Кʼинич Ахау – майя құдайы, күннің символы. Ежелгі кодекстерде «Құдай G» деп белгіленген. Сыртқы келбеті, мағынасы және Лакандон мифологиясындағы рөлі туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Kinich Ahau (Kʼinich Ajaw) – бұл 16 ғасырдағы юкатек майяларының күн құдайының аты, кодекстерде Құдай G деп белгіленеді. Классикалық кезеңде Құдай G – бүркіт мүңкісі, ірі шаршы көздері, көздері қиылысқан және жоғарғы қатар тістерінде кесілген тісі бар орта жастағы ер адам ретінде бейнеленген. Көбінесе, тіпті көздерінің ішінде де k'in ('күн') жұрнағы кездеседі. Оңтүстік лакандтар арасында Кинич Ахау 20 ғасырдың екінші жартысына дейін әңгімелерде маңызды рөл атқара берді.
Kinich Ahau (Kʼinich Ajaw) is the 16th century Yucatec name of the Maya sun god, designated as God G when referring to the codices. In the Classic period, God G is depicted as a middle aged man with an aquiline nose, large square eyes, cross eyed, and a filed incisor in the upper row of teeth. Usually, there is a k'in ('sun') infix, sometimes in the very eyes. Among the southern Lacandons, Kinich Ahau continued to play a role in narrative well into the second half of the twentieth century.
Аттар
Кинич-Ахау – юкатек және лаканд тілдеріндегі күн құдайының атауы. Кʼиник элементі, көбінесе «күн көзі» деген мағынаны білдіреді деп саналады, классикалық кезеңде патшалық лауазым ретінде кеңінен қолданылған. Кинич Ахауды Ах Кʼин немесе Ах Кʼин Чобпен шатастыруға болмайды. Ах Кʼин – «күнмен айналысатын адам» деген мағынаны білдіреді, өйткені «күн» және «уақыт» сөздері бірдей. Бұл термин юкатек күнтізбесінің дін қызметкерлеріне және дін қызметкерлеріне жалпы қолданылады. Ал Ах Кʼин Чобқа қатысты, Дж. Э. С. Томпсон бұл лаканд құдайының атының (Кан Чоб және Чи Чак Чобпен кезектесіп) күн құдайына сілтеме жасауы мүмкін деп болжады, бірақ Ах Кʼин Чоб мифологиясы оны растамайды. Chob элементі «қыстық көзді» деп аударылғанмен, бұл классикалық күн құдайының иконографиялық ерекшелігі, алайда бұл аударманың жалғыз көзі – Тоззердің бір ғана мәлімдемесі.
Kinich Ahau is the Yucatec and Lacandon name of the sun god. The element kʼinich, usually assumed to mean 'sun eyed', appears to have been in general use as a royal title during the Classic Period. Kinich Ahau should not be confused with Ah Kʼin or Ah Kʼin Chob. Ah Kʼin is Yucatec for 'someone who deals with the day(s)', the word for 'day' and 'sun' being the same. The term refers to Yucatec calendar priests and to priests in general. As to Ah Kʼin Chob, J. E. S. Thompson suggested that this Lacandon deity name (alternating with Can Chob and Chi Chac Chob) could refer to the sun deity, but the mythology of Ah Kʼin Chob does not bear this out. Although the element chob has been translated as 'squint eyed', which is an iconographic feature of the Classic sun deity, the only source for this translation is a single statement by Tozzer.
XVI ғасырдағы Юкатан
Кинич Ахау 52 жылдық циклдің (Ланда) төрт жылдың бірінің қамқоршысы болған. Осы жылды қарсы алу ритуалдарында соғыс билері орындалған. Кинич Ахау, көрінетін болса, жоғары құдай Ицмананың бір жағы деп есептелген. Ол Измаль қаласының қамқоршы құдайы Кинич Какмо "Отты Тұяқ"пен байланысты болуы мүмкін, ол құрбандықтарды жеу үшін күн шыңында тұрғанда жерге түсетіні айтылған (Коголлудо).
Kinich Ahau was the patron of one of the four years of the 52 year cycle (Landa). In the rituals introducing this year, war dances were executed. Kinich Ahau was apparently considered an aspect of the upper god, Itzamna. He may conceivably be related to the patron deity of Izamal, Kinich Kakmo 'Fire Parrot', who was reported to descend to earth while the sun was standing in the zenith in order to consume offerings (Cogolludo).
Классикалық кезең
Классикалық майя өнеріндегі G құдайының бейнелері, бәлкім, пирамидаларды әшекейлеген үлкен штукатурлық маскалардан ең жақсы танылады. Дегенмен, егіншілік құнарлылығымен байланысты құдайлармен салыстырғанда, G құдайы штукатурдан басқа материалдарда сирек кездеседі және көбінесе оқиғаларға қатыспайды. Қызығы, Хунаху мен Ксбаланк батыр егіздері Күн мен Айға айналғаны айтылса да, ешқашан G құдайымен біріктірілмейді.
God G's appearances in Classic Maya art are, perhaps, best known from large stucco masks adorning pyramids. Compared to the deities connected to agricultural fertility, however, God G occurs rather infrequently in other media than stucco, and is rarely part of narrative events. It may be noted that the Hero Twins, Hunahpu and Xbalanque, although stated to have changed into Sun and Moon, are never shown assimilated to God G.
Күншығыс елі: Шығыс жұмағы
Күн құдайы сулы шығыс жұмағымен байланысты, онда ол қиял-ғажайып су құсының кейпін кие алады немесе каноэмен жүзіп бара жатқан жас жігіт түрінде бейнеленеді. Мұндай суреттер лирикалық діни поэзияны, ацтектердің "гүлдер жұмағы" (Таубе) туралы шақыруларымен салыстыруға болады.
The Sun God is associated with an aquatic eastern paradise, where he can assume the shape of a chimerical water bird, or be shown as a young man, paddling a canoe. Such imagery could suggest lyric religious poetry comparable to the Aztec evocations of a 'flower paradise' (Taube).
Ата-бабаларымыздың күн патшалары
Күн құдайы тақта төсенішінде биік отырған патша (ажау) ретінде (мысалы, Наранходан табылған әйгілі "Қоян құмырасы" сияқты көркем әңгімелерде) немесе екі басты "салтанатты таяқшаны" ұстаған билеуші ретінде бейнеленуі мүмкін. Керісінше, майя патшасы жиі күн құдайымен теңестіріледі. Ертедегі Копан патшасы Якс Кʼукʼ Моʼ «Ұлы Кетзал-Тұяқ» символдық екі құсының тұмсығында күн құдайының басы бейнеленген. Күн құдайына айналған ежелгі майя патшалары кейде зениттен тік түсетін күйде суреттелген (Такалик Абадж стеласы 2 және Тикал стеласы 31). Әсіресе Ясчилан қаласында, әулеттік патша күннің шеңберіне, ал оның әйелі айдың жарты айына отырғызылған. Патшаның күнмен байланысты бейнесі көбінесе қасиетке ие болуын және өлімнен кейінгі өмірді білдіреді.
The sun deity can be shown as a king (ajaw) seated high on a throne cushion (as on the famous, narrative 'Rabbit Vase' from Naranjo), or as a ruler carrying the bicephalic 'ceremonial bar'. Inversely, the Maya king is repeatedly assimilated to the sun deity. The emblematic double bird of the early Copan king, Yax Kʼukʼ Moʼ 'Great Quetzal Parrot', shows the head of the sun deity within its beaks. Ancestral Maya kings assimilated to the sun deity were sometimes depicted while vertically descending from the zenith (as on Takalik Abaj stela 2 and Tikal stela 31). Particularly in Yaxchilan, the ancestral king is seated within a solar cartouche, his wife in a lunar crescent. The solar aspect of a king often seems to imply apotheosis and life after death.
Күнтізбе
Иероглифика бойынша, күн құдайы күн бірлігінің (кʼин 'күн, күн') қамқоршысы, Яхкин айының 'құрғақ маусымы' және Төрт санының (Ахау күнімен салыстырылатын) қолдаушысы болып табылады.
Hieroglyphically, the sun god is the patron of the day unit (kʼin 'day, sun'), the month of Yaxkʼin 'dry season', and the number Four (in parallel with the day Ahau).
Басқа құдайлармен байланысы
Басқа да бірнеше құдайлар үлкен көзді көрсетеді, мысалы, Д (Ицмана), Чаак (оның інісі) және әртүрлі ягуар құдайлар. Атрибуттарды бөлісу (оның ішінде кʼин инфиксі) көбінесе Астық әлемінің Ягуар құдайы және қабықша тәрізді құлақтары, аузының жанында қанаттары және аузына орнатылған құрбандық пышағы бар адам бетіндегі мұхит құдайымен кездеседі. "Астық әлемінің Ягуар құдайы" ғалымдар дәстүрлі түрде "Түнгі Күн" деп аталады, яғни күннің батыстан шығысқа қарай жер астымен сапар кезіндегі түрі деп есептеледі. Осы үш құдайдың атрибуттарды бөлісуі күннің күндізгі айналысының әртүрлі кезеңдерін бейнелейтін болса керек деген ұсыныс бар.
Several other deities evince a large eye, such as God D (Itzamna), Chaak (his brother), and various jaguar gods. Attribute sharing (including the kʼin infix) occurs chiefly with the so called Jaguar God of the Underworld and a human faced ocean deity with shell ears, fins beside the mouth, and a sacrificial awl set in the mouth. The 'Jaguar God of the Underworld' is traditionally referred to by scholars as the 'Night Sun', i. e., the form supposedly taken by the sun during his subterranean journey from West to East. It has been suggested that the three just mentioned deities involved in the sharing of attributes could, perhaps, represent various stages of the sun's daily cycle.
Мифология және ритуалдар
Соңғы Майя мифологиясы негізінен Күннің балалық шағымен және оның нақты күнге айналуына дейін болған қақтығыстармен айналысады. Күннің жолы үшін нақты бейнелер қолданылғанмен (мысалы, Күннің иесінің иықтарында әлемнің астындағы дүние арқылы көтерілуі), оңтүстік Лакандтардан басқа, ересек Күн құдайының тарихы туралы көп мәлімет жоқ. Олардың сөзіне сенсек, жоғарғы құдайдың үлкен інісі Кинич Ахау, аспаннан түсіп, адамзатты жоқ қылу үшін өзінің яғуарларын жібереді. Күнге арналған нақты жоралар туралы да көп мәлімет жоқ, бірақ Кинич Ахау Дрезден кодексінде жиі кездеседі, ол көбінесе жоралармен байланысты.
Recent Maya mythology is mainly concerned with Sun's childhood and the conflicts leading up to his actual solar transformation. Although specific imagery is used for the path of the sun (for example, the sun being carried through the underworld on the shoulders of its lord), there are hardly any histories concerning the mature sun deity, save for the southern Lacandons. According to them, Kinich Ahau, the elder brother of the upper god, will put an end to this world by descending from the sky and have his jaguars devour mankind. Little is also known about specific solar rituals, although Kinich Ahau regularly occurs in the Dresden Codex, which is largely concerned with ritual matters.