Кіріспе
Пуэрто-Риколық радикал Оскар Колазо (1914 жылдың 20 қаңтары – 1994 жылдың 21 ақпаны) – 1950 жылдың 1 қарашасында Вашингтон қаласында АҚШ президенті Гарри С. Трумэнды өлтіруге талпынған Ұлттық партияның екі пуэрто-риколық радикалының бірі. Колазо сотталып, өлім жазасына кесілді, бірақ Трумэн оның жазасын өмір бойына түрмеге отыруға ауыстырды. 1979 жылы Колазоның жазасы президент Джимми Картермен өтеген мерзіміне дейін қысқартылды. Ол мерзімінен бұрын босатылып, Пуэрто-Рикоға оралуға рұқсат алды.
Oscar Collazo (January 20, 1914 – February 21, 1994) was one of two Puerto Rican militants of the Nationalist Party who on November 1, 1950, attempted to assassinate U. S. President Harry S. Truman in Washington, D. C. He had been living in New York City after growing up in Puerto Rico. Collazo was convicted and sentenced to death, but Truman commuted his sentence to life imprisonment. In 1979 Collazo's sentence was commuted to time served by President Jimmy Carter. He was paroled and allowed to return to Puerto Rico.
Өмірбаян
Оскар Коласо Лопес қазіргі Флоридада, Пуэрто-Рикода дүниеге келген. 1920 жылы Коласоның әкесі қайтыс болды, ал анасы оны Жаюяға ағасымен бірге тұруға жіберді. Оның ағасы тәуелсіздік идеясын қолдайтын Либералдық партияның мүшесі болған. Коласо 14 жасқа келгенде, Хосе де Диегоның туған күнін еске алуға арналған студенттік демонстрацияға қатысты. Бұл демонстрацияны үкімет заңсыз деп жариялаған еді. Хосе де Диего – Пуэрто-Рико тәуелсіздігін жақтаған белгілі тұлға, ол екі жыл бұрын қайтыс болған.
Пуэрто-Рико
1932 жылы, Колазо 18 жасқа толғанда, Хосе де Диегоны еске алуға арналған тағы бір демонстрацияға қатысты. Бұл жолы негізгі сөйлеуші – Пуэрто-Рико Ұлттық партиясының төрағасы Педро Альбизу Кампос болды. Сол күні Колазо Альбизу Кампостың көшбасшылық қабілетіне қатты әсер етіп, Ұлттық партияға қосылып, өзін толығымен оған арнады.
Нью-Йорк
1941 жылы Колазо Нью-Йорк қаласына көшіп келді, онда үлкен пуэрторикалық қауым өмір сүрді. Сол жерде ол Роза Кортезбен танысып, үйленді, ол бұрын ажырасқан. Олардың бұрынғы некелерінен барлығы үш қызы болды: Розаның екеуі және Колазоның біреуі. Ол металл тегістеу зауытында жұмыс істеді және қалыпты отбасылық өмірге ие болды.
Трумэнді өлтіруге әрекеттену
1950 жылы 30 қазанда Торресола мен Колазо Пуэрто-Рикодағы ұлтшыл көшбасшы Бланка Каналес бастаған Хаюя көтерілісінің сәтсіз аяқталғанын білді. Торресоланың әпкесі жараланған, ал інісі Элио тұтқындалған. Өздерінің мүдделері үшін бірдеңе жасау керек деп ойлаған Колазо мен Торресола Пуэрто-Риконың тәуелсіздігіне әлемнің назарын аудару мақсатында президент Гарри С. Трумэнды өлтіруді шешті. Түрмеде Колазодан Пуэрто-Риконың өзін-өзі анықтау құқығын қолдаған және Пуэрто-Риконың тұңғыш жергілікті губернаторын тағайындаған Трумэнды неге нысанаға алғаны туралы сұрақ қойылды. Колазо Трумэнға қарсы ештеңесі жоқ екенін, ол "жүйенің символы ғана" екенін айтты. "Адамға емес, жүйеге шабуыл жасау керек", деді ол. Колазо 1932 жылдан бері Ұлттық партияға берілгендігін мәлімдеді. Колазоның соты 1951 жылдың 26 ақпанына тағайындалды. 1952 жылы Колазо кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесілді. 1952 жылы оның адвокаты Абрахам Унгер Трумэнды өлтіруге талпынғаны үшін Колазоның жазасын жеңілдету туралы өтініш берді. Президент Трумэн оның жазасын өмір бойына түрмеге отыруға ауыстырды. Ол Канзас штатындағы Левенворт федералды түрмесіне жіберілді.
Президенттік өкілеттіліктің алмастырылуы
1979 жылы 6 қыркүйекте президент Джимми Картер Колазоның 29 жыл түрмеде өткеннен кейін, жазасын өтеу мерзіміне ауыстырды. Президент Картер сондай-ақ Колазоның ұлтшыл әріптестерін кешірді: Ирвин Флорес, Рафаэль Кансель Миранда және Лолита Леброн. Олар 1954 жылы Конгресске жасалған шабуылда кінәлі деп танылды, сол шабуылда Өкілдер палатасының бес мүшесі оқтан жарақат алған. Колазо 1966 жылдың сәуірінен бері, ал Леброн 1969 жылдың шілдесінен бері шартты түрде босатылуға құқылы болды. Кансель Миранда мен Флорес 1979 жылдың шілдесінде шартты түрде босатылуға құқылы болды, бірақ олардың ешқайсысы саяси нанымына орай шартты түрде босатуды сұрамады. Пуэрто-Рикоға оралғаннан кейін, бұл белсенділерді олардың қолдаушылары мен тәуелсіздік топтары батырлар ретінде қарсы алды. Пуэрто-Риконың губернаторы Карлос Ромеро Барсело Картер берген кешірімге қарсы шығып, оның терроризмді ынталандыратынын және қоғамдық қауіпсіздікке нұқсан келтіретінін мәлімдеді. Колазоның әйелі Роза, кісі өлтіруге талпыныс жасалған кезде Федералдық тергеу бюросы (ФБР) күйеуімен сөз байласыпты деген күдікпен тұтқындалды. Ол сегіз ай федералды түрмеде отырды. Оскар мен Роза Колазо ақырында ажырасып кетті. Роза Пуэрто-Риконың тәуелсіздік қозғалысына белсенді қатысып, 1984 жылы оның тәуелсіздік қызметіне арналған еске алу шарасы Адвокаттар алқасының ғимаратында өтті. Ол сондай-ақ, бұрынғы күйеуінің өлім жазасын жеңілдетуге салған еңбегі үшін марапатталды. 1988 жылдың мамырында қайтыс болған Роза Колазо өмірінің соңғы жылдарын қызы Лидия Коллазо Кортестің жанында өткізді. Оскар Колазо тәуелсіздік қозғалысына қатысты іс-шараларға қатысуын жалғастырды. 1994 жылдың 21 ақпанында ол Вега Бахада инсульттан қайтыс болды, 80 жасқа толып, одан кейін бір айдан астам уақыт өтті.