Кіріспе

Сент-Джеймс литургиясы – Византиялық және Батыс Сириялық ритуалды қолданатын шығыс христиандарының христиандық литургиясының бір түрі. Оған Иерусалим шіркеуінің дәстүрі әсер еткен, бұл Иерусалимдік Кириллдің мистагогиялық катехизистерінен көрініп тұр. Ол төртінші немесе бесінші ғасырдан бастап Антиохия шіркеуінде кеңінен таралып, Антиохияның бұрынғы Базилий литургиясын ығыстырды. Қазіргі күні бұл Сирия православие шіркеуінің, Маланкара православие сирия шіркеуінің, Маронит шіркеуінің, Сирия католик шіркеуінің, Сиро-Маланкара католик шіркеуінің және Батыс Сириялық ритуалды қолданатын басқа шіркеулердің негізгі литургиясы болып табылады. Ол сондай-ақ Шығыс православие шіркеуінде және Мелкиттік католик шіркеуінде кейде қолданылады. Маланкара Мар Тома Сирия шіркеуі бұл литургияның әулиелердің шаفاعәті мен өлгендерге дұға ету бөлігін алып тастаған реформаланған нұсқасын қолданады. Литургия Иерусалимдегі еврей христиандары арасындағы әділ Жақыпқа және патриархқа жатқызылады. Антиохияның тарихи литургиялары Александриялық және Каппадокиялық қолданыстарға бөлінеді. Олардың ішінде Сент-Джеймс литургиясы Александриялық қолданыстан дамыған литургиялардың бірі болып табылады; басқалары – Қасиетті Василийдің копт анафорасы, Қасиетті Василийдің Византиялық литургиясы және Қасиетті Иоанн Златоуст литургиясы. Қасиетті Иоанн Златоуст пен Қасиетті Василийге жатқызылған литургиялар бүгінде Шығыс православие, Византиялық ритуалды лютерандар және кейбір Шығыс католик шіркеулері сияқты барлық Византиялық ритуалды христиандар арасында ең көп қолданылады.

Қолжазба дәстүрі

Оның жазылған күні әлі де даулы, бірақ көптеген мамандар белгілі түрінің төртінші ғасырда жазылғанын айтады, себебі анафора Базилий анафоралық отбасының ежелгі египеттік түрінен және Иерусалимдік Кирилдің катехизистерінде сипатталған анафорамен біріктірілген болып көрінеді. Ең ерте қолжазба – 9 ғасырға жататын Ватикан граекусы 2282 (Vaticanus graecus 2282) кодексі, ол Антиохия диоцезіндегі Дамаск қаласында діни қызметте қолданылған. Оның жалғыз ғылыми басылымы – Дом Б. Чарльз Мерсье Patrologia Orientalis, 26-том (1950) еңбегінде жарияланған.

Тақырыптар

Сент-Джеймс литургиясы көбінесе Сент-Джеймс тойында (25 шілде) және Рождестводан кейінгі бірінші жексенбіде тойланады, ал Шығыс Православ шіркеуінде Иерусалимде дерлік күн сайын тойланады. Сент-Джеймс литургиясы ұзаққа созылады, толық орындалуына бірнеше сағат керек. Құдайлық литургияның оқылуы белгілі бір тәртіптің құлшылық ережелеріне сәйкес жүзеге асырылады, оның нақты бөлімдері басшы, оқырмандар, хор және жиналған жамағат тарапынан, кейде бірауыздан орындалады. Византия дәстүріндегі басқа да шығармалар сияқты, грек тілінде тойланатын Сент-Джеймс құдайлық литургиясы ағылшын тіліндегі түсіндірмелердің негізін құрайды. Литургияның сириялық түрі әлі де Сирия және Үнді шіркеулерінде қолданылады – Сирия тіліне аудармада, сондай-ақ малаялам және ағылшын тілдерінде. Құрбандықтар кезінде, партитура оқырмандар орындайтын херувим гимнін талап етеді, дін қызметкері құрбандыққа арналған сыйлықтарды алтарга әкелгенде. Латын Католик шіркеуінде бұл шығарма Ыйық Жәрдемді құрметтеудің жеке гимні ретінде танымал болды, ағылшын тілінде «Барлық өлшеулі жан тыныштық сақтасын» деп белгілі.

Музыкалық аннотация

Ертедегі шіркеудің әндер жазушылары белгілі бір қауым үшін бір кодексте әнделетін әндердің сөздерін де, музыкалық шкаланың дыбыстарын да құрастырды. Жазба мәтінмен тығыз байланыста жасалған (мысалы, Аризонадағы Сент-Антонидің Солтүстік Америкалық грек православ монастыры жинаған кодэкстерді қараңыз) – орта ғасырларда Батыс нота жүйесі мен шкалалар қалыптасқанға дейін мелодиялық дыбыстар мен олардың ұзақтығын көрсететін неумдар қолданылды. Сирия тілінде құлшылық ететін қауымдарда неумдар, жергілікті грек және славян православиелік шіркеулерінде қолданылатын неумдардың кері бейнесі болып табылады және дұға мәтіндерінің сирия жазуына сәйкес оңнан солға қарай жазылады және оқылады. Ағылшын Гимні 1906 жылы Ральф Воган Уильямстың ағылшын тіліндегі шумағын ұсынып, херубим әнұранының (жоғарыда қараңыз) әуеніне француз халық әуені Picardy-дің әуенімен үйлестірген. "Барлық жан үндемесін сақтасын" деп аталатын әнұран, латын ритуалда сөзбен айтылатын антифонға балама ретінде Рим-католиктері арасында да танымал.