Чили мыс қорының ұлттықтандырылуы: тарихы, себептері мен салдары. Сальвадор Альенде үкіметінің маңызды қадамы, экономикалық саясат және саяси тұрақсыздық.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чилидің мыс өнеркәсібін ұлттандыру, көбінесе мысты чилияндыру (lang es) деп аталады, бұл Чили үкіметінің Чилидің мыс өндіру өнеркәсібінің ірі шетелдік меншіктегі бөлігін бақылауға алу процесі болды. Оған "La Gran Mineria" деп белгілі үш ірі кен және үш кіші операция кірді. Чилиге тиесілі кіші мыс кендері бұл процестен зардап көрмеді. Бұл процесс президент Карлос Ибанес дель Кампоның үкіметі кезінде басталды және президент Сальвадор Альенде үкіметі кезінде аяқталды, ол ұлттандыруды толықтырды. Бұл "егемендік актісі" кейіннен халықаралық экономикалық бойкоттың негізі болды, бұл Чилиді әлемдік экономикадан оқшаулатып, 1973 жылғы Чили төңкерісіне әкелген саяси поляризацияны күшейтті.
The nationalization of the Chilean copper industry, commonly described as the Chileanization of copper (lang es) was the process by which the Chilean government acquired control of the major foreign owned section of the Chilean copper mining industry. It involved the three huge mines known as 'La Gran Mineria' and three smaller operations. The Chilean owned smaller copper mines were not affected. The process started under the government of President Carlos Ibáñez del Campo, and culminated during the government of President Salvador Allende, who completed the nationalization. This "act of sovereignty" was the espoused basis for a later international economic boycott, which further isolated Chile from the world economy, worsening the state of political polarization that led to the 1973 Chilean coup d'état.
Ұлттандыруға қатысатын кен орындары
1950 жылдардың аяғына қарай Чилидегі үш маңызды мыс кені – Чукикамата, Эль-Сальвадор және Эль-Тениенте болды. Чукикамата мен Эль-Сальвадор «Анаконда мыс компаниясының» меншігінде болса, Эль-Тениенте «Кеннекотт мыс корпорациясына» тиесілі еді. 1966 жылы Чукикаматаның бөлігі – Ла Экзотика кені осы ірі кендердің қатарына қосылды. Бұл үлкен кендер көбінесе өздерін-өздері қамтамасыз ететін, дербес елді мекендер болатын, оларда жұмысшыларын орналастыру үшін өз қалалары, су және электр стансалары, мектептері, дүкендері, теміржолдары және тіпті кейбір жағдайларда өздерінің полиция күштері болды. Тағы үш кен ақырында ұлттандырылды: «Коделькоға» өткен «Серро де Пасконың» Андина операциясы, сондай-ақ «Пеньаррояның» «Диспутада де лас Кондес» компаниясына тиесілі Лос-Бронсес және Эль-Солдадо кендері «ENAMI» компаниясы сатып алды. Бұл кендер «ENAMI» жоспарларына сай келмегендіктен, «Disputada de las Condes» кейіннен «Exxon Minerals» компаниясына (қолданыс табулы пайдамен) сатылды.
By the late 1950s, the three principal copper mines in Chile were Chuquicamata, El Salvador, and El Teniente. Chuquicamata and El Salvador were owned by the Anaconda Copper Company and El Teniente was owned by the Kennecott Copper Corporation. The La Exotica mine, an adjunct of Chuquicamata, was added to these big mines in 1966. These large mines were mainly self contained and self sustaining settlements with their own cities to house their workers, their own water and electrical plants, their own schools, stores, railways, and even in certain cases their own police forces. Three other mines were eventually nationalized, Cerro de Pasco's Andina operation, which went to Codelco, and the two mines, Los Bronces and El Soldado, owned by Peñarroya's Disputada de las Condes, which were bought by ENAMI. Evidently these mines did not fit in with ENAMI's plans and Disputada de las Condes was subsequently sold (at a substantial profit) to Exxon Minerals.
Ұлттықлендірудің екінші кезеңі
1969 жылы 26 маусымда президент Эдуардо Фрей Монтальва «Анаконда мыс компаниясымен», «Кеннекотт Юта мыс компаниясымен» және «Серро» компаниясымен келісімге қол қойды (кейін Конгресс бекітті). Бұл келісім бойынша үкімет «Кеннекотттың» акцияларының 51%-ын және «Анаконда» мен «Серро» акцияларының 25%-ын иеленді, бұл АҚШ-қа осы экономикалық секторда белгілі бір деңгейде бақылауды сақтауға мүмкіндік берді. Бұл процеске «келісім арқылы ұлттандыру» деп аталды, және ол халықаралық инвесторлармен (соның ішінде АҚШ-пен) қақтығыстан аулақ болу және көпұлтты компаниялардың техникалық, қаржылық және сауда-сату тәжірибесін алу мақсатымен жүзеге асырылды. Осыған ұқсас тәсіл мыс өнеркәсібінің қалған бөлігіне үстемдік ету үшін де қолданылды. Келісімде Чили үкіметінің 1970 жылдан бастап келесі 13 жыл ішінде көпұлтты корпорациялардан шетелдік меншіктің қалған 49%-ын сатып алу құқығы бар екені, бірақ бастапқы 51% акцияны сатып алуға байланысты қарыздың кемінде 60%-ын төлегеннен кейін ғана мүмкін болатыны белгіленді. Сондай-ақ, сатып алынатын активтерді бағалау, пайданы есептеу, жаңа жобаларға тікелей инвестицияларды арттыру және басқа да мәселелер бойынша нақты формулалар бекітілді.
On June 26, 1969, President Eduardo Frei Montalva signed an agreement with the Anaconda Copper Company, the Kennecott Utah Copper company, and the Cerro company (which was afterwards ratified by Congress). In this agreement, the government acquired the 51% of the Kennecott’s shares and 25% of the shares in both Anaconda and Cerro, allowing the U. S. to maintain some level of control in this economic sector. This process was known as "negotiated nationalization", and was designed to avoid a conflict with international investors (and ultimately with the United States) and to allow for the acquisition of the technical, financial and marketing knowledge of the multinationals. A similar process was used to acquire a dominant ownership over the rest of the copper industry. In the agreement, it was established that the Chilean government could buy within the next 13 years (counting from 1970) the remaining 49% of the foreign ownership from the multinational corporations, but only after having paid at least 60% of the current debt due from the purchase of the original 51%. It also fixed a clear formula for the valuation of the assets to be bought, for the liquidation of profits, for the increase of direct investment in new works, and related issues.
Ұлттықлендірудің үшінші кезеңі
"Келісілген ұлттандыру" процесі солшыл саяси партиялар мен президенттің өзінің Христиан-демократиялық партиясының бір бөлігінен күшті сынға ұшырады. Бұл идея американдық империализмге бағыну, тым баяу және тым қымбат екені айтылды. 1970 жылғы президенттік сайлауда өтемақысыз толық ұлттандыру (мысты чилияландыру деп аталды) негізгі сайлау мәселесіне айналды. Үш президенттік үміткердің екеуі бұл идеяны өздерінің саяси платформаларына енгізді, ал үшіншісі "келісілген ұлттандырудың" жылдамдатылған нұсқасын ұсынды. Социалистік кандидат Сальвадор Альенде сайлауда жеңіске жеткен соң, мәселені тікелей шешуге уәде берді. Шындығында, 1971 жылдың басында ол Конгреске конституциялық түзету туралы заң жобасын ұсынды, ол оған барлық кен орындарын ұлттандыруға және барлық қазіргі және болашақ мыс кен орындарын мемлекетке беруге мүмкіндік беретін еді. Конгресс бұл түзетуді 1971 жылдың 11 шілдесінде бірауыздан қабылдады, және оның негізінде 1971 жылдың 16 шілдесінде 17.450 заң жарияланды және дереу күшіне енді. Бұл оқиға Ұлттық абырой күні (lang es) ретінде тойланды. Чили Конгресінде өкілдік еткен барлық саяси партиялардың арасында кен орындарын ұлттандыру процесіне қатысты толық келісім болды, бұл 17.450 заңды мақұлдаған бірауыздан дауыс беру арқылы көрсетілді. Дегенмен, мәліметтерге келгенде, Альенде әкімшілігі оны саяси мақсатта пайдаланады деген алаңдаушылық күшті болды. Бірақ, ең бастысы – АҚШ үкіметінің реакциясы күтілуде еді.
The process of "negotiated nationalization" met with vociferous criticism from the leftist political parties, and from a section of the President's own Christian Democratic Party. The idea was accused of bowing to American imperialism, being too slow and too expensive. In the 1970 presidential election, the outright nationalization without compensation (known as the Chileanization of copper) became one of the main campaign issues. Two out of the three presidential candidates incorporated the idea into their political platforms, while the third opted for a faster version of the "negotiated nationalization". After socialist candidate Salvador Allende won the election, he promised to deal with the issue head on. In fact, at the beginning of 1971, he sent Congress a bill for a constitutional amendment that would allow him to nationalize outright all mines, and to transfer all present and future copper fields to the state. Congress passed this amendment on July 11, 1971, by a unanimous vote, and based on it, on July 16, 1971 law 17.450 was promulgated, and became effective immediately. The event was celebrated as the Day of National Dignity (lang es). In principle, there was complete agreement about the process of nationalization of the mines among all political parties represented in the Chilean Congress, as indicated by the unanimous vote that approved law 17.450. When it came down to the particulars, however, there was much concern about the political use that the Allende administration would make of it. Even so, the bigger concern was for the expected reaction of the U. S. government.
Өтемақы
Бастапқыда, мүліктің экспроприациясы оның баланстық құнына негізделген. Бірақ, Альенде әкімшілігі кендерге өтемақы төлеу есебінде "артық табыс" тұжырымын енгізді. Бұл тұжырым көпұлтты корпорациялардың "қалыпты бизнес-практика" деп есептелетіннен әлдеқайда көп табысқа ие болғаны туралы ұғымға негізделген. Бұл үшін Чилидегі мыс табысы компаниялардың әлемнің басқа бөліктеріндегі табысымен салыстырылды. Есептеулерге сәйкес, бұл компаниялардың әлемдік табыс деңгейі 12 пайызды құрады және олар 1955 жылдан 1970 жылға дейін Чилиде осы деңгейден 774 миллион доллар артық табыс тапқан: "Бұл шегерім компаниялардың мүліктерінің баланстық құнынан асып түсті". 1971 жылдың қазан айында Бас контролер кеңсесі Конституциялық түзетуде белгіленген параметрлерге сәйкес өтемақы мөлшерін есептеуді жүзеге асырды. Осы құжатқа сәйкес, американдық компаниялар Чукикамата, Эль-Сальвадор және Эль-Тениенте кен орындары үшін ешқандай өтемақы алмады, ал қалған мүліктері үшін өте аз сома алды. АҚШ үкіметінің реакциясы дереу болды. АҚШ Мемлекеттік департаменті мәлімдеді: "Халықаралық тәжірибеге жасалған бұл қатыгез бұзушылық Чилиге ғана емес, барлық дамып келе жатқан елдерге де зиян келтіруі мүмкін". Ұлттық қауіпсіздік архивінің мәліметінше, коммерциялық емес зерттеуші журналистика орталығы, АҚШ Альендені құлату жоспарларына жылдар бойы көмектесіп келді және 1973 жылы бұл мақсатына жетті, соның салдарынан азаптаулар мен өлтірулер болатынын білгеніне қарамастан.
Originally, the expropriation was based on the book value of the properties. Nevertheless, the Allende administration introduced the idea of "excessive profits" into the calculation of indemnification for the mines. This idea was based on the concept that the multinational corporations had reaped profits far in excess of what was considered "normal business practice". The way this was done was by comparing copper profits in Chile with the companies' profits elsewhere in the world. It was calculated that twelve percent was the worldwide profit rate for these companies, and that they had made $774 million above this in Chile from 1955 to 1970: "This deduction exceeded the book value of the companies' properties." In October 1971, the General Controller's office handed down the calculations of the indemnification due, in line with the parameters established by the Constitutional Amendment. According to this document, the American companies were not to receive any compensation for the Chuquicamata, El Salvador and El Teniente mines, and only a very small one for the rest of their properties. The U. S. government reaction was immediate. The United States Department of State declared: "This serious infraction to international practice can cause damage not only to Chile, but to all other developing countries." According to the National Security Archive, a non profit investigative journalism center, the U. S. had been assisting with plans to overthrow Allende for years, and in 1973 realized this goal, despite the knowledge of the torture and murder that would likely follow.
Салдары
Чилидің ұлттандырылған кен орындары Пиночеттің 1973 жылғы Чилидегі төңкерісінен кейін, АҚШ-тың ЦРУ арқылы үлкен көмек көрсеткеніне қарамастан, мемлекеттік бақылауда қалды. Алайда, Пиночет режимі Anaconda компаниясына 250 миллион доллардан астам өтемақы төлеуге келісті. Кен орындары бүгінгі күнге дейін ұлттандырылған күйде, көбінесе халықтың пікіріне және Codelco компаниясы Чили қазынасына үлкен үлес қосатындықтан. Codelco табыс салығын төлейді; барлық дивидендтер үкіметке түседі, сондай-ақ, 13,136-заңға сәйкес, мыс өнімдері мен оған байланысты қосымша өнімдердің экспорттық құнынан 10% салық төленеді. Чилидің Тау-кен кодексінің 1-бабында «Мемлекеттің барлық кен орындарына толық, эксклюзивті, иеліктен шығаруға болмайтын және мерзімі шексіз меншік құқығы бар» делінген, бірақ одан әрі кез келген адам заттарды іздеу немесе өндіру үшін концессиялар немесе тау-кен құқықтарын алуға және орнатуға құқылы. Шетелдік инвесторлар Тау-кен кодексімен қатар, No 600-ші Декрет Заңына да бағынуға тиіс, ол шетелдік инвестициялар мен инвестициялық келісімшарттарды реттейді. Бұл өндіріс басталғаннан бастап 10 жылға салықтың тұрақтылығын, валюта нарығына қол жеткізуді және елге әкелінген капиталды салықсыз қайтару құқығын қамтамасыз етеді. Салықтың тұрақтылығы 50 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция салған компаниялар үшін 20 жылға дейін ұзартылуы мүмкін. Осы жеңілдіктерге өтеу ретінде, шетелдік инвесторлар қазіргі 35%-ға қарағанда 42% салық ставкасын төлеуге міндетті. Олар бір рет қана қазіргі тау-кен салық режиміне өтуге құқылы, бірақ көпшілігі қаржылық жоспарлауға көбірек сенімділік беретін жоғары салық ставкасын таңдайды. 2005 жылдың 16 маусымында Чилидің Ресми газетінде (Diario Oficial) 20.026-заң жарияланды. Заң кен өндіру қызметіне арнайы салық белгілейді, ол 2006 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді. Бұл салық мыс өндірісінің көлеміне байланысты ауыспалы шкаладан тұрады: 12 000 тоннадан кем өндіріске салық жоқ, 12 000 тоннадан астам өндіріске 5%, ал 50 000 тоннадан астам өндіріске 5% салық салынады. 2004 жылғы 1 желтоқсанға дейін 600-ші Декрет Заңы бойынша келісімшарт жасасқан және әлі де 42% салық төлейтін шетелдік компанияларға бұл өзгеріс қатысты емес. 50 миллион АҚШ долларынан астам инвестиция салған компаниялар тау-кен салықтарының тұрақтылығын сақтай алады, бірақ олар кәдімгі табыс салығын төлеуге міндетті. Олар сондай-ақ жылдық қаржылық есептемелерін сыртқы аудитке және Бағалы қағаздар мен сақтандыруды қадағалаушы органға, сондай-ақ тоқсандық есептемелерді және мүлік туралы жылдық есепті ұсынуға тиіс. Тау-кен компанияларына, әдетте, жоғары тәуекелдік сипатынан туындаған бастапқы капиталдық шығыстарды өтеуге мүмкіндік беретін концессиялар беріледі. Чили заңындағы ең маңыздылары – ұйымдастыру және іске қосу шығындары, пайыздық шығындар, техникалық көмек, салықтық зияндар және активтердің құнсыздануы, олар жеделдетілуі мүмкін. Бұл ұзақ салықтан босату кезеңіне және олар салықтан жалтарып жүргендігіне күдік туғызады.
The nationalized Chilean mines were kept under state control after Pinochet's 1973 Chilean coup d'état, despite the junta being heavily assisted by the United States via the CIA. However, the Pinochet regime agreed to pay Anaconda over $250 million in compensation. The mines are still nationalized up to this day, largely because of public sentiment and because Codelco is a major contributor to the Chilean Exchequer. Codelco pays income tax; all dividends go to the government and it also pays a 10% tax on the export value of copper products and associated byproducts according to Law 13,136. Article 1 of the Chilean Mining Code states that "The State has absolute, exclusive, inalienable and imprescriptible ownership of all mines" but goes on to say that anyone may prospect for and establish concessions or mining rights for the search or mining of substances. As well as the Mining Code, foreign investors have to observe Decree Law No. 600 which deals with foreign investment and investment contracts. This allows tax invariability for 10 years from start of production, access to the foreign exchange market and the right to return capital actually brought into the country without being taxed. The tax invariability can be extended to 20 years for companies bringing in US$50 million or more. In return for these concessions foreign investors have to pay a combined tax rate of 42% compared with the current 35%. They may change, but once only, to the current mining tax regime but most have opted for the higher tax rate because it gives more certainty to financial planning. On June 16, 2005, Law 20.026 was published in Chile's Official Gazette (Diario Oficial). The Law establishes a specific tax on mining activities, which came in force on January 1, 2006 consisting of a sliding scale according to copper production from nothing below 12,000 tonnes p. a. to 5% above 50,000 tonnes p. a. on production in excess of 12,000 tonnes p. a. Foreign companies that signed a DL 600 contract before Dec 1 2004 and are still liable to 42% tax are not affected by this. Companies bringing in US$50 million or more now can be granted invariability of mining taxation but must pay normal income tax. They must also submit their annual financial statements to external audit and to the Securities and Insurance Supervisor as well as their quarterly statements and an annual report on the property. Mining companies are generally granted concessions to allow them to recoup their initial capital expenditures because of the risky nature of mining. The most important of these in Chilean law are organisation and startup expenses, interest expense, technical assistance, tax losses and asset depreciation, which may be accelerated. This gives rise to a long initial tax free period and the suspicion that they are avoiding tax.