Кіріспе

68-69 ж. Рим императоры Галба (/g/æ/l/b/ə/, GALbə; туған аты Сервий Сулпиций Галба; 24 желтоқсан б.з.д. 3 – 15 қаңтар 69 ж.) – Рим императоры, 68-69 жылдары билеген. Ол Төрт император жылындағы алғашқы император болды және император Неронның өзін-өзі өлтіргенінен кейін таққа отырды. Бай отбасында туған Галба бірінші ғасырдың бірінші жартысында Галлия Аквитаниясы, Жоғарғы Германия және Африка провинцияларының преторы, консулы және губернаторы лауазымдарын атқарды. Клавдийдің билігінің соңғы кезеңінде (Агриппина Кішінің ықпалы күшейген кезде) ол лауазымдарынан кетіп, бірақ Нерон кейіннен оған Испанияның губернаторы қызметін берді. Виндекс көтерілісінің жеңілісі мен Неронның өзін-өзі өлтіруінен пайдаланып, ол преториандық гвардияның қолдауымен император болды. Галбаның дене күшінің әлсіздігі мен жалпы бейқайыстығы оның билігін жақындарының ықпалына түсірді. Халықтың құрметіне ие бола алмағандықтан және преториандық гвардияның қолдауын сақтай алмаған Галба, оның орнына император болған Отонның бұйрығымен өлтірілді.

Туған жері мен отбасылық өмірі

Гальба Юлий Клавдий әулетінің императорларымен туыс емес еді, бірақ ол беделді аристократтық отбасының мүшесі болды. Галба деген тегіннің шығу тегі белгісіз. Суэтоний бірнеше мүмкін түсіндірме ұсынады: Сулпиций руының алғашқы өкілі бұл атты «галба» деген сөзден алған болуы мүмкін, римдіктер галлдарды осылай атаған, немесе «галба» деп аталатын жәндіктің атымен. Галбаның бір атасы б.з.б. 200 жылы консул болған, ал екіншісі б.з.б. 144 жылы консул болған; кейінгі императордың әкесі мен ағасы, екеуі де Гай аталған, тиісінше б.з.б. 5 жылы және қазіргі заманның 22 жылы осы лауазымды атқарған. Галбаның әкесі тарихшы, ал ұлы – заңгер болған. Оның бірінші некесі Квинт Лутаций Катулдың немересі, ал Луций Муммий Ахаикұлының шөбересі Муммия Ахаикамен болған; Галба өзінің көк жедесі Катулдан тарағанын мақтан тұтқан. Суэтонийдің сөзінше, ол әкесі тарапынан Юпитер, ал анасы тарапынан Минос әйелі Пасифаэден тегін шығарған жол жасаған. Галба Ливиямен алыс туыс екені айтылады, оған үлкен құрметпен қараған және оның мансабында көмектескен; ол өсиетімен оған елу миллион сестерций қалдырған; алайда, император Тиберий Галбаны алдап, соманы бес жүз мың сестерцийге дейін төмендеткен, тіпті төмендетілген соманы да бермеген. Сервий Сулпиций Галба б.з.б. 3 жылдың 24 желтоқсанында Террачина маңында дүниеге келген. Оның үлкен ағасы Гай Римнен қашып, император Тиберий оған римдік провинцияны басқаруға рұқсат бермегендіктен өзін-өзі өлтірген. Ливия Оцеллина Галбаның байлығы үшін үйленген әкесінің екінші әйелі болған; ол бойы аласа және жұлынды болған. Оцеллина Галбаны асырап алған, ол «Луций Ливий Оцелла Сулпиций Галба» деген атқа ие болған, бірақ ол ресми емес жағдайда бастапқы атын сақтаған болуы мүмкін, себебі император болғаннан кейін ол оған қайта оралған. Галба әйелдерге қарағанда еркектерге көбірек қызығушылық танытқан; Суэтонийдің сөзінше, ол «толық бойлы, күшті еркектерді» ұнатқан. Дегенмен, ол Эмилия Лепида атты әйелге үйленген және екі ұлы болған. Эмилия мен олардың ұлдары Клавдийдің билігінің алғашқы жылдарында (41–54 жж.) қайтыс болған. Галба өмірінің соңына дейін жесір күйінде қалған.

Мемлекеттік қызмет

Гальба шамамен 30 жылы претор, содан кейін бір жылдай Аквитанияның губернаторы, ал 33 жылы консул болды. 39 жылы император Калигула өзіне қарсы қастандық жоспары туралы білді, онда Германияның Жоғарғы легиондарының генералы Гней Корнелий Лентул Гаэтуликус маңызды рөл атқарды; Калигула Гальбаны Гаэтуликустың орнына қойды. Бір дереккөз бойынша, Гальба Калигуланың көлігімен бірге жиырма шақырымдай жүгірген. Германияның Жоғарғы легиондарының қолбасшысы ретінде Гальба қатаң тәртіпті адам ретінде танылды. Суэтон 41 жылы Калигула өлтірілгеннен кейін Гальбаға таққа отыру ұсынылғанын, бірақ ол Калигуланың інісі және мұрагері Клавдийге (41–54 жылдары билік еткен) адал қызмет еткенін жазады; алайда, бұл оқиға шындықтан алыс болуы мүмкін. Гальба 44 немесе 45 жылы Африканың губернаторы болып тағайындалды. Ол Клавдийдің билігі кезінде, шамамен 49 жылы зейнетке шықты. 59 немесе 60 жылы император Нерон (54–68 жылдары билік еткен) оны Испанияны басқаруға қайта шақырды. 68 жылы Неронның анасы Агриппинаның қайтыс болған күніне орай Галлияда Гай Юлий Виндекс Неронға қарсы көтеріліс ұйымдастырды. Одан кейін Гальба Неронға қарсы көтеріліс жасап, «Цезарь генералы» атағынан бас тартып, «Рим Сенаты мен халқының генералы» атағын қабылдады. Оған императорлық шенеунік Тигеллин қолдау көрсетті. 8 маусым күні түн ортасында тағы бір императорлық шенеунік Нимфидий Сабин, Преториандық гвардияға Нерон Египетке қашқан деген жалған хабар берді, ал Сенат Гальбаны император деп жариялады. Нерон өз хатшысының көмегімен өз-өзіне қол жұмсады.

Шекарадағы көтеріліс және қастандық

69 жылы 1 қаңтарда Галба мен Виний консулдыққа кірген күні Германияның төртінші және жиырма екінші легиондары Галбаға адалдық серт беруден бас тартты. Олар оның мүсіндерін құлатып, жаңа император тағайындалуын талап етті. Келесі күні Германияның төменгі бөлігіндегі сарбаздар да оған адал болуға ант беруден бас тартып, провинцияның әкімшісі Аулус Вителлиді император деп жариялады. Галба император ретіндегі билігін мойындату үшін дворян Люций Кальпурний Писо Лицинианды өзінің мұрагері етіп қабылдауға тырысты. Бірақ Галба 15 қаңтарда преториандықтардың қолынан қаза тапты. Ото оны мұрагерлікке таңдамағанын қапа қылып, жасы келген императорды өлтіріп, өзін билікке көтеру үшін шағын топ преториандық гвардиямен құлық жасады. Римдегі әскерлер, оның ішінде преториандықтар, Галбаның Испаниядан келген легионы, сондай-ақ Рим флотының, Иллирияның, Британияның және Германияның бірнеше бөлімдері, сыйлық алмағанына ашуланды. Олар Галбаның өз офицерлері мен сарбаздарын тазалауына да наразы болды (бұл флоттағы сарбаздарға ерекше қатысты). Преториандық гвардияның көптеген мүшелері префект Нимфидий Сабиннің жақындағы өлтімінен дүрсілдеді. Кейбір теріс талғандар Галба Сабинмен байланыстары үшін олардан кек ала қоймасынан қорқып, Ото жағына өтті. Светонийдің айтуынша, Галба зығырдан тігілген корсет киді, бірақ көптеген қылыштарға қарсы оның қорғаныс шарасы шамалы екенін мойындады; бір сарбаз Отоны өлтіргенін мәлімдегенде, Галба "Қандай құқықпен?" деп сұрады. Ол форумдағы өліміне қатысты жалған хабармен алданып келді. Галба өмірін сақтау үшін ұсынылған сыйлықты беруге тырысты немесе бас кесуді сұрады. Оған көмектесуге тек Семпроний Денсус есімді преториандық гвардияның жүзбасысы батылдық танытты, бірақ Галбаны қорғауға тырысқанда қаза тапты. Бір жүз жиырма адам кейіннен Отоға Галбаны өлтіргендерін мойындап, өтініш жасады; оларды Вителлий жазалап өлімге кесті. Бір кезде оған жақсылық жасаған германдық сарбаздардың тобы оған көмектесуге асықты; бірақ олар қате жолға түсіп, кешігіп келді. Ол Лакус Куртиус маңында қаза тапты. Виний Отоның оны өлтіруге бұйрық бермегенін айтып, қашуға тырысты, бірақ найзамен қаза тапты. Лако аралға жер аударылды, онда Отоның сарбаздары оны өлтірді. Ицелус көпшілік алдында өлім жазасына кесілді. Писо да өлтірілді; оның басын Галба мен Винийдің басымен бірге қадаға қойып, Ото император деп жарияланды. Галбаның басын бір сарбаз Ото лагеріне әкелді, онда лагерь жігіттері оны найзаға іліп мазақ етті. Галба бұрын оларды ашуландырып, оның күші әлі де толық болғанын айтқан еді. Винийдің басын оның қызы 2500 драхмаға сатып алды; Писоның басын оның әйеліне берді. Галбаның басын 100 алтын монетаға бір бостандық иесі сатып алды және оны Сессориумға лақтырды, онда оның қожайыны Патробиус Нерониан Галбаның қолынан қаза тапқан еді. Галбаның денесін Приск Хелвидий Отоның рұқсатымен алып кетті; түнде

Ежелгі дереккөздер

Кассиус Дио, Рим тарихы, 63-кітаптың үзінділері (Эрнест Кэридің LacusCurtius сайтындағы ағылшын тіліндегі аудармасы). Плутарх, Галбаның өмірі (А. Х. Клаудың Wikisource сайтындағы ағылшын тіліндегі аудармасы). Суэтон, "Он екі Цезарь", Галба (Джон Кэрью Рольфтың Wikisource сайтындағы ағылшын тіліндегі аудармасы).