogothic King Valamir dies in battle. 468, Invasion of the Vandal Kingdom by the Byzantine Empire, Defeat of the Byzantine Empire by the Vandals in the Battle of Cape Bon. 469, Ostrogoths decisively defeat an alliance of pro Roman Germanic forces in the Battle of Bolia, Fall of the Hunnic Empire, Visigoths thwarted an attack by an alliance of Bretons and Romans in the Battle of Déols. 471, Battle of Arles, Roman army crushed by Visigoths, most of southern Gaul re captured by Visigoths, Emperor Anthemius deposed by his own general. 472, Revolt in Thrace by Ostrogoths led by chieftain Theodoric Strabo. 476, Revolt of Heruli, Sciri and Turcilingi mercenaries, Battle of Ravenna, Germanic Heruli chieftain Odoacer becomes King of Italy, Deposition of Romulus Augustulus, the last de facto Western Roman Emperor, Fall of the Western Roman Empire. 480, Assassination of Julius Nepos, the last de jure Western Roman Emperor. 486, Franks under Merovingian King Clovis I defeat the Kingdom of Soissons in the Battle of Soissons, Fall of the Kingdom of Soissons. 489, Theodoric the Great defeats Odoacer in the Battle of Isonzo, Battle of Verona.
VI ғасыр
526, Византиялық генерал Белизарийдің гот гепидтеріне қарсы жорығы. 533–534, Византия империясының Солтүстік Африкаға басып кіруі, Вандал соғысы. 533 ж. Ад Децимум шайқасы, Византия империясының Карфагенді басып алуы. 533, Трикамарум шайқасы, Византия империясының Вандал мемлекетін жойғаны, Вандалдар мемлекетінің құлауы. 535–554, Византия империясының Италияға басып кіруі, Остгот соғысы. 535 ж. Византиялық генерал Белизарийдің Сицилияны басып алуы. 536 ж. Византиялық генерал Белизарийдің Неаполь мен Римді басып алуы. 537–538, Остготтардың Римді қоршауы. 540, Византиялық генерал Белизарийдің Медиолан мен Остготтар астанасы Равеннаны басып алуы, Остготтар патшасы Витигестің тұтқындалуы. 541–542 ж. Оба эпидемиясы бұрынғы Рим империясының шаруалар қауымын қырып, дүние жүзінде шамамен 25 миллион адамның өліміне себеп болды, тоғызыншы ғасырға дейін аумақтық төмендеудің басталуы. 541–544, Остготтардың Солтүстік Италияны қайта басып алуы. 542, Фавентия шайқасы, Муцеллиум шайқасы. 543 ж. Неапольді қоршау. 546 ж. Остготтардың Римді тонауы. шамамен 548, Византия империясының Римді қайта басып алуы. 549–550, Остготтардың Римді қоршауы және басып алуы. 551, Сена Галлика шайқасы, Остготтар басшысы Гибалдың тұтқындалуы, Гот әскерінің рухсыздыққа ұшырауы. 552, Византия империясының герулдер мен ломбардтардың көмегімен Тагина шайқасында остготтарды жеңілуі, Остготтар патшасы Тотила қашқанда қаза тапты, ломбардтарға қарсы Асфельд шайқасында гот гепидтерінің жеңілісі, гепид патшасы Турисинд шайқаста қаза тапты. 552–553, Византиялық генерал Нарсестің Римді басып алуы және Куманы қоршауы, Монс Лактарий шайқасы, Остготтар патшасы Тея шайқаста қаза тапты, Остготтар мемлекетінің құлауы. 552 ж. Юстиниан Либерий басшылығымен 2000 сарбаздық күшті Испаниядағы вестготтарға қарсы жіберді. Картахена мен оңтүстік-шығыс жағалаудағы басқа қалаларды басып алу және Испанияның жаңа провинциясының құрылуы. 554, Византиялық генерал Нарсестің Волтурн шайқасында франктер мен алемандарды жеңілуі. шамамен 558–561, Остготтар Гвиденнің көтерілісінің сәтсіздігі. 567 ж. Ломбардтар гепидтерді жеңіліске ұшыратты, гепид патшасы Кунимунд шайқаста қаза тапты, Гепидтер мемлекетінің құлауы. 568–шамамен 572, Италияға ломбардтар конфедерациясының басып кіруі, бұл герман халқы бұрын Византия империясымен одақтас болған Паннониялықтар мен бавариялықтар, гепидтер, суэбтер, герулдер, турингиялықтар, сакстар, остготтар және ругийлерден құралған. Ұзын сақалдылар (Ломбардтар) Солтүстік Италияда (Langobardia Major) және Оңтүстік Италияда (Langobardia Minor) мемлекеттер құрды. 569, Ломбардтардың Цивидале-дель-Фриули, Виченца, Верона, Бреша және Медиоланумды басып алуы. 570–572, Тицинумды қоршау, Ломбардтардың Тоскананы басып алуы. Фароальд пен Зотто Сполето және Беневенто герцогтықтарын құрды. 585 ж. Король Автари Византиялықтарды Ломбардтар Италияға кіргеннен кейін алғаш рет бітім туралы сұрауға мәжбүр етті. Византияның бақылауында қалған аумақтар Солтүстік-Шығыс Италиядағы «Румыния» (қазіргі Италияның Романья аймағы) деп аталды және оның бекінісі Римді қоса алғанда, Равенна экзархатында орналасқан.
VIII ғасыр
751 жылы ломбардтар Равеннаны жаулап алды, бірақ Папа Стефан II Рим, Сицилия, Сардиния және басқа да аумақтарды бақылады. 751–756 жылдары, Аистульф Италиядағы барлық қарсыластарын жеңе алатын сезімде болғанда, Лиутпранд әулетінің узурпаторларының ескі жауы, Ұсақ Пипин, Галлиядағы Меровингтер әулетін құлатып, Хилдерик III-ті тақтан түсіріп, заң жүзінде де, іс жүзінде де патша болды. Пипинге Папаның қолдауы шешуші болды. Бұл әрекет франктердің жаңа патшасына қауіп төндіргендіктен, Пипин мен Стефан II арасындағы келісім бойынша, ресми түрде патшалыққа кигізілгенінің орнына, франктер Италияға жорық жасады. 754 жылы Валь-ди-Сузадағы бекіністерді қорғауға орналасқан ломбард әскері франктерден жеңілді. Павияда отырған Аистульфті келісімге келуге мәжбүр етті, ол тұтқындарды беруді және аумақтық жеңілдіктерді талап етті, бірақ екі жылдан кейін Папаға қарсы соғысты қайта бастады, ол өз кезегінде франктерден көмек сұрады. Тағы да жеңілген Аистульф әлдеқайда қатал талаптарды қабылдауға мәжбүр болды: Равенна византиялықтарға емес, Папаға қайтарылды, бұл Санкт-Петер мұрасының негізгі аумағын кеңейтті; Аистульф франктердің қорғауына ініп, өзінің иеліктерінің аумақтық байланысын жоғалтып, мол өтемақы төлеуге мәжбүр болды. Сполето және Беневенто герцогтары жеңімпаздармен одақтасуға асықты. Аистульф 756 жылы, осы ауыр жеңілістен кейін көп ұзамай қайтыс болды. 772 жылы римдік папа Адриан I, Дезидерийдің қарсыласы, одақтардың нәзік ойынын өзгертті, Дезидерий бермеген аймақты тапсыруды талап етті, осылайша оны Романья қалаларына қарсы соғысқа қайта бастады. Шарль, сакстарға қарсы жорығын ғана бастаған болатын, Папаға көмекке келді. Ол Римді ломбардтардың басып алуынан және одан туындайтын беделін жоғалтудан қорқыды. 773 және 774 жылдары аралығында Шарль Италияға жорық жасады. Тағы да бекіністерді қорғау тиімді болмады, себебі ломбардтардың арасындағы келіспеушіліктер болды. Қарсылық көрсеткен Шарль Павия қаласын, патшалықтың астанасын басып алды. Содан кейін Шарль өзін Gratia Dei rex Francorum et Langobardorum ("Құдайдың рақымымен франктер мен ломбардтардың патшасы") деп атады, екі патшалықтың жеке одағын құрды. Осылайша Латын Италиясындағы ломбард патшалығы римдік папа Адриан I басшылығымен аяқталды.