Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Максимилиан Себастьен Фой (максимильjɛ̃ себастьjɛ̃ fwa; 3 ақпан 1775 – 28 қараша 1825) – француз әскери басшысы, мемлекеттік қайраткер және жазушы.
Maximilien Sébastien Foy (maksimiljɛ̃ sebastjɛ̃ fwa; 3 February 1775 – 28 November 1825) was a French military leader, statesman and writer.
Революция
Ол Сомма департаментінің Хам қаласында дүниеге келді, Ла-Фер әскери мектебінде білім алды және 1792 жылы артиллерияның кіші лейтенанты болды. Ол Вальми және Джемапп шайқастарына қатысты, ал 1793 жылы осы кезде тез жоғарылау болғандықтан рота командирі болды. Барлық келесі науқандарда (Цюрихтің бірінші шайқасы да оның ішінде) ол Дюмурье, Пишегрү, Моро, Массена және басқаларымен бірге белсенді қызмет етті.
He was born in Ham, Somme, and educated in the military school of La Fere, and made sub lieutenant of artillery in 1792. He was present at the battles of Valmy and Jemappes, and in 1793 obtained a company, as promotion was rapid in those days. In all the subsequent campaigns (including the First Battle of Zurich) he was actively employed under Dumouriez, Pichegru, Moreau, Masséna, and others.
Ертедегі империя
1803 жылы ол 5-ші атты әскери артиллерия полкінің полковнигі болды және саяси принциптеріне орай Наполеон императорлық таққа отырғаннан кейін оның жеке кеңсесінің көмекшісі қызметіне тағайындалудан бас тартты. Бірақ, ол Аугуст Мармонттың II корпусында қызмет етті және Наполеонның 1805 жылғы Германиядағы Ульм науқанындағы жарқын жеңістеріне қатысты. 1806 жылы ол Фриулиде орналасқан армияның артиллериясына қолбасшылық етті, мақсаты – Прессбург шарты бойынша Италия Корольдығына қосылған Венеция аумағын басып алу болды. 1807 жылы ол түрік әскеріне еуропалық тактиканы енгізу үшін Константинопольге жіберілді, бірақ бұл жоспар Селим III-нің қазасы және янышарлардың қарсылығынан нәтижесіз аяқталды.
In 1803, he was colonel of the 5th regiment of horse artillery, and refused, from political principles, the appointment of aide de camp on Napoleon's assumption of the imperial throne. Nevertheless, he was employed in Auguste Marmont's II Corps and shared in the victories of Napoleon's brilliant 1805 Ulm Campaign in Germany. In 1806, he commanded the artillery of the army stationed in Friuli, for the purpose of occupying the Venetian territory incorporated by the treaty of Pressburg with the kingdom of Italy. In 1807, he was sent to Constantinople to introduce European tactics in the Turkish service, but this object was defeated by the death of Selim III and the opposition of the Janissaries.
Португалиядағы қызмет
Фой қайтып келген кезде Португалияға қарсы экспедиция дайындалып жатты. Ол Португалияға алғашқы француз шапқыншылығында генерал-майор Жан Андош Жуноның артиллериясында қолбасшылық қызметін атқарды. Португалияны басып алған кезде ол форттар мен бекіністердің инспекторы лауазымын иеленді. Вимейро шайқасында ауыр жарақат алды. Синтра келісімінен кейін Францияға оралды және сол әскермен бірге Испанияға жол тартты. 1808 жылдың қараша айында ол бригада генералы дәрежесіне көтерілді және Корунна шайқасында маршал Николя Сульттің басшылығымен шайқасты. 1809 жылдың басында ол Португалияға екінші француз шапқыншылығында Сульттың қол астындағы бригаданы басқарды. Порто епископын Порто қақпаларын ашуға шақыруға бұйрық бергеннен кейін, оны тұтқындап, халық оның киімдерін шешіп, түрмеге қамады. Ол қиындықпен бостандыққа шықты. Екінші Порто шайқасында ол Артур Уэлслидің күтпеген жерден өзеннен өтуін байқады. Британдықтарды кері қайтаруға жасаған сәтсіз әрекетте 17-ші жеңіл жаяу әскерін басқарып, Фой жараланды. Фой Португалияға үшінші француз шапқыншылығы кезінде Бусако шайқасында бригадасын басқарып бара жатқанда қайтадан жарақат алды. 1810 жылы ол 600 сарбазбен 6000 испандыққа қарсы Сиерра-де-Касерес таулары арқылы шеберлікпен шегінді. 1811 жылдың басында маршал Андре Массена оны императорға француз армиясының Торрес-Ведрас шебі алдындағы қиын жағдайын жеткізу үшін таңдады. Бұл тапсырма өте қауіпті болғанымен – елде толыққанды көтеріліс болғандықтан – ол оны сәтті орындады, осы қызметі үшін дивизия генералы болды.
On Foy's return, the expedition against Portugal was preparing. He received a command in the artillery under Maj Gen Jean Andoche Junot in the first French invasion of Portugal. During the occupation of Portugal, he filled the post of inspector of forts and fortresses. He was severely wounded at the Battle of Vimeiro. After the Convention of Cintra, he returned to France, and with the same army proceeded to Spain. In November 1808, he was promoted to general of brigade and fought under the command of Marshal Nicolas Soult at the Battle of Corunna. In early 1809, he led a brigade under Soult in the second French invasion of Portugal. When commanded to summon the Bishop of Porto to open the gates of Porto, he was seized, stripped by the populace and thrown into prison. He escaped with difficulty. At the Second Battle of Porto, he alertly spotted Arthur Wellesley's surprise river crossing. Leading the 17th Light Infantry in a futile attempt to drive the British back, Foy was wounded. Foy was wounded again while leading his brigade at the Battle of Bussaco during the third French invasion of Portugal. In 1810, he made a skilful retreat at the head of 600 men, in the face of 6,000 Spaniards, across the Sierra de Caceres. Early in 1811, he was selected by Marshal André Masséna to convey to the emperor the critical state of the French army before the Lines of Torres Vedras. This commission, though one of great peril — the country being in a complete state of insurrection — he successfully accomplished, for which service he was made general of division.
Испаниядағы қызмет
1812 жылдың шілдесінде Фой Саламанка шайқасына қатысты және жеңілген француз армиясының шегінуін қамтамасыз етті. Веллингтон Бургосты қоршаудан босатып, Дуроға шегінген кезде, ол оның артынан еріп, тұтқындар мен артиллерияны қолға түсіргендердің бірі болды. Ресейдегі апаттар мен Веллингтонның шабуылдық қимылдарын қайта бастауы туралы жаңалықтардан кейін, Фой өз дивизиясымен Витториядан тысқары аймаққа әртүрлі күштерді бақылауға жіберілді. Виттория шайқасынан кейін, ол Берганада әртүрлі дивизиялардан 20 000 сарбазды жинады және одақтас армияның сол қанатын құрайтын испан корпустарымен ұсақ шайқастарда сәттілікке жетті. Ол Толосаға генерал-лейтенант Томас Грэммен бірдей уақытта келді. Қаладағы қанды шайқастан кейін, ол Ирунға шегінді, бірақ ол жерден тез шығарылды және соңында Бидасоа өзенін қайтадан кесіп өтті. Фой 1813 жылдың шілдесінде Пиреней шайқасында маршал Соулт армиясында дивизияға қолбасшылық етті. Соулттың Сораурендегі жеңілісінен кейін, Фой өз дивизиясын және басқа бөлімдердің бір бөлігін Ронсвалль асуы арқылы солтүстік-шығысқа шегіну арқылы сақтап қалды.
In July 1812, Foy was in the Battle of Salamanca and covered the retreat of the defeated French army. He was one of those who, when Wellington raised the siege of Burgos and retreated to the Douro, hung upon his rear and took some prisoners and artillery. On the news of the disasters in Russia and Wellington's consequent resumption of offensive movements, Foy was sent with his division beyond Vittoria to keep the different parties in check. After the battle of Vittoria, at which he was not present, he collected 20,000 troops of different divisions at Bergana, and had some success in skirmishes with the Spanish corps forming the left wing of the allied army. He arrived at Tolosa about the same time as Lieut Gen Thomas Graham. After a sanguinary contest in that town, retreated upon Irun, from which he was quickly dislodged, and finally recrossed the Bidassoa River. Foy commanded a division in Marshal Soult's army during the Battle of the Pyrenees in July 1813. After Soult's defeat at Sorauren, Foy saved his division and parts of other commands by retreating northeast over the Roncesvalles Pass.
Соңғы мансабы
1813 жылғы 9 желтоқсанда Нив шайқасында және 13 желтоқсанда Сен-Пьер-д'Ирубе шайқасында Фой өзін ерекше көзге түсірді. 1814 жылғы 27 ақпандағы Ортез шайқасында ол жараланып, көз жұмды деп есептелді. Осыған дейін ол империя графы және Легион-д'Онер орденінің командирі атанған еді. 1815 жылғы наурыз айында ол он төртінші әскери дивизияның бас инспекторы болып тағайындалды, бірақ Наполеон қайтып келгенде, жүз күн саяхаты кезінде императордың ісіне белсенді түрде қосылды. Фой Кватр-Бра және Ватерлоо шайқастарында жаяу әскер дивизиясына қолбасшылық етті, соңғы шайқаста он бесінші жарақатын алды. Осылайша оның әскери мансабы аяқталды. 1819 жылы ол Депутаттар палатасының мүшесі болып сайланды және 1825 жылғы қарашада қайтыс болғанға дейін осы лауазымда қызмет етті; палатаға алғаш кірген сәттен бастап, өрнекті сөйлеу өнерімен көзге түсіп, оппозицияның танымал көшбасшысына айналды. Өмірінің соңында ол Пиреней түбегіндегі соғыстың тарихын жазды.
In the Battle of the Nive on 9 December 1813 and the Battle of St. Pierre d'Irrube on the 13th, Foy distinguished himself. In the hard fought Battle of Orthez, on 27 February 1814, he was left apparently dead on the field. Before this period he had been made count of the empire, and Commander of the Légion d'honneur. In March 1815, he was appointed inspector general of the fourteenth military division, but on the return of Napoleon, during the Hundred Days, he embraced the cause of the emperor. Foy commanded a division of infantry in the battles of Quatre Bras and Waterloo, at the last of which he received his fifteenth wound. This terminated his military career. In 1819, he was elected a member of the Chamber of Deputies, the duties of which he discharged until his death in November 1825; and from his first entrance into the chamber, was distinguished for his eloquence, and quickly became the acknowledged leader of the opposition. Before his death he wrote a history of the Peninsular War.