Кіріспе

Румын математигі, романшы Николае Попеску (22 қыркүйек 1937 – 29 шілде 2010) – румын математигі және Бухарест университетінің профессоры. Ол сонымен қатар Румын академиясының математика институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді және 1997 жылы Румын академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды. Ол алгебра және абельдік категориялар теориясына қосқан үлесімен ең жақсы танымал. 1964 жылдан 2007 жылға дейін ол Пьер Габриэльмен бірлесіп абельдік категорияларды сипаттау жөніндегі жұмыстарды жүргізді; олардың ең белгілі нәтижесі – 1964 жылы жарияланған Габриэль-Попеску теоремасы. Оның білікті салалары: категориялар теориясы, сақиналар мен модульдерге қолданылатын абельдік категориялар, қосымша функторлар, лимиттер мен колимиттер, бумалар теориясы, сақиналар теориясы, өрістер және полиномдар, сондай-ақ бағалау теориясы. Ол сонымен қатар алгебралық топология, алгебралық геометрия, коммутативтік алгебра, К-теориясы, кластық өріс теориясы және алгебралық функциялар теориясы саласында қызығушылық танытып, жариялаған еңбектері бар.

Өмірбаян

Попеску 1937 жылғы 22 қыркүйекте Румынияның Мехединци округіндегі Стрехая Команда қаласында дүниеге келген. 1954 жылы Крайовадағы Кароль I орта мектебін бітіріп, Яссы университетінде математиканы оқыды. Оқуының үшінші жылында ол «америкалық ғалымдардың жетістіктері де назарға лайық» деген пікірін білдіргені үшін «режимге қарсы» деп танылып, университеттен қуылды. Содан кейін ол Стрехаяға қайтып, бір жыл колхозда жұмыс істеді, кейін 1959 жылы Бухарест университетіне қабылданды, бірақ тағы да бірінші курсқа түсті. Попеску 1964 жылы математикадан ғылым магистрі, ал 1967 жылы математикадан философия докторы ғылымын қорғады, оның диссертациясы Крулл-Ремак-Шмидт теоремасы және ыдырау теориясы, ал жетекшісі ro болды. Ол 1972 жылы Бухарест университетінде докторлық дәреже алды (Doctor Docent). Әлі студент кезінде Попеску категориялар теориясына ден қойды. Ол бастапқыда гомологиялық алгебра және алгебралық топологиямен байланысты жалпы теорияны зерттеді, содан кейін Абельдік санаттар теориясына көшті, ол Румынияда осы теорияны дамытушылардың бірі болды. Ол сонымен қатар үш континентте халықаралық ынтымақтастықтар жасады. 1968 жылы Бухаресттегі Математика факультетіне келген Александр Гротендикпен көптеген рухани, этикалық және діни құндылықтарды бөлісті. Гротендик сияқты, ол да категориялар теориясы мен сандар теориясына ұзақ жылдар бойы қызығушылық танытып, өзінің қызығушылық салаларындағы жас математиктерді қолдады. Сондай-ақ, ол категориялар теориясының қарым-қатынастық биология және математикалық биофизика/математикалық биологиядағы қолданылуының бастапқы дамуын итермеледі.

Академиялық лауазымдар

Попеску 1968 жылы Бухарест университетінде оқытушы болып тағайындалды, онда ол 1972 жылға дейін магистранттарға сабақ берді. 1964 жылдан бастап ол Румын академиясының математика институтында ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді. Институт 1976 жылы Николае Чаушескудың бұйрығымен жабылды (екі жыл бұрын институтқа жұмысқа орналасқан оның қызы Зоя Чаушескуға байланысты себептермен), бірақ 1990 жылы Румыния революциясынан кейін қайта ашылды.

Жеке өмір

Попеску 2010 жылғы 29 шілдеде Бухарест қаласында қайтыс болды.