Кіріспе

Коста-Рика валютасы, 2001 жылға дейін Сальвадорда қолданылған.

Колон (көпше түрі: колон; белгісі: ₡; коды: CRC) – Коста-Риканың валютасы. Ол испан тілінде Кристобал Колон деп аталатын Христофор Колумбтың құрметіне аталған. Бір колон жүз сантимодан тұрады.

Символ

Колонның символы – екі көлденең сызықпен қиылысқан үлкен әріп "С". Символ кодталып, көптеген ағылшын тіліндегі Microsoft Windows пернетақталарында + пернелер тіркесімі арқылы терілуі мүмкін. Колон белгісін , немесе Гананың седиімен шатастыруға болмайды. Дегенмен, баға белгілері мен жарнамаларда колонды көрсету үшін жергілікті жерде жиі қолданылатын "¢" цент символы қолданылады.

Тарих

Колон 1896 жылы енгізіліп, песоны тең құнмен алмастырды. Колон песоны тең құнмен алмастырғандықтан, 1896 жылы жаңа монеталар шығару қажеттілігі тумады. 1897 жылы алтын 2, 5, 10 және 20 колон шығарылды, одан кейін күміс 50 цент, ал 1903 жылы мыс-никель 2 цент және 1905 жылы күміс 5 және 10 цент шығарылды. 5 және 10 цент монеталардың бетінде "G. C. R." әріптері болды, бұл олардың үкімет тарапынан шығарылғанын көрсетеді.

Centavo саны, 19171919

1917 жылы 5 және 10 центаво номиналында монеталар шығарылды, центмо емес. 50 центаво монетасы қасылды, бірақ қолданысқа енгізілмеді (төменде қараңыз). Барлық монеталар G. C. R. инициалдарымен белгіленген.

Үкімет мәселелері, 19201941

Үкіметпен центимо монеталарын шығару (әлі де G. C. R. әріптерімен белгіленеді) 1920 жылы жаңартылды, 5 және 10 центимо монеталары айналымға шығарылды. 1923 жылы песо валютасынан күміс 25 және 50 центимо монеталары, сондай-ақ 1917 және 1918 жылдардағы шығарылмаған 50 центаво монеталары қайта шығарылды. Бұл монеталарға басылған контрмөртабалар олардың құнын 50 центимо мен 1 колонға дейін екі есеге арттырды. 1925 жылы күміс 25 центимо монетасы енгізілді. Үкімет шығарған соңғы монеталар 1936 және 1941 жылдар аралығында шығарылған мыс 10 центимо монеталары болды.

Banco Internacional басылымдары, 1935 жыл

1935 жылы Коста-Риканың Халықаралық банкі 25 және 50 сантимо және 1 колон номиналындағы мыс-никель монеталарын шығарды. Олардың бетінде B.I.C.R. әріптері бейнеленген.

Banco Nacional-тың 1937-1948 жылдардағы шығарылымдары

1937 жылы Ұлттық банк 25 және 50 центимо, сондай-ақ 1 колоно монеталарын айналымға енгізді, олардың үстінде B.N.C.R. әріптері түсірілген. 1942 жылы осыған 5 және 10 центимо, ал 1948 жылы 2 колоно монеталары қосылды.

Banco Central шығарылымдары, 1951 жылдан қазіргі уақытқа дейін

1951 жылы Орталық банк B. C. C. R. әріптерімен монета шығаруды қолға алды және 5 және 10 центимо монеталарын айналымға енгізді. 1954 жылы 1 және 2 колон, 1965 жылы 50 центимо, ал 1967 жылы 25 центимо монеталары сосын шығарылды. 1982–1983 жылдары 5 және 10 центимо монеталары шығарылмай қалды, 25 центимо мен 2 колон монеталарының мөлшері кішірейтілді және 5, 10 және 20 колон монеталары енгізілді. 1995–1998 жылдары кішкентай, мыстан жасалған 1, 5 және 10 колон монеталары, сондай-ақ 25, 50 және 100 колон монеталары айналымға түсті. 2003 жылы 500 колон монетасы шығарылды. 2006 жылы алюминийден жасалған 5 және 10 колон монеталары енгізілді. 1 колондық монеталар қазір айналымда жоқ. 2009 жылы үлкен, күміс түсті 5, 10 және 20 колон монеталары біртіндеп алынып, кішкентай, жеңіл 5 және 10 колон, сондай-ақ алтын түсті 5, 10, 25, 50, 100 және 500 колон монеталары қолданыста қалды. 2019 жылдың соңында 5 колондық монета айналымнан шығарылды. 2021 жылы Коста-Риканың тәуелсіздігінің 200 жылдығын мерекелеу үшін кішкентай екі металлдан жасалған 500 колон монетасы шығарылды.

Үкімет мәселелері, 18971917

1897 жылы үкімет 5, 10, 25, 50 және 100 колонеге алтын сертификаттар шығарды. 1902 жыл мен 1917 жыл аралығында ол 50 сантимо, 1, 2, 50 және 100 колонеге күміс сертификаттар шығарды.

Banco Internacional, 19141936 жылдар

1914 жылы Коста-Риканың Халықаралық банкі 5, 10, 20, 50 және 100 колоне номиналындағы банкноттарды айналымға енгізді, ал 1918 жылы оларға 25 және 50 сантимо, 1 және 2 колоне қосылды. 25 сантимо 1919 жылдан кейін шығарылмаса да, қалған номиналдар 1936 жылға дейін шығарыла берді. 1917 жылдан бастап айналымдағы жалғыз банкноттар Халықаралық банк банкноттары болды.

Banco Nacional, 1937-1949 жылдар

1937 жылы Коста-Рика Ұлттық банкі қағаз ақша шығару құқығын алды және 1949 жылға дейін 1, 2, 5, 10, 20, 50 және 100 колондар номиналында банкноттар шығарды. Көптеген алғашқы банкноттар Banco Internacional банкінің банкноттарына басылған уақытша шығарылымдар болды, оның ішінде қысқа мерзімге ғана қолданысқа енген 1 колондық банкноттар да бар еді.

Банкноталар реформасы

2011 және 2012 жылдары Коста-Рика банкноттары реформаланды және әр банкноттың түсі мен мөлшері әртүрлі жаңа сериямен алмастырылды. Реформа аясында екі жаңа номинал енгізілді: 20 000 және 50 000 колоне. Ескі банкноттарды Коста-Риканың Ұлттық банкінен айырбастауға болады, бірақ олар жаңа үлгілермен толығымен алмастырылды. 2020 және 2021 жылдары полимерден жасалған жаңа серия банкноттар шығарылды, олар 2011 жылғы серияның тақырыптарын сақтайды, бірақ сәл өзгертілген бейнелермен, ал ескі банкноттар 2022 жылы айналымнан алынды. Жаңа серияға 50 000 колонелік жаңартылған банкнот енгізілген жоқ, бірақ бұрынғы шығарылымдар әлі де қолданыстағы төлем құралы болып табылады.

Валюталық бағамы

Колон АҚШ долларымен ерекше қарым-қатынаста болды, оны "қозғалатын тірек" деп сипаттауға болады; доллармен тұрақты құнмен белгіленгенінің орнына, колон ай сайын шамамен 3,294 колонеге дейін тұрақты түрде әлсіреп отырды. Алайда, 2006 жылдың 16 қазанында АҚШ долларының әлсіздігі және колонның құны арзан деп есептелгендігіне байланысты бұл қозғалатын тірек өзгертілді. 2006 жылдың 17 қазанынан бастап колон Коста-Рика Орталық банкінің бақылауындағы девальвацияға (Коста-Рикада "минидевальвация" деп аталады) енді байланысты емес. Жаңа жүйеде, Sistema Cambiario de Bandas, Орталық банк жариялаған валюта бағамдары "нұсқау" болып табылады және әрбір уәкілетті қаржы мекемесі еркін нарықтың оларды ұтымды деңгейде ұстауға көмектеседі деген үмітпен олардың құнын дербес анықтай алады. Валюта бағамы енді АҚШ долларына шаққандағы валюта диапазонында еркін қозғалады. Диапазонның ең төменгі шегі белгілі бір деңгейде бекітілді, ал ең жоғарғы шегі белгілі бір қарқынмен өзгереді. Іс жүзінде валюта бағамы валюта диапазонының ең төменгі деңгейінде тұрақталды.

Есімдіктер

Колон кейде песо деп аталады, бұл Коста-Риканың валютасының 1896 жылға дейінгі атауы еді. Бұл испандық Америка елдерінде кең таралған, олардың көпшілігінде песо деп аталатын валюта болған (немесе болған). Тағы бір сленг атауы – канья (испан тілінде қант қамысы, көпше түрі – каньялар), бірақ бұл термин көбінесе көпше түрінде және 100 колоннан аз, ондық еселік сомалар үшін қолданылады, 5-тен басқа; мысалы, 5 канья, 10 канья, 20 канья және т.б. Бұл термин қазір сирек қолданылады. Тежа (шатыр плиткасы) – жүз колонды білдіретін сленг атауы, сондықтан бес жүз колондық монеталар мен банкноттар «бес тежа» деп, ал елу колондық монеталар мен банкноттар «медиа тежа» (жарты шатыр плиткасы) деп аталады. Бұрынғы бес жүз колондық банкнота түсіне байланысты «мородо» (күлгін) деп аталған, бірақ ол қазір айналымнан шығарылған. Мың колондық банкнота түсіне байланысты «ун рохо» (бір қызыл) деп аталады. Бұл мың колонның еселі сомаларына да қатысты (мысалы, жиырма мың колон = веинте рохос). Бес мың колондық банкнота бұрынғы суретіндегі туканға байланысты «тукан» (tucán) деп аталады (қазіргі банкнотта маймыл бейнеленген). Бұл термин енді жиі қолданылмаса да, оны «уна либра» (бір фунт) деп те атайды. Он мың колондық банкнота бұрынғы нұсқасының бір жағында бейнеленген пумаға байланысты «ун пума» деп те аталады.