Кіріспе
Солтүстік Америкадағы континенттік мұздық соңғы мұз дәуірінде. Соңғы жылжу шамамен 95 000 және 20 000 жыл бұрын Солтүстік Американың көп бөлігін қамтыды және басқа геоморфологиялық әсерлермен қатар бес Ұлы көлді және Канада қалқанындағы көптеген кіші көлдерді қазды. Бұл көлдер шығыс Солтүстік-Батыс территориясынан, Канаданың көп бөлігінен және АҚШ-тың орталық-батысының жоғарғы бөлігінен (Миннесота, Висконсин және Мичиган) бастап, Нью-Йорк штатындағы Шамплейн және Джордж көлдері аймақтары арқылы, Солтүстік Аппалач тауларынан өтіп, Жаңа Англияның және Нова-Скотияның барлық аймақтарына дейін созылды. Кейде мұз қабатының оңтүстік шегі АҚШ-тың Солтүстік-Шығысындағы жағалау қалаларының қазіргі орналасқан жерлерін, Бостон және Нью-Йорк сияқты қалаларды, сондай-ақ Чикаго және Миссури штатындағы Сент-Луис сияқты Ұлы көлдердің жағалау қалаларын қамтыды, содан кейін Миссури өзенінің қазіргі бағытымен Кипр төбелерінің солтүстік беткейлеріне дейін жетіп, онда Кордильер мұз қабатымен бірікті. Мұз жабыны құрлықтың ортасынан шамамен 38 градус ендікке дейін оңтүстікке қарай созылды.
The last advance covered most of northern North America between c. 95,000 and c. 20,000 years before the present day and, among other geomorphological effects, gouged out the five Great Lakes and the hosts of smaller lakes of the Canadian Shield. These lakes extend from the eastern Northwest Territories, through most of northern Canada, and the upper Midwestern United States (Minnesota, Wisconsin, and Michigan) to the Finger Lakes, through Lake Champlain and Lake George areas of New York, across the northern Appalachians into and through all of New England and Nova Scotia. At times, the ice sheet's southern margin included the present day sites of coastal towns of the Northeastern United States, and cities such as Boston and New York City and Great Lakes coastal cities and towns as far south as Chicago and St. Louis, Missouri, and then followed the present course of the Missouri River up to the northern slopes of the Cypress Hills, beyond which it merged with the Cordilleran Ice Sheet. The ice coverage extended approximately as far south as 38 degrees latitude mid continent.
Сипаттама
Бұл мұздық Солтүстік Америкадағы плейстоцен дәуірінің басты ерекшелігі болды, ол көбінесе мұз дәуірі деп аталады. Иллинойс алды кезеңінде Лорантид мұздық табаны Миссури және Огайо өзендерінің аңғарларына дейін созылды. Оның қалыңдығы Канаданың Квебек штатындағы Нунавикте 3 километрге дейін жетеді, бірақ шеттерінде, төбелі аймақтарда нунатактар жиі кездесетін болғандықтан, мұздық әлдеқайда жұқа болатын. Ол Оңтүстік Канада мен Солтүстік Америка Құрама Штаттарының жер беті геологиясының көп бөлігін қалыптастырды, мұздықпен тегістелген аңғарлар, мореналар, эскерлер және мұздық шөгінділерін қалдырды. Сондай-ақ, Ұлы көлдердің пішініне, мөлшеріне және су ағынына көптеген өзгерістер енгізді. Мысалы, соңғы мұз дәуірінің соңына қарай Ирокез көлі қазіргі Онтарио көлінің шекарасынан асып, Гудзон өзені арқылы Атлант мұхитына құйылды. Оның өсу және еру циклдары оның бар болған кезеңінде жаһандық климатқа шешуші әсер етті. Себебі ол, әдетте Тынық мұхитынан Монтана және Миннесота арқылы өтетін, солтүстікке қарай ағып жатқан реактивті ағысты оңтүстікке бұрды. Бұл, шөлді аймақ болатын АҚШ-тың Оңтүстік-Батысына мұз дәуірінде мол жауын-шашын әкелді, ал әлемнің көп бөлігінде құрғақшылық орнады. Алайда, Еуропадағы мұздықтардың әсері Ауғанстанда, Иранның кейбір аймақтарында, мүмкін, Пакистанның батыс бөлігінде қыс айларында және Солтүстік Африкада жауын-шашынға ұқсас әсер етті. Оның еруі жаһандық климат айналымына да елеулі бұзылыстар келтірді, өйткені Маккензи өзені арқылы Арктикалық мұхитқа көп мөлшерде тұздылығы төмен судың құйылуы Солтүстік Атлантиканың терең суының қалыптасуына кедерілген деп саналады. Бұл Гренландия теңізінен ағып келетін тұзды, суық, терең судың пайда болуына бөгет жасады. Осының нәтижесінде термохалиндік айналым бұзылып, жас дриас суық дәуірі және мұздықтың уақытша кері шегінуіне әкелді, ол 6500 жылға дейін Нунавиктен толығымен шегінбеді. Жас дриас аяқталғаннан кейін Лорантид мұздық табаны солтүстікке қарай жылдам кері шегінді, тіпті оның дегциациялануына дейін тек Канада қалқанымен ғана шектелді. Лорантид мұздықтарының күйреуі теңіз деңгейінің көтерілуі арқылы Еуропаның ауыл шаруашылығына да космесе тікелей әсер еткен деп есептеледі. Канаданың ең көне мұзы – Баффин аралының орталық бөлігінде орналасқан Барнс мұздығы, ол 20 мың жылдық Лорантид мұздықтарының қалдығы болып табылады.
Мұз орталықтары
Плейстоценнің соңында Лорантид мұздық жамылғысы Роки тауларынан шығысқа қарай, Ұлы көлдер арқылы Жаңа Англияға дейін жетіп, Роки тауларынан шығысқа қарай Канаданың дерлік барлық бөлігін жапты. Солтүстік Америкада үш негізгі мұз орталығы қалыптасты: Лабрадор, Киватин және Кордилер. Кордилерлік мұздық Тынық мұхитынан Роки тауларының шығыс беткейіне дейінгі аймақты қамтыды, ал Лабрадор және Киватин аймақтары Лорантид мұздық жамылғысы деп аталады. Солтүстік Американың орталық бөлігінде көптеген тілімдер мен кіші тілімдердің іздері табылды. Киватин Солтүстік Американың ішкі батыс жазықтарын Маккензи өзенінен Миссури және Миссисипи өзендерінің бастауларына дейін жапты. Лабрадор мұздығы Канаданың шығысын және АҚШ-тың солтүстік-шығысын қамтыды, Ұлы көлдер мен Миссисипи аңғарындағы Киватин тіліміне шектес болды.
Лабрадордың мұз ағыны
Лабрадор мұздық жамылғысы бүкіл Мэн штатын және Сент-Лоуренс шығанағын кесіп өтіп, теңіз жағалау провинцияларын толығымен жапты. Аппалачи мұздық кешені Гаспе түбегінен Нью-Брансуик, Магдален аймағы және Нова-Шотия арқылы ағып өтті.
Бафин мұз ағыны
Баффин мұз жамылғысы дөңгелек пішіндес және Фокс алабының ортасында орналасқан. Алаптың ішіндегі негізгі бөлініс, Баффин және Саутгемптон аралдары арқылы шығысқа қарай ағысты Мелвилл түбегі арқылы батысқа қарай бұрды. Баффин аралының оңтүстігіндегі екі бөлініс қосымша төрт бөлімше құрады. Пенни мұздық бөлінісі Камберленд түбегін екіге бөлді, Пангниртунг арқылы солтүстікке қарай Хоум шығанағына және оңтүстікке қарай Камберленд бұғазына ағыс жасады. Икалуит орналасқан Холл түбегіндегі Амаджуак мұздық бөлінісі солтүстік ағысты Камберленд бұғазына, ал оңтүстік ағысты Гудзон бұғазына бағыттап берді. Холл түбегіндегі екінші Холл мұздық бөлінісі, сол түбектегі жергілікті мұз қалқасымен байланыс құрды. Баффин аралындағы қазіргі мұз қалқалары осы кезеңнің қалдығы деп саналады, бірақ олар Баффин мұз ағысының бір бөлігі емес, дербес ағыс болды.