Кіріспе
Рим триумвирі Марк Антонийдің ұлы (б.з.д. 47–30 жж.)
Марк Антоний Антилл (б.з.д. 47 ж. - 30 ж. тамыз, б.з.д. 23 ж.) – римдік триумвир Марк Антонийдің ұлы болған. Ол әкесі берген "Аршы" деген мағынадағы лақап аты Антилл деп те аталды. Клеопатрадан үш баласы болғанына қарамастан, Марк Антоний Антиллды өзінің ресми мұрагері етіп тағайындады, бұл рим заңы бойынша қажетті талап еді және оның 17 жасында Октавиан (кейін император Август) тарапынан өлімге кесілуіне себеп болған болуы мүмкін.
Атауы
Оның лақап аты Антиллис грек тілінде "мерген" дегенді білдіреді, бірақ тарихшылар арасында бұл есімнің іс жүзінде "кішкентай Антоний" деген мағына беретін Антонилл сөзінің бұрмалануы болуы мүмкін деген пікірлер айтылуда.
Отбасы
Антиллий – Марк Антонийдің үшінші әйелі Фулвиядан туған ең үлкен баласы, ол Сципион Африканның шөптесінің немересі еді. Оның толыққанды бір туған інісі – Іуль Антоний. Анасының алғашқы күйеуі Клодиуспен туған әпкесі Клаудия, Публий Клавдий Пулхер және анасының екінші күйеуі Кюриодан туған тағы бір әкесі Гай Скрибониус Кюрио оның туған бауырлары еді. Әкесінен туған жартылай бауырлары – Антония Прима (Антония Гибрида Кіші), Антония Үлкен және Антония Кіші (Октавия Кіші), сондай-ақ Александр Гелиос, Клеопатра Селена II және Птолемей Филадельф (Клеопатра VII) болды.
Өмірбаян
Антилл Римде туып өскен. Анасы Фулвия, Грекияның Сицион қаласында саяси қуғын-сүргін кезінде 40 ж.б.э. қаза тапты. Әкесі Екінші Триумвират мүшесі болған Октавианның (болашақ Рим императоры Цезарь Августың) үлкен қарындасы Кіші Октавияға қайта үйленді. Жастығында Октавианның қызы Үлкен Юлияға құда болған. Әкесі мен Октавиан арасындағы одақ аяқталғаннан кейін, құдалық бұзылды. 40–36 ж.б.э. аралығында ол Грекияның Афина қаласында әкесі, өгей анасы және бауырларымен бірге өмір сүрді. 36 жылдан кейін ол Грекиядан кеткен әкесімен бірге Александрияға, Мысырға, Клеопатра VII патшайымның сарайына көшіп, қалған өмірін өткізді. Оның дәрігері грек Филотас еді. Плутархтың Антоний туралы еңбегінің 28-тармағында Антилл туралы оқиға келтіріледі: Олардың «Теңдессіз тойлаушылар» деп аталатын бірлестігі болған, олар күн сайын бір-бірін тойлап, мол шығынға батқан. Филотас, Амфиссаның дәрігері, менің әжем Ламприасқа сол кезде Александрияда болғанын, мамандығын оқығанын және патшалық аспаздың бірімен жақсы танысқандықтан, оны (жас жігіт) патша кешкі асының керемет дайындығын көруге көндіргенін айтқан. Сөйтіп, ол ас үйге кіргізілді, және ол басқа да көптеген азық-түліктерді көргенде, сегіз жабайы шошқа пісіп жатқанда, қонақтардың саны қанша болуы мүмкін деп таң қалды. Бірақ аспаз күліп: «Қонақтар көп емес, он екі шамасында, бірақ олардың алдына қойылған әр нәрсе мінсіз болуы керек, ал бұл уақытты қысқартады. Себебі Антоний бірден кешкі асқа шақыруы мүмкін, ал кейін оны кейінге қалдырып, шарап ішуге немесе біреумен сөйлесуге ұшырауы мүмкін. Сондықтан бір емес, бірнеше кешкі ас дайындалады, себебі нақты уақытын болжау қиын». Филотас осылай айтқан, және ол уақыт өте келе Антонийдің үлкен ұлының, Фулвиядан туған ұлының медициналық көмекшісі болғанын, және ол көбінесе жас жігіт әкесімен бірге тамақтанбағанда, оның үйінде жолдастарымен бірге кешкі ас ішкенін айтқан. Бірде дәрігер тамақ ішіп жатқанда, тым батыл болып, оларды қатты ренжіткен кезде, Филотас оның аузын былай деп тоқтатып: «Жылысы бар науқасқа салқын су беру керек, бірақ қызуы барлардың бәрі де қызуы бар, сондықтан қызуы барлардың бәріне салқын су беру керек» деген софизммен жауап берді. Бұл жігіт ұялып, үндемеді, ал Антонийдің ұлы қуанып, күліп: «Бұлардың бәрін саған беремін, Филотас», – деді, көптеген үлкен тостағандармен жабылған үстелді көрсетті. Филотас оның ізгі ниеттерін мойындады, бірақ мұндай жас жігітте соншалықты көп нәрсені беруге күш бар деп ойламады. Бірақ бірден құлдардың біреуі қапқа тостағандарды әкеліп, оған мөр басуды бұйырды. Филотас қарсылық көрсетіп, оларды алудан қорқығанда, ол: «Сен, бақытсыз адам, неге екіленесің? Сыйға тартушы Антонийдің ұлы екенін және оның осы алтын ыдыстарды сыйлауға құқығы бар екенін білмейсің бе? Бірақ менің кеңесімді қабыл алып, оларды барлығын бізбен ақшаға айырбаста, өйткені баланың әкесі бұл ежелгі өнермен жасалған және құнды ыдыстардың кейбірін жоғалтып алуы мүмкін». Әжемнің айтуынша, Филотас осындай оқиғаларды кез келген мүмкіндікте айтып беретін. Актиум шайқасында жеңіске жеткеннен кейін Октавиан 30 ж.б.э. Мысырға басып кірді. Антилл Октавианға жіберген үш сәтсіз елшінің бірі болды. Әкесі оны Октавианға көп ақшамен, бейбітшілік үшін жіберді. Октавиан ақшаны сақтап алып, Антиллды жұмыстан босатып, әкесіне қайтарды. Келесі шайқастарда жеңілгеннен кейін Антоний өзін-өзі өлтірді, көп ұзамай Клеопатра да оған ерді. Әкесі мен өгей анасы қайтыс болғаннан кейін көп ұзамай, Антиллдың тәрбиешісі Теодор оны Октавианға сатты. Октавианнан мейірімділік сұраған Антиллды римдік сарбаздар құдайлыққа айналған Юлий Цезарь мүсінінен сүйреп әкетті. Октавиан оны Цезарь өлтірілген күні өлтіруге бұйырды. Антиллдың басын шауып тастағаннан кейін Теодор жас жігіттің мойнына байлап қойған асыл тасты алып, белбеуіне тігіп қойды. Теодор ұрлық жасағанын мойындамаса да, Октавиан оны соттап, кінәлі деп тауып, айқышқа шегелеп өлтіруді бұйырды. Плутарх пен Суэтоннің айтуынша, Антилл Марк Антонийдің Октавиан өлтірген жалғыз баласы болған. Оның қалған бауырлары (Иул Антоний, Александр Гелиос, Клеопатра Селена II және Птолемей Филадельф) Октавианның құтқарып қалды және Антонийдің төртінші әйелі Октавияда тәрбиеленді.
For they had an association called The Inimitable Livers, and every day they feasted one another, making their expenditures of incredible profusion. At any rate, Philotas, the physician of Amphissa, used to tell my grandfather, Lamprias, that he was in Alexandria at the time, studying his profession, and that having got well acquainted with one of the royal cooks, he was easily persuaded by him (young man that he was) to take a view of the extravagant preparations for a royal supper. Accordingly, he was introduced into the kitchen, and when he saw all the other provisions in great abundance, and eight wild boars a roasting, he expressed his amazement at what must be the number of guests. But the cook burst out laughing and said: "The guests are not many, only about twelve; but everything that is set before them must be at perfection, and this an instant of time reduces. For it might happen that Antony would ask for supper immediately, and after a little while, perhaps, would postpone it and call for a cup of wine, or engage in conversation with some one. Wherefore," he said, "not one, but many suppers are arranged; for the precise time is hard to hit." This tale, then, Philotas used to tell; and he said also that as time went on he became one of the medical attendants of Antony's oldest son, whom he had of Fulvia, and that he usually supped with him at his house in company with the rest of his comrades, when the young man did not sup with his father. Accordingly, on one occasion, as a physician was making too bold and giving much annoyance to them as they supped, Philotas stopped his mouth with some such sophism as the: "To the patient who is somewhat feverish cold water must be given; but everyone who has a fever is somewhat feverish; therefore to everyone who has a fever cold water should be given." The fellow was confounded and put to silence, whereat Antony's son was delighted and said with a laugh: "All this I bestow upon thee, Philotas," pointing to a table covered with a great many large beakers. Philotas acknowledged his good intentions, but was far from supposing that a boy so young had the power to give away so much. After a little while, however, one of the slaves brought the beakers to him in a sack, and bade him put his seal upon it. And when Philotas protested and was afraid to take them, "You miserable man," said the fellow, "why hesitate? Don't you know that the giver is the son of Antony, and that he has the right to bestow so many golden vessels? However, take my advice and exchange them all with us for money; since perchance the boy's father might miss some of the vessels, which are of ancient workmanship and highly valued for their art." Such details, then, my grandfather used to tell me, Philotas would recount at every opportunity. After his victory at Battle of Actium, Octavian invaded Egypt in 30 BC. Antyllus was involved in one of three unsuccessful emissaries to Octavian. His father sent him to Octavian with a large sum of money, in exchange for peace. Octavian kept the money, but dismissed Antyllus and returned him to his father. After losing further battles, Antony committed suicide and Cleopatra soon followed him. Not so long after the deaths of his father and stepmother, Antyllus' tutor Theodorus betrayed him to Octavian. Pleading in vain for mercy from Octavian, Antyllus was dragged from the image of the now deified Julius Caesar by Roman soldiers. Octavian ordered his execution on the same day as that of Caesarion. After Antyllus was beheaded, Theodorus took a precious stone that the young man had worn on a chain around his neck and sewed the stone into his belt. Although Theodorus denied the theft, Octavian tried him, found him guilty, and ordered his crucifixion. According to Plutarch and Suetonius, Antyllus was the only child of Mark Antony to be executed by Octavian. His remaining siblings (Iullus Antonius, Alexander Helios, Cleopatra Selene II, and Ptolemy Philadelphus) were spared by Octavian and were raised by Octavia Minor (Antony's fourth wife), in Rome.