Джимми Валано: Баскетбол жане шабыттандырушы өмір жолы

Кіріспе

Американдық баскетболшы, жаттықтырушы және комментатор (1946–1993)

Джеймс Томас Энтони Вальвано (10 наурыз 1946 – 28 сәуір 1993), «Жимми V» деген лақап атымен танымал, американдық жоғары оқу орнының баскетболшысы, жаттықтырушысы және комментаторы болған. Вальвано бірнеше мектепте жаттықтырушылық мансабында табысқа жетті, оның шыңы NC State болды. NC State бас жаттықтырушысы ретінде оның командасы 1983 жылы NCAA I дивизионының ерлер баскетбол турнирін күмәнді жағдайларға қарамастан жеңіп алды. Вальвано ұлттық чемпионатта, басымдыққа ие болған Хьюстон Кугарс командасына қарсы жеңіске жеткеннен кейін құштарлықпен тойғанағаны үшін есімдеріне сақталды. Вальвано сонымен қатар 1993 жылғы ESPY сыйлықтарында қатерлі ісікпен ауырған кезінде жасаған шабыттандыратын және есте қаларлық сөзімен де есте қалады. Вальвано көрермендерді күнде күліп, ойланып, жылап өтуге шақырды және «Бас қоспаңыз. Ешқашан бас қоспаңыз» деген ұранмен Қарқынға қарсы күрес қорының (The V Foundation for Cancer Research) құрылғанын жариялады. Ол аденокарциномадан қайтыс болғанға дейін екі айдан аз уақыт бұрын бұл сөзді айтқан. Қазір ESPY сыйлықтарының ішінде оның құрметіне аталған «Джимми V» сыйлығы бар. Әр жыл сайын оның құрметіне және қатерлі ісікпен ауырғандар мен одан аман қалғандарды қолдау мақсатында «Джимми V Классик» атты жоғары оқу орнының баскетбол турнирі өткізіледі.

Алғашқы жылдар

Вальвано Рокко мен Анджелина Вальваноның ортаңғы баласы, итальян тегінен шыққан. Ол Нью-Йорк штатының Куинс округіндегі Корона қаласында дүниеге келді. Вальвано Лонг-Айлендтегі Сифорд орта мектебінде үш түрлі спортпен айналысты және 1963 жылы бітірді. Футбол жаттықтырушысы Винс Ломбарди Вальвано үшін үлгі болды. Вальвано 1993 жылғы 3 наурызда ESPY аудиториясына Ломбардидің "Тамашалыққа деген міндеттеме" кітабынан шабыттандыратын бірнеше сөздерін алып, оларды өз командасымен қолданғанын айтты. Вальвано Рутгерс жас баскетбол командасының алдында, алғашқы ойынына жаттықтырушы ретінде дайындалып тұрғанда, Ломбардидің Грин-Бэй Пэккерске арналған сөзін қалай қолдануды жоспарлағанын айтты. Сондай-ақ, ол командасына қателікпен "Грин-Бэй Пэккерс үшін күресіңдер" дегенді айтқанын еске алды.

Колледждегі карьерасы

1967 жылы Вальвано Ратгерс университетінде қорғаушы (пойнт-гард) ретінде ойнады, онда ол бірінші құраманың All American ойыншысы Боб Ллойдпен бірге ойнады. Вальвано мен Ллойдтың жетекшілігімен Ратгерс 1967 жылғы Ұлттық шақыру турнирінде (NIT) үшінші орын алды, бұл үшінші Мэдисон Сквер Гарденде өткен соңғы баскетбол турнирі болды. (1967 жылғы NCAA турниріне барлығы 23 команда қатысты, ал NIT турниріне 14 команда шақырылды.) Ол 1967 жылы Ратгерс университетінде «Жылдың үздік спортшысы» атанды және 1967 жылы ағылшын тілі мамандығы бойынша тәмамлады.

Жаттықтырушылық мансап

Мектепті бітіргеннен кейін Вальвано өзінің жаттықтырушылық мансабын Ратгерс университетінде жаңа түлектердің жаттықтырушысы және университет құрамасының ассистенті ретінде бастады. NC State-те өткен он маусымда Вальваноның командалары 1983 және 1987 жылдары ACC турнирінің чемпиондары, ал 1985 және 1989 жылдары тұрақты маусымның чемпиондары атанды. «Вольфпак» 1983 жылы NCAA чемпионатында жеңіске жетті, сондай-ақ 1985 және 1986 жылдары NCAA Elite 8 кезеңіне өтті. «Жаттықтырушы V» 1989 жылы ACC жыл жаттықтырушысы деп танылды. 1986 жылы Вальвано NC State-тің атлетикалық директоры болды. NC State-тегі жалпы көрсеткіші 209–114 (0.647), ал бас жаттықтырушы ретіндегі мансабындағы көрсеткіші 346–210 (0.622) болды. Вальвано ең көп танылған 1983 жылғы NCAA финалында, ойынның жеңімпаз добы соққаннан кейін «Вольфпак» жеңісіне қуанып, құшақтасуға адам іздеп алаңды айналып жүргені үшін. Дерек Уиттенбург соңғы секундта үмітсіз добын лақтырды, ол сыртқы жақтан секіріп, уақыт біткенде Лоренцо Чарльзпен нысанаға алынды. 1989 жылғы NCAA тергеуі Вальваноны ақтап, ойыншылар аяқ киім мен ойын билеттерін сатқанын анықтады. Нәтижесінде NC State баскетбол бағдарламасын екі жылға сынаққа алды (максималды мерзім) және оған 1990 жылғы NCAA турниріне қатысуға тыйым салды. Мемлекет тарапынан тағайындалған Пул комиссиясы 32 беттік есеп дайындап, NCAA ережелерін елеулі түрде бұзбағанын, ал Вальвано мен оның командасының ойыншылардың академиялық үлгерімін тиісті деңгейде бақыламауы «заңның әріптерін емес, рухын» бұзғанын мәлімдеді. Осы есептен кейін Вальвано 1989 жылғы қазан айында мектептің атлетикалық директоры лауазымынан кетіп, 1989–90 маусымында баскетбол жаттықтырушысы болып қалды. Мектептің оқытушылары мен жаңа басшысының қысымымен Вальвано NC State-пен келісімге келіп, 1990 жылдың 7 сәуірінде баскетбол жаттықтырушысы лауазымынан кетті. Вальвано мен NC State баскетбол бағдарламасын алты жеке ұйым тергеді, олардың ішінде NC State факультетінің Сенаты, Солтүстік Каролинаның Бас прокуроры, Солтүстік Каролина университетінің басқару кеңесі, NC State сенімділер кеңесі және NCAA бар. Олардың ешқайсысы Вальваноның немесе оның командасының жалдау қағидаларын бұзғанына, академиялық немесе қаржылық тәртіпсіздікке қатысқанына ешқандай дәлел таппады. NCAA тергеушісі Дэйв Дидион Вальваноға жеке хат жазып, басқалармен қатар: «Егер менің ұлым болса, мен сізді оның жаттықтырушысы ретінде жақсы көретін едім және оны сізден үйренуге ынталандыратын едім», - деді. Мектептегі тергеу Вальваноның студент-спортшыларының оқуда жақсы үлгермегенін көрсетті, өйткені 1988 жылға дейін ол жаттықтырған ойыншылардың барлығы 11-і ғана C немесе одан жоғары орташа бағаны сақтап қалды. Вальваноның осы оқиғалар туралы нұсқасын оның 1991 жылғы «Вальвано: Олар маған өмір бойы келісімшарт берді, содан кейін мені өлді деп жариялады» атты автобиографиясынан табуға болады.

Following graduation, Valvano began his coaching career at Rutgers as the freshman coach and assistant for the varsity. During his ten seasons at NC State, Valvano's teams were the ACC's tournament champions in 1983 and 1987 and its regular season champions in 1985 and 1989. The Wolfpack won the NCAA championship in 1983, in addition to advancing to the NCAA Elite 8 in 1985 and 1986. "Coach V" was voted ACC Coach of the Year in 1989. Valvano became NC State's athletic director in 1986. His overall record at NC State was 209–114 (0.647) and his career record as a head coach was 346–210 (0.622). Valvano is most recognized for his reaction of running around on the court looking for somebody to hug in the moments after the Wolfpack victory came after the game winning shot in the 1983 NCAA finals. Dereck Whittenburg heaved a last second desperation shot that was caught short of the rim and dunked by Lorenzo Charles as time expired. A 1989 NCAA investigation cleared Valvano, but found that players sold shoes and game tickets. As a result, NC State placed its basketball program on probation for two years (the maximum) and was banned from participating in the 1990 NCAA tournament. The state appointed Poole Commission issued a 32 page report that concluded that there were no major violations of NCAA regulations, and that Valvano and his staff's inadequate oversight of players' academic progress violated "the spirit, not the letter of the law." After this report, Valvano was forced to resign as the school's athletic director in October 1989, but remained as basketball coach through the 1989–90 season. Under subsequent pressure from the school's faculty and new chancellor, Valvano negotiated a settlement with NC State and resigned as basketball coach on April 7, 1990. Six separate entities investigated Valvano and the NC State basketball program including the NC State Faculty Senate, the North Carolina Attorney General, the University of North Carolina Board of Governors, the NC State Board of Trustees, and the NCAA. None of them found any evidence of recruiting violations or academic or financial impropriety on the part of Valvano or his staff. Dave Didion, the NCAA investigator handling Valvano's case, wrote a personal letter to Valvano, saying, among other things, "If I had a son, I would feel comfortable with you as his coach and encourage him to learn from you." A school investigation did reveal that Valvano's student athletes did not perform well in the classroom, as only 11 of the players that he coached prior to 1988 had maintained an average of C or better. Valvano's version of these events can be found in his 1991 autobiography, Valvano: They Gave Me a Lifetime Contract, and Then They Declared Me Dead.

Тренерлік сабақтан кейін

Коучингтік карьерасынан кейін Вальвано ESPN және ABC Sports телеарналарында комментатор болды, соның ішінде Америка футбол лигасының әлем лигасының алғашқы маусымында жағажай сызығындағы тілші болды. 1992 жылы Вальвано NCAA баскетбол жарыстарын тікелей эфирде баяндауы үшін Cable ACE сыйлығын жеңіп алды. Ол кейде баскетбол сарапшысы Дик Витальмен бірге жұмыс істеді, олар "Қойғыш Вис" деп аталды, екеуінің де дауыстары мен көңілді стильдері ұқсас болды. Олар тіпті "The Cosby Show" телесериалының бір эпизодында кәсіби көшіндеушілердің (V&V Movers) рөлінде камеоға түсті. Вальвано көптеген кәсіпкерлік жобаларын басқару үшін JTV компаниясын құрды. Ол елдің әр жерінде жүздеген мотивациялық сөздер айтты және Джонни Карсонның "Tonight Show" мен Дэвид Леттерменнің "Late Night" бағдарламаларына шақырылған қонақ болды.

Қатерлі ісік

1992 жылдың маусым айында Вальваноға метастаздық аденокарцинома, яғни сүйекке таралатын бездік қатерлі ісік түрі деген диагноз қойылды. Вальваноның ең есте қаларлық мотивациялық сөздерінің бірі NC State-тің Рейнольдс Колизейінде, қайтыс болғанға дейін 10 аптадан кем уақыт бұрын, 1983 жылғы NCAA чемпионатының 10 жылдығын тойлау кезінде айтылды. 21 ақпандағы осы сөйлеуінде Вальвано үміт, махаббат және табандылықтың маңыздылығын баса көрсетті және өзінің танымал "Ешқашан басылма, ешқашан басылма" деген сөзін қосты.

ESPY сөйлеуі

Он бір күннен кейін, 1993 жылғы 4 наурызда, ол ESPN ұсынған Мэдисон Сквер Гардендегі алғашқы ESPY марапаттау салтанатында сөз сөйледі. Артур Аш батылдық және гуманитарлық сыйлығын қабылдағанда, ол қатерлі ісікке қарсы зерттеулер үшін "V" қоры құрылатынын жариялады, бұл ұйым қатерлі ісіктің емдігін табуға арналған. Ол қорының ұраны "Бас қоспа, ешқашан бас қоспа" болады деп мәлімдеді. Сөз сөйлеу кезінде телепромптерде отыз секунд қалғаны көрсетілді, сонда Вальвано: "Экранда 30 секунд қалды деп көрсетіп тұр, мен қазір осы экранды ойлап отырмын ба? Менің денемнің барлық жерінде ісік бар, ал мен арттағы біреудің "30 секунд" деп ескертетініне алаңдаймын ба?" деді. Оның сөзінде былай делінді:

Меніңше, әрбір адам күнде үш нәрсе жасауы керек. Біз осыны өміріміздің әр күнінде жасауымыз керек. Біріншісі – күлу. Күнде күліңіздер. Екіншісі – ойлау. Ойлауға уақыт бөліңіздер. Үшіншісі – эмоцияларыңызды жасқа дейін сезіну, ол бақыт немесе қуаныш болуы мүмкін. Бірақ ойлап көріңіздер. Егер күліп, ойланып, жыласаңыз, ол толыққанды күн. Өте керемет күн. Аптасына жеті күн осылай жасасаңыз, сіз өте ерекше нәрсеге ие боласыз. Вальваноның ESPY марапаттау салтанатындағы сөзі аңызға айналды. Ол сөзін былай деп аяқтады: "Қатерлі ісік менің барлық физикалық қабілетімді алып қоюы мүмкін. Бірақ ол менің санама, жүрегіме және жаныма тие алмайды. Осы үш нәрсе мәңгі сақталады. Сіздерге рахмет, және Құдай сізді барлық жақсылықтармен жарылқасын". Оған тұрғылықты қол соғылды. Химиотерапия кезінде Вальваноның шашы түсуі күтілді, бірақ ол түспеді. Оның үнемі оң көзқарасы ауруының қаншалықты ауыр екенін және қаншалықты азап шеккенін жұрттан жасырды. Бірақ ол осыған төзе алмайтын. Жарыстасы және досы Дин Смит, Солтүстік Каролина құрамасын ұлттық чемпионатқа жеткізгеннен бір апта өткен соң, Вальваноның орнына шықты.

Өлім

Вальвано 1993 жылғы 28 сәуірде, өзінің әйгілі ESPY сөйлегеннен кейін екі айдан аспайтын уақытта, белгісіз бастау тегі бар метастаздық аденокарциномамен шамамен бір жыл күрескен соң 47 жасында қайтыс болды. Бұл оның ұлттық чемпионатты жеңіп алғаннан тура 10 жыл өткен соң болды, бұл турнир тарихындағы ең сенімсіз жеңістердің бірі еді. 1996 жылы «Ешқашан Бас Имеуге Жоспарламаңыз: Джимми V-нің Тарихы» атты телефильмі түсірілді, онда Джимми Вальвано рөлін Энтони ЛаПаглиа сомдады. Фильм Солтүстік Каролина штатындағы Вилмингтон қаласы және Солтүстік Каролина университетінің Вилмингтон кампусы сияқты әртүрлі жерлерде түсірілді. 1993 жылы Вальвано Ратгерс баскетбол даңқы залына енгізілді. 1999 жылы Вальвано Ратгерс университетінің Ерекше Түлектер залына және Нью-Йорк қаласының баскетбол даңқы залына енгізілді. 2004 жылы Вальвано Ұлттық Итальяндық-Америкалық Спорт Даңқы залына енгізілді. 2012 жылы ол NC State Атлетика Даңқы залының алғашқы құрамына енгізілді. 2013 жылғы 17 наурызда ESPN «Тірі қалу және Ілгерілеу» атты деректі фильмін көрсетті, ол Солтүстік Каролина штатының 1983 жылғы чемпионатын көрсетеді, бұл «30 for 30» Volume II антологиялық сериясының бөлігі болды. Деректі фильм 1983 жылғы маусыммен қатар, оның қатерлі ісікпен күрескен өмірінің соңғы айларын да қамтыды. Бұл деректі фильм алғаш рет 1983 жылғы NCAA турнирінің бірінші турында Пеппердинге қарсы «Уолфпак» командасының қосымша уақытта жеңіске жеткенінің 30 жылдығына орай көрсетілді. 2016 жылғы 1 наурызда Джон Файнштейннің «Легендалар клубы: Дин Смит, Майк Крыжевский, Джим Вальвано және Эпикалық Колледж Баскетбол Бәсекесі» атты кітабы жарық көрді, ол сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Крыжевский Вальвано Солтүстік Каролина штатына келген жылдың өзінде Дьюк университетіне келді. 2018 жылы Солтүстік Каролина мемлекеттік университетінің Уильям Нил Рейнольдс Колизейі Вальваноның құрметіне Уильям Нил Рейнольдс Колизейіндегі Джеймс Т. Вальвано Аренасы деп қайта аталды. 2023 жылғы 12 тамызда Вальвано қаза болғаннан кейін «Нейсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына» енгізілді, оның баскетболға жасаған үлесі үшін, алаңда да, алаңнан тыс да.

Жеке өмір

Вальвано мектептегі сүйіктісі Пэмге үйленді және олардың үш қызы болды. Оның кіші інісі Боб – спорт комментаторы және бұрынғы баскетбол жаттықтырушысы.