Рим империясының алғашқы императоры: Октавиан Август

Кіріспе

Бірінші Рим императоры б.з.б. 27 – б.з. 14 жылдары
бірінші Рим императоры

Гай Юлий Цезарь Август (туған аты Гай Октавий; б.з.б. 23 қыркүйек – б.з. 14 тамыз), Октавиан (лат. Octavianus) – Рим империясын құрған адам. Ол б.з.б. 27 жылдан бастап б.з. 14 жылы қайтыс болғанға дейін Рим империясының алғашқы императоры болды. Августтың билігі императорлық культ пен императорлық бейбітшілік дәуірін (Pax Romana немесе Pax Augusta) бастады, онда Рим әлемі қарулы қақтығыстардан (кеңею соғыстары мен Август билігінен кейін болған Төрт император жылынан басқа) негізінен азат болды. Принципат үкімет жүйесі оның тұсында құрылып, Үшінші ғасырдағы дағдарысқа дейін сақталды. Октавиан Октавия плебейлік тегінің тармағында дүниеге келді. Оның анасының аралас ағасы Юлий Цезарь б.з.б. 44 жылы өлтірілді, ал Октавиан Цезарьдің өсиетімен оның асырап алынған ұлы және мұрагері ретінде аталды. Осының нәтижесінде ол Цезарьдың есімі, мүлкі және оның легиондарының адалдығын мұра етті. Ол Марк Антониймен және Марк Лепидпен бірге Цезарьдің өлтірушілерін жеңу үшін Екінші Триумвират құрды. Филиппи шайқасында (б.з.б. 42 жыл) жеңіске жеткеннен кейін Триумвират Рим Республикасын өздеріне бөліп, де-факто диктаторлар ретінде билік жүргізді. Ақырында Триумвират мүшелерінің бәсекелестік амбицияларынан жарылды; Лепид б.з.б. 36 жылы қуылды, ал Антоний б.з.б. 31 жылы Акциум шайқасында Октавианнан жеңілді. Антоний мен оның әйелі Клеопатра, Птолемейлік Мысыр патшайымы, Октавианның Мысырға басып кіруі кезінде өздерін өлтірді, ол содан кейін Рим провинциясы болды. Екінші Триумвираттың жойылуынан кейін Август еркін республиканың сыртқы түрін қалпына келтірді, үкіметтік билік Рим сенатына, атқарушы магистраттарға және заң шығарушы жиналыстарға берілді, бірақ ол Сенаттың оған өмір бойы бас қолбасшы, трибун және цензор ретінде билік етуін қамтамасыз ету арқылы автократиялық билікті сақтады. Осыған ұқсас екіұштылық оның таңдаған есімдерінде де көрінеді, ол монархиялық атақтарды қабылдамай, өзін Princeps Civitatis (Бірінші Азамат) деп атады, сонымен қатар Август атағын қабылдады. Август империяны күрт кеңейтіп, Мысыр, Далмация, Паннония, Норик және Раэтияны қосып алды, Африкадағы иеліктерін кеңейтті және Испанияны толық жаулап алды, бірақ Германияда үлкен сәтсіздікке ұшырады. Шекарадан тыс жерлерде империяны клиенттік мемлекеттердің буферлік аймағымен қамтамасыз етті және дипломатия арқылы Парф империясымен бейбіт келісімге келді. Ол Римдегі салық жүйесін реформалады, жол желісін және ресми курьерлік жүйені жасақтады, тұрақты әскер құрды, Преториандық гвардияны, сондай-ақ Римдегі полиция және өрт сөндіру қызметтерін құрды және өзінің билігі кезінде қаланың көп бөлігін қайта салды. Август б.з. 14 жылы 75 жасында, мүмкін табиғи себептерден қайтыс болды. Император отбасындағы өлім-жітімдермен байланысты тараған аңыз бойынша, оның әйелі Ливия оны улаған болуы мүмкін. Оның орнын Ливияның ұлы Тиберий, Августтың жалғыз биологиялық баласы Юлияның бұрынғы күйеуі иеленді.

Gaius Julius Caesar Augustus (born Gaius Octavius; 23 September 63 BC – 19 August AD 14), also known as Octavian (Latin: Octavianus), was the founder of the Roman Empire. He reigned as the first Roman emperor from 27 BC until his death in AD 14. The reign of Augustus initiated an imperial cult, as well as an era of imperial peace (the Pax Romana or Pax Augusta) in which the Roman world was largely free of armed conflict (aside from expansionary wars and the Year of the Four Emperors, which occurred after Augustus' reign). The Principate system of government was established during his reign and lasted until the Crisis of the Third Century. Octavian was born into an equestrian branch of the plebeian gens Octavia. His maternal great uncle Julius Caesar was assassinated in 44 BC, and Octavian was named in Caesar's will as his adopted son and heir; as a result, he inherited Caesar's name, estate, and the loyalty of his legions. He, Mark Antony, and Marcus Lepidus formed the Second Triumvirate to defeat the assassins of Caesar. Following their victory at the Battle of Philippi (42 BC), the Triumvirate divided the Roman Republic among themselves and ruled as de facto dictators. The Triumvirate was eventually torn apart by the competing ambitions of its members; Lepidus was exiled in 36 BC, and Antony was defeated by Octavian at the Battle of Actium in 31 BC. Antony and his wife Cleopatra, the Ptolemaic queen of Egypt, killed themselves during Octavian's invasion of Egypt, which then became a Roman province. After the demise of the Second Triumvirate, Augustus restored the outward facade of the free republic, with governmental power vested in the Roman Senate, the executive magistrates and the legislative assemblies, yet he maintained autocratic authority by having the Senate grant him lifetime tenure as commander in chief, tribune and censor. A similar ambiguity is seen in his chosen names, the implied rejection of monarchical titles whereby he called himself Princeps Civitatis (First Citizen) juxtaposed with his adoption of the title Augustus. Augustus dramatically enlarged the empire, annexing Egypt, Dalmatia, Pannonia, Noricum, and Raetia, expanding possessions in Africa, and completing the conquest of Hispania, but he suffered a major setback in Germania. Beyond the frontiers, he secured the empire with a buffer region of client states and made peace with the Parthian Empire through diplomacy. He reformed the Roman system of taxation, developed networks of roads with an official courier system, established a standing army, established the Praetorian Guard as well as official police and fire fighting services for Rome, and rebuilt much of the city during his reign. Augustus died in AD 14 at age 75, probably from natural causes. Persistent rumors, substantiated somewhat by deaths in the imperial family, have claimed his wife Livia poisoned him. He was succeeded as emperor by his adopted son Tiberius, Livia's son and former husband of Augustus' only biological child Julia.

Ерте өмір

63 жылдың 23 қыркүйегінде Римде дүниеге келді. Оның әкесінің туған-туысқандары қаланың оңтүстік-шығысында орналасқан Веллетри қаласынан шыққан. Ол Рим форумына өте жақын, Палатин төбесіндегі шағын мүлік – Окс-Хедте дүниеге келді. Бала кезінде ол "Тюрин" деген атқа ие болды, бұл, мүмкін, туылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң оның әкесінің Тюрийде көтерілісші құлдарға қарсы жеңісін еске түсіру үшін болған. Суетоний былай деп жазды: "Октавиан отбасының ежелгі заманда Велетриде беделді болғандығына көптеген дәлелдер бар; себебі қаланың ең жұрт көп жүретін көшесінің аты бұрыннан Октавий аталған, сонымен қатар Октавий құрбандық шалған жер де көрсетілген". Римнің сол кездегі тығыз халқына байланысты Октавианды әкесінің туған ауылы Велетриге алып келіп тәрбиеледі. Октавиан өз естеліктерінде әкесінің атты отбасы туралы қысқаша ғана айтады. Оның әкесінің әкесінің әкесі Октавий Екінші Пуникалық соғыс кезінде Сицилияда әскери трибун болған. Оның әкесі бірнеше жергілікті саяси лауазымдарда қызмет еткен. Оның әкесі, Октавий де Македонияның губернаторы болған. Оның анасы Атия Юлий Цезардың қарындасының қызы еді. Оның әкесі б.з.б. 59 жылы, Октавиан төрт жаста болғанда қайтыс болды. Оның анасы Сирияның бұрынғы губернаторы Луций Марций Филиппен тұрмысқа шықты. Филипптің Александр Ұлынан таратыны айтылып, б.з.б. 56 жылы консул болып сайланды. Филипптің Октавианға қызығушылығы болған жоқ. Сондықтан Октавианды Юлий Цезардың әпкесі Юлия тәрбиеледі. Юлия б.з.б. 52 немесе 51 жылы қайтыс болды, ал Октавиан әжесінің жерлеу рәсімінде сөз сөйледі. Осыдан кейін анасы мен өгей әкесі оның тәрбиесіне белсенді қатысты. Төрт жылдан кейін ол "ер тоғасын" (toga virilis) киді және б.з.б. 47 жылы понтификтер коллегиясына сайланды. Келесі жылы ол Юлий Цезар салған Венера Генетрикс храмының құрметіне өткізілген грек ойындарын ұйымдастыруға жауапкер болды. Дамаскілік Николайдың айтуынша, Октавиан Цезардың Африкадағы жорығына қатысуға ниеттенген, бірақ анасы қарсы болғандықтан ол бас тартты. 46 жылы ол Цезармен бірге Испанияға баруға келісті, онда Цезардың бұрынғы жауы Помпейдің әскерлеріне қарсы күресуді жоспарлады, бірақ Октавиан ауырып, саяхатқа шыға алмады. Сауыққаннан кейін ол майданға жол тартты, бірақ кемесі апатқа ұшырады. Жағаға бірнеше серігімен бірге шыққаннан кейін, ол жау территориясынан өтіп, Цезардың лагеріне жетті, бұл Цезарды қатты әсерге түсірді. Римге оралғаннан кейін Цезар Весталь діңгектеріне жаңа өсиетнаманы тапсырып, Октавианды негізгі мұрагер етіп тағайындады.

He was born in Rome on 23 September 63 BC. His paternal family was from the Volscian town of Velletri, approximately south east of the city. He was born at Ox Head, a small property on the Palatine Hill, very close to the Roman Forum. In his childhood, he received the cognomen "Thurinus", possibly commemorating his father's victory at Thurii over a rebellious band of slaves which occurred a few years after his birth. Suetonius wrote: "There are many indications that the Octavian family was in days of old a distinguished one at Velitrae; for not only was a street in the most frequented part of town long ago called Octavius, but an altar was shown there besides, consecrated by an Octavius. This man was leader in a war with a neighbouring town "

Due to the crowded nature of Rome at the time, Octavian was taken to his father's home village at Velletri to be raised. Octavian mentions his father's equestrian family only briefly in his memoirs. His paternal great grandfather Octavius was a military tribune in Sicily during the Second Punic War. His grandfather had served in several local political offices. His father, also named Octavius, had been governor of Macedonia. His mother, Atia, was the niece of Julius Caesar. His father died in 59 BC when Octavian was four years old. His mother married a former governor of Syria, Lucius Marcius Philippus. Philippus claimed descent from Alexander the Great and was elected consul in 56 BC. Philippus never had much of an interest in young Octavian. Because of this, Octavian was raised by his grandmother, Julia, the sister of Julius Caesar. Julia died in 52 or 51 BC, and Octavian delivered the funeral oration for his grandmother. From this point, his mother and stepfather took a more active role in raising him. He donned the toga virilis ("toga of manhood") four years later and was elected to the College of Pontiffs in 47 BC. The following year he was put in charge of the Greek games that were staged in honor of the Temple of Venus Genetrix, built by Julius Caesar. According to Nicolaus of Damascus, Octavian wished to join Caesar's staff for his campaign in Africa but gave way when his mother protested. In 46 BC, she consented for him to join Caesar in Hispania, where he planned to fight the forces of Pompey, Caesar's late enemy, but Octavian fell ill and was unable to travel. When he had recovered, he sailed to the front but was shipwrecked. After coming ashore with a handful of companions, he crossed hostile territory to Caesar's camp, which impressed Caesar considerably. When back in Rome, Caesar deposited a new will with the Vestal Virgins, naming Octavian as the prime beneficiary.

Цезарь мұрагері

Октавиан 44 жылы 15 наурызда Юлий Цезарь қаза тапқан кезде Аполлонияда (Иллирия) оқып, әскери жаттығудан өтіп жатқан еді. Ол кейбір әскер басшыларының кеңесін қабылдамай, Македониядағы әскерлерге тығылудың орнына, Италияға жол тартты. Оның мақсаты – саяси мүмкіндіктерін бағалап, қауіпсіздігін қамтамасыз ету болатын. Рим заңы бойынша Цезарьдың заңды балалары болған жоқ. Оның қызы Юлия б.з.б. 54 жылы қайтыс болды, ал Клеопатрадан туған ұлы Цезарион римдік заңмен мойындалмады және оның өсиетінен тыс қалды. Осы кезеңде Рим республикасында саяси қарсыластарды жамандау үшін, олардың арсыз қарым-қатынаста екенін айыптау кең таралған еді. Брундизийге жақын Лупийге қонғаннан кейін Октавиан Цезарьдің өсиетінің мазмұнын білді және сол кезде ғана Цезарьдің саяси және мүліктік мұрагері болуға шешім қабылдады. Октавианды асырап алғаннан кейін, ол үлкен ағасының атын – Гай Юлий Цезарьді қабылдады. Октавианның «Октавиан» есімін ресми түрде қолданғанына ешқандай дәлел жоқ, себебі бұл оның қарапайым тегін жасыра алмауы мүмкін еді. Тарихшылар Цезарьдің өлімінен бастап, б.з.б. 27 жылы «Август» атамын алғанға дейінгі кезеңде оны «Октавиан» деп атады, бұл есімдердің шатасуына жол бермеу үшін жасалды. Октавианның шектеулі қаржысымен Римнің жоғары саяси қабаттарына енуі мүмкін емес еді. Брундизийде Цезарьдің әскері оны жылы қарсы алғаннан кейін, Октавиан Цезарьдің Парфия империясына қарсы жорық үшін бөліп қойған қаражаттың бір бөлігін талап етті. Бұл қаражат 700 миллион сестерцияны құрады және Италиядағы шығыс әскери операциялары үшін Брундизийде сақталған еді. Кейінірек сенат жүргізген тергеуде мемлекеттік қаражаттың жоғалуына қатысты Октавианға ешқандай шара қолданылмады, себебі ол бұл ақшаны Сенаттың жауы Марк Антонийге қарсы әскер жинау үшін пайдаланды. Октавиан б.з.б. 44 жылы Римнің Таяу Шығыс провинциясынан Италияға жіберілген жылдық салықты ресми рұқсатсыз өзіне иеленіп, тағы бір батыл қадам жасады. Октавиан Цезарьдің ардагерлерімен және Парфия соғысына тағайындалған әскерлермен күшін арттырып, Цезарьдің мұрагері екенін баса көрсету арқылы қолдау жинады. Италия арқылы Римге аттанған кезінде Октавианның беделі мен жиналған қаржысы көптеген адамдарды өзіне тартты, соның ішінде Кампанияда орналасқан Цезарьдің бұрынғы ардагерлері де оның жағына қосылды. Маусым айына қарай ол 3000 адал ардагерден тұратын әскер жинады және әрқайсысына 500 динар сыйлық берді.

Octavian was studying and undergoing military training in Apollonia, Illyria, when Julius Caesar was assassinated on the Ides of March (15 March) 44 BC. He rejected the advice of some army officers to take refuge with the troops in Macedonia and sailed to Italy to ascertain whether he had any potential political fortunes or security. Caesar had no living legitimate children under Roman lawEfn|His daughter Julia had died in 54 BC. ; his son Caesarion by Cleopatra was not recognized by Roman law and was not mentioned in his will. This form of slander was popular during this time in the Roman Republic to demean and discredit political opponents by accusing them of having an inappropriate sexual affair. After landing at Lupiae near Brundisium, Octavian learned the contents of Caesar's will, and only then did he decide to become Caesar's political heir as well as heir to two thirds of his estate. Upon his adoption, Octavian assumed his great uncle's name Gaius Julius Caesar. there is no evidence that Octavian officially used the name Octavianus, as it would have made his modest origins too obvious. Historians usually refer to the new Caesar as "Octavian" during the time between his adoption and his assumption of the name Augustus in 27 BC in order to avoid confusing the dead dictator with his heir. Octavian could not rely on his limited funds to make a successful entry into the upper echelons of the Roman political hierarchy. After a warm welcome by Caesar's soldiers at Brundisium, Octavian demanded a portion of the funds that were allotted by Caesar for the intended war against the Parthian Empire in the Middle East. This amounted to 700 million sesterces stored at Brundisium, the staging ground in Italy for military operations in the east. A later senatorial investigation into the disappearance of the public funds took no action against Octavian since he subsequently used that money to raise troops against the Senate's arch enemy Mark Antony. Octavian made another bold move in 44 BC when, without official permission, he appropriated the annual tribute that had been sent from Rome's Near Eastern province to Italy. Octavian began to bolster his personal forces with Caesar's veteran legionaries and with troops designated for the Parthian war, gathering support by emphasizing his status as heir to Caesar. On his march to Rome through Italy, Octavian's presence and newly acquired funds attracted many, winning over Caesar's former veterans stationed in Campania. By June, he had gathered an army of 3,000 loyal veterans, paying each a bonus of 500 denarii.

Жағдайдың шиеленісуі

44 жылғы 6 мамырда Римге келген Октавиан, Цезардың бұрынғы әріптесі Марк Антонийдің диктатордың өлтірушілерімен шайқасқан бейбітшілікте екенін көрді. 17 наурызда оларға жалпы кешірім берілгенімен, Антоний Цезардың қорымдағы отты сөзі арқылы көптеген өлтірушілерді Римнен қуғынға шығарды, соның салдарынан халықтың наразылығын тудырды. Марк Антоний саяси қолдау жинады, бірақ Октавиан әлі де Цезарьді қолдайтын топтың басты мүшесі ретінде оған қарсы тұру мүмкіндігіне ие болды. Антоний, Цезарьді құдай дәрежесіне көтеру туралы ұсынысқа бастапқыда қарсы шыққандықтан, көптеген римдіктер мен Цезарьдің жақтастарының қолдауын жоғалтты. Антоний, Цезардың асырап алған ұлы ретінде Октавианға тиіс ақшаны беруден бас тартты, мүмкін, мемлекеттік қаражаттан бөліп алуға уақыт керек деген сылтаппен. Жаз бойы Октавиан Цезарьдің ардагерлерінің қолдауын алды, сондай-ақ Антонийді мемлекет үшін қауіп деп санайтын көптеген сенаторлармен бірікті. Октавиан мен Антонийді жақындастыруға жасалған ардагерлердің әрекеті сәтсіз аяқталды, ал Антонийдің Брут пен Кассиусқа қарсы соғыс жариялаған жарлықтары, сенаттағы орташа Цезарьшілдерді одан алшақтатты, олар жаңа азамат соғысы басталуынан қорқып жүрді. Қыркүйек айында Марк Туллий Цицерон Антонийге қарсы бірнеше сөз сөйледі, оны республикалық құрылымға қауіп деп көрсетті.

Антониймен алғашқы қақтығысы

Римдегі халық оған қарсы болғандықтан және консулдық биліктің аяқталуы жақындағандықтан, Антоний өзіне Цизальпин Галлия провинциясын беру туралы заңдар қабылдауға тырысты. Октавиан бұл арада Италияда Цезарьдің ардагерлерін жалдап, жеке әскерін құрды, ал 28 қарашада ол ақшалай пайда табу ұсынысымен Антонийдің екі легионын жеңіп алды. Октавианның үлкен және қабілетті күштерінің алдында Антоний Римде қалудың қауіптілігін сезіп, Сенатқа көмектесу үшін Римді 1 қаңтарда оған тапсырылатын Цизальпин Галлиясына қалдырды. Алайда, провинция бұған дейін Децимус Юний Брут Альбинге, Цезарьдің өлтірушілерінің біріне тағайындалған болатын, ол енді Антонийге берілуден бас тартты. Антоний оны Мутинада қоршап алып, Сенат соғысты тоқтату туралы қабылдаған қаулыларды қабылдамады. Сенат шешімдерін орындауға күш салатын әскері болмады. Бұл Октавианға мүмкіндік берді, өйткені оның қарулы күштері бар екені белгілі еді. Цицерон Октавианды Антонийдің Октавианның асыл тегінің болмауы және Юлий Цезарьдің есімін қолдануы туралы мазақтарына қарсы қорғап, "біздің жастарымызда дәстүрлі құрметтің осыдан да жарқын мысалы жоқ" деді. Цицеронның ықпалымен Сенат 43 жылдың 1 қаңтарында Октавианды сенатор етіп тағайындады, бірақ оған бұрынғы консулдармен бірге дауыс беру құқығы да берілді. Сонымен қатар, Октавианға император про претор (басшылық билік) берілді, бұл оның әскерге басшылық етуін заңдастырды, оны Хирций мен Пансамен бірге қоршауды жеңілдетуге жіберді (б.з.д. 43 жыл). Ол 7 қаңтарда билікке келді, бұл күнді ол кейін өзінің қоғамдық мансабының басталуы ретінде атап өтті. Антонийдің әскерлері Forum Gallorum (14 сәуір) және Мутина (21 сәуір) шайқастарында жеңілді, Антоний Трансальпілік Галлияға шегінуге мәжбүр болды. Алайда екі консулды да өлтіріп, Октавианға олардың әскерін басқаруға жалғыз өзі мүмкіндік берді. Осы жеңістерінің арқасында ол император атағын алды. Сенат Антонийді жеңгені үшін Октавианға қарағанда Децимус Брутке көбірек сыйақы берді, содан кейін консулдық легиондардың басшылығын Децимус Брутке беруге тырысты. Октавиан жауап ретінде По өзенінің жазығында қалды және Антонийге қарсы кез келген шабуылға көмектесуден бас тартты. Шілдеде Октавиан жіберген жүзбасылар елшілігі Римге кірді және Хирций мен Панса бос қалдырған консулдықты талап етті, сондай-ақ Антонийді халық жауы деп жариялаған жарлықты жоюды сұрады. Олар бұған келіспеген соң, ол сегіз легионмен қалаға аттанды. Римде ол әскери қарсылыққа тап болмады және б.з.д. 43 жылдың 19 тамызында консул сайланды, оның туысы Квинт Педиймен бірге. Осы аралықта Антоний Марк Эмилий Лепидпен одақтасып, тағы бір жетекші Цезарьмен келісімге келді.

With opinion in Rome turning against him and his year of consular power nearing its end, Antony attempted to pass laws that would assign him the province of Cisalpine Gaul. Octavian meanwhile built up a private army in Italy by recruiting Caesarian veterans, and on 28 November he won over two of Antony's legions with the enticing offer of monetary gain. In the face of Octavian's large and capable force, Antony saw the danger of staying in Rome and, to the relief of the Senate, he left Rome for Cisalpine Gaul, which was to be handed to him on 1 January. However, the province had earlier been assigned to Decimus Junius Brutus Albinus, one of Caesar's assassins, who now refused to yield to Antony. Antony besieged him at Mutina and rejected the resolutions passed by the Senate to stop the fighting. The Senate had no army to enforce their resolutions. This provided an opportunity for Octavian, who already was known to have armed forces. Cicero also defended Octavian against Antony's taunts about Octavian's lack of noble lineage and aping of Julius Caesar's name, stating "we have no more brilliant example of traditional piety among our youth." At the urging of Cicero, the Senate inducted Octavian as senator on 1 January 43 BC, yet he also was given the power to vote alongside the former consuls. In addition, Octavian was granted imperium pro praetore (commanding power) which legalized his command of troops, sending him to relieve the siege along with Hirtius and Pansa (the consuls for 43 BC). He assumed the fasces on 7 January, a date that he would later commemorate as the beginning of his public career. Antony's forces were defeated at the battles of Forum Gallorum (14 April) and Mutina (21 April), forcing Antony to retreat to Transalpine Gaul. Both consuls were killed, however, leaving Octavian in sole command of their armies. These victories earned him his first acclamation as imperator, a title reserved for victorious commanders. The Senate heaped many more rewards on Decimus Brutus than on Octavian for defeating Antony, then attempted to give command of the consular legions to Decimus Brutus. In response, Octavian stayed in the Po Valley and refused to aid any further offensive against Antony. In July, an embassy of centurions sent by Octavian entered Rome and demanded the consulship left vacant by Hirtius and Pansa and also that the decree should be rescinded which declared Antony a public enemy. When this was refused, he marched on the city with eight legions. He encountered no military opposition in Rome and on 19 August 43 BC was elected consul with his relative Quintus Pedius as co consul. Meanwhile, Antony formed an alliance with Marcus Aemilius Lepidus, another leading Caesarian.

Тыйым салулар

Б.з.б. 43 жылдың қазанында Бонония маңында өткен кездесуде Октавиан, Антоний және Лепид Екінші триумвират құрды. Олардың өкілеттігі Сенат тарапынан 27 қарашада ресми түрде бекітілді. Бұл бес жылға созылған ерекше өкілеттіктерді өздігінен иелену, Пемпей, Юлий Цезарь және Марк Лициний Красс құрған ресми емес Бірінші триумвираттан айырмашылығы, плебстің қабылдаған заңымен заңдастырылды. Триумвирлер 130-300 сенатор мен 2000 эквиттің мүлкін тартып алып, оларды заңнан тыс деп жариялады, қашқандардың өмірін де қиды. Бұл триумвираттың қаулысының бір бөлігі Цезарьдің өлтірушілері Марк Юний Брут пен Гай Кассий Лонгинға қарсы жақын арада болатын соғысқа әскерлердің жалақысын төлеу үшін қаражат жинау қажеттілігімен байланысты болды. Тұтқындалғандары үшін сыйақы римдіктерге тыйым салынғандарды ұстауға ынталандырды, ал ұсталғандардың мүлкі триумвирлерге өтті. Қазіргі рим тарихшылары проскрипциялар мен өлтірулерге қай триумвирдің жауапты екендігі туралы әртүрлі мәліметтер келтіреді. Алайда, дереккөздердің барлығы келісімінше, проскрипциялардың енгізілуі – бұл үш топтың да саяси қарсыластарын жою құралы болды. Марк Веллей Патеркул Октавианның билік иелерін проскрипциялаудан аулақ болуға тырысқанын, ал Лепид пен Антонийді бастамашылық жасағаны үшін кінәлі деп мәлімдеді. Кассий Дион Октавианды мүмкіндігінше көп адамды сақтап қалуға тырысқан деп қорғады, Антоний мен Лепид саясатта ұзақ жылдар болғандықтан және жасы үлкендіккен, олармен күресуге көбірек жаулары болды. Аппиан бұл талапты қабылдамады, Октавианның Лепид пен Антониймен бірдей мүддеде болғанын және жауларын жоюға мүдделі екенін айтты. Суетоний Октавианның билік иелерін проскрипциялауға асықпағанын, бірақ басқа триумвирлерге қарағанда жауларын асыра қудалағанын мәлімдеді. Плутарх проскрипцияларды Антоний, Лепид және Октавиан арасындағы достар мен туыстардың аяусыз және қатыгез алмасуы деп сипаттады. Мысалы, Октавиан өзінің одақтасы Цицеронды проскрипциялауға рұқсат берді, Антоний анасының інісі Луций Юлий Цезарды (б.з.б. 64 жылғы консул), ал Лепид өзінің бауыры Паулусты проскрипциялады.

In a meeting near Bononia in October 43 BC, Octavian, Antony, and Lepidus formed the Second Triumvirate. Their powers were made official by the Senate on 27 November. This explicit arrogation of special powers lasting five years was then legalised by law passed by the plebs, unlike the unofficial First Triumvirate formed by Pompey, Julius Caesar, and Marcus Licinius Crassus. The triumvirs then set in motion proscriptions, in which between 130 and 300 senators and 2,000 equites were branded as outlaws and deprived of their property and, for those who failed to escape, their lives. This decree issued by the triumvirate was motivated in part by a need to raise money to pay the salaries of their troops for the upcoming conflict against Caesar's assassins, Marcus Junius Brutus and Gaius Cassius Longinus. Rewards for their arrest gave incentive for Romans to capture those proscribed, while the assets and properties of those arrested were seized by the triumvirs. Contemporary Roman historians provide conflicting reports as to which triumvir was most responsible for the proscriptions and killing. However, the sources agree that enacting the proscriptions was a means by all three factions to eliminate political enemies. Marcus Velleius Paterculus asserted that Octavian tried to avoid proscribing officials whereas Lepidus and Antony were to blame for initiating them. Cassius Dio defended Octavian as trying to spare as many as possible, whereas Antony and Lepidus, being older and involved in politics longer, had many more enemies to deal with. This claim was rejected by Appian, who maintained that Octavian shared an equal interest with Lepidus and Antony in eradicating his enemies. Suetonius said that Octavian was reluctant to proscribe officials but did pursue his enemies with more vigor than the other triumvirs. Plutarch described the proscriptions as a ruthless and cutthroat swapping of friends and family among Antony, Lepidus, and Octavian. For example, Octavian allowed the proscription of his ally Cicero, Antony the proscription of his maternal uncle Lucius Julius Caesar (the consul of 64 BC), and Lepidus his brother Paullus.

Филиппи шайқасы және аумақтарды бөлу

42 жылдың 1 қаңтарында Сенат Юлий Цезарьді Рим мемлекетінің құдайлығы ретінде мойындады, divus Iulius деп атады. Октавиан өзінің divi filius, "Құдайдың ұлы" екенін баса көрсету арқылы өз ісін ілгерілете алды. Антоний мен Октавиан Грекияда билік негізін құрған Брут пен Кассиустың әскерлеріне қарсы күресу үшін теңіз арқылы жиырма сегіз легион жіберді. 42 жылдың қазанында Македониядағы Филиппи шайқасындағы екі шайқастан кейін Цезарь әскері жеңіске жетті, ал Брут пен Кассиус өз-өзіне қол жұмсады. Марк Антоний кейіннен осы шайқастарды Октавианды кемсіту үшін пайдаланды, себебі екі шайқастың да жеңісі Антонийдің күштерінің арқасында болды. Екі жеңіске де жауапкершілікті мойындағаннан бөлек, Антоний Октавианды тікелей әскери басқаруын Маркус Випсаний Агриппаға тапсырғаны үшін батыр емес деп айыптады. Филиппи шайқасынан кейін Екінші Триумвират мүшелері арасында жаңа аумақтық келісім жасалды. Галлия және Испания провинциясы Октавианның басқаруына берілді. Антоний шығысқа, Мысырға сапар шегіп, онда Юлий Цезардың бұрынғы сүйіктісі, Цезарьдің ұлы Цезарионның анасы – патшайым Клеопатрамен одақтасты. Лепид Африка провинциясымен қалды, бірақ Антоний Испанияны Октавианға беруге мәжбүр болды. Октавианға Македония жорығының ондаған мыңдаған ардагерлерін Италияның қай жеріне орналастыруды шешуге тура келді, себебі триумвирлер оларға зейнеткерлікке шығуға уәде берген еді. Республика тарапында Брут пен Кассиустың әскерінде соғысқан ондаған мың адам Октавианның саяси қарсыластарымен одақтасып, оған қарсы тұруы мүмкін болды, сондықтан оларды жібіткен жөн болды, сонымен қатар оларға жер керек еді. Әскерлерін орналастыру үшін мемлекеттік жерлер қалмағандықтан, Октавиан екі таңдаудың бірін жасауға мәжбүр болды: көптеген римдік азаматтардың жерін тартып алып, оларды ашуға немесе Римнің орталық аймағында оған қарсы күшті қарсылық көрсетуге қабілетті көптеген римдік сарбаздарды ашуға. Октавиан біріншісін таңдады. Жаңа орналасулардың салдарынан он сегіз рим қаласы зардап шекті, тұрғындарының барлығы қуып шығарылды немесе кем дегенде жартылай қоныстандырылды.

On 1 January 42 BC, the Senate posthumously recognized Julius Caesar as a divinity of the Roman state, divus Iulius. Octavian was able to further his cause by emphasizing the fact that he was divi filius, "Son of the Divine". Antony and Octavian then sent twenty eight legions by sea to face the armies of Brutus and Cassius, who had built their base of power in Greece. After two battles at Philippi in Macedonia in October 42, the Caesarian army was victorious and Brutus and Cassius committed suicide. Mark Antony later used the examples of these battles as a means to belittle Octavian, as both battles were decisively won with the use of Antony's forces. In addition to claiming responsibility for both victories, Antony branded Octavian as a coward for handing over his direct military control to Marcus Vipsanius Agrippa instead. After Philippi, a new territorial arrangement was made among the members of the Second Triumvirate. Gaul and the province of Hispania were placed in the hands of Octavian. Antony traveled east to Egypt where he allied himself with Queen Cleopatra, the former lover of Julius Caesar and mother of Caesar's son Caesarion. Lepidus was left with the province of Africa, stymied by Antony, who conceded Hispania to Octavian instead. Octavian was left to decide where in Italy to settle the tens of thousands of veterans of the Macedonian campaign, whom the triumvirs had promised to discharge. The tens of thousands who had fought on the republican side with Brutus and Cassius could easily ally with a political opponent of Octavian if not appeased, and they also required land. There was no more government controlled land to allot as settlements for their soldiers, so Octavian had to choose one of two options: alienating many Roman citizens by confiscating their land, or alienating many Roman soldiers who could mount a considerable opposition against him in the Roman heartland. Octavian chose the former. There were as many as eighteen Roman towns affected by the new settlements, with entire populations driven out or at least given partial evictions.

Көтеріліс және некелік одақтар

Октавианның осы әрекеттерінен көптеген адамдар наразылық білдірді, бұл көптеген адамдарды Марк Антонийдің інісі және Сенаттың көпшілігі қолдаған Луций Антонийдің жағына бірігуге ынталандырды. Осы уақытта Октавиан Фулвияның (Антонийдің әйелі) қызы Клаудияны және оның алғашқы күйеуі Публий Клодий Пулхерден ажырасуды сұрады. Ол Клаудияны анасына қайтарды, олардың некесі ешқашан толыққанды болмағанын мәлімдеді. Фулвия әрекет етуге бел буды. Луций Антониймен бірге Италияда Октавианға қарсы Антонийдің құқықтары үшін күресу үшін әскер жинады. Луций мен Фулвия Октавианға қарсы шығу арқылы саяси және әскери тәуекелге барды, себебі Рим армиясы әлі де триумвирлерге жалақы үшін тәуелді болды. Луций мен оның одақтастары Перузияда қоршауға түсті, онда Октавиан оларды 40 жылдың басында бағындыруға мәжбүр етті. Луций мен оның әскері Антонийдің, Шығыстың күшті тұлғасының туыстығы арқасында аман қалды, ал Фулвия Сиционға жер аударылды. Бірақ Октавиан Луцийге адал одақтастарына кешірім жасамады. 15 наурызда, Юлий Цезардің қаза тапқан күні, ол Луциймен одақтасқан 300 римдік сенатор мен атты әскерін өлімге кесті. Перузия да тоналып, өртелді, бұл басқаларға ескерту болды. Бұл қанды оқиға Октавианның беделін түсірді және Август ақыны Секст Проперций сияқты көптеген адамдар тарапынан сынға алынды. Секст Помпей, Помпейдің ұлы және әлі де қарсыласы, Юлий Цезардың әкесін жеңгеннен кейін, 39 жылы Екінші Триумвиратпен келісімге сәйкес Сицилия мен Сардинияда бекінді. Антоний мен Октавиан Помпеймен одақтасуға тырысты. Октавиан б.з.б. 40 жылы Помпейдің қарындасы (немесе қызы) Скрибонияға үйленген кезде уақытша одақтастыққа қол жеткізді, ол Помпейдің қайын атасы Люций Скрибоний Либоның қызы болды. Скрибония Октавианның жалғыз заңды баласы Юлияны дүниеге әкелді, содан кейін Октавиан Ливия Друзиллаға үйлену үшін одан ажырасты, олардың некесіне бір жылтан да аз уақыт өткен соң. Египетте Антоний Клеопатрамен махаббатқа берілді және одан үш бала сүйді. Октавианмен қарым-қатынасының нашарлап бара жатқанын сезген Антоний Клеопатрадан кетіп, б.з.б. 40 жылы Октавианға қарсы тұру үшін үлкен әскермен Италияға келді, Брундизий қаласын қоршауға алды. Алайда, бұл жаңа қақтығыс Октавиан мен Антоний үшін де қиынға соқты. Олардың жүзбасылары, саяси жағынан маңызды тұлғаларға айналған, өздерінің Цезарь мүддесі үшін соғысудан бас тартты, ал олардың қол астындағы легиондар да солай істеді. Осы уақытта Сиционда Антонийдің әйелі Фулвия Антоний онымен кездесуге бара жатқанда кенеттен аурудан қайтыс болды. Фулвияның өлімі мен жүзбасыларының бүліктері қалған екі триумвирге келісуге мүмкіндік берді. 40 жылдың күзінде Октавиан мен Антоний Брундизий келісімін бекітті, оған сәйкес Лепид Африкада, Антоний Шығыста, ал Октавиан Батыста қалатын болды. Италия түбегі әскер жинау үшін барлығына ашық болды, бірақ шын мәнінде бұл ереже Шығыстағы Антоний үшін пайдасыз болды. Антониймен одақтастық қарым-қатынасын нығайту үшін Октавиан өзінің қарындасы Кіші Октавияны б.з.б. 40 жылдың соңында Антонийге үйлендірді.

There was widespread dissatisfaction with Octavian over these settlements of his soldiers, and this encouraged many to rally at the side of Lucius Antonius, who was brother of Mark Antony and supported by a majority in the Senate. Meanwhile, Octavian asked for a divorce from Claudia, the daughter of Fulvia (Antony's wife) and her first husband Publius Clodius Pulcher. He returned Claudia to her mother, claiming that their marriage had never been consummated. Fulvia decided to take action. Together with Lucius Antonius, she raised an army in Italy to fight for Antony's rights against Octavian. Lucius and Fulvia took a political and martial gamble in opposing Octavian however, since the Roman army still depended on the triumvirs for their salaries. Lucius and his allies ended up in a defensive siege at Perusia, where Octavian forced them into surrender in early 40 BC. Lucius and his army were spared because of his kinship with Antony, the strongman of the East, while Fulvia was exiled to Sicyon. Octavian showed no mercy, however, for the mass of allies loyal to Lucius. On 15 March, the anniversary of Julius Caesar's assassination, he had 300 Roman senators and equestrians executed for allying with Lucius. Perusia also was pillaged and burned as a warning for others. This bloody event sullied Octavian's reputation and was criticized by many, such as Augustan poet Sextus Propertius. Sextus Pompeius, the son of Pompey and still a renegade general, following Julius Caesar's victory over his father, had established himself in Sicily and Sardinia as part of an agreement reached with the Second Triumvirate in 39 BC. Both Antony and Octavian were vying for an alliance with Pompeius. Octavian succeeded in a temporary alliance in 40 BC when he married Scribonia, a sister (or daughter) of Pompeius's father in law Lucius Scribonius Libo. Scribonia gave birth to Octavian's only natural child, Julia, the same day that he divorced her to marry Livia Drusilla, little more than a year after their marriage. While in Egypt, Antony had been engaged in an affair with Cleopatra and had fathered three children with her. Aware of his deteriorating relationship with Octavian, Antony left Cleopatra; he sailed to Italy in 40 BC with a large force to oppose Octavian, laying siege to Brundisium. This new conflict proved untenable for both Octavian and Antony, however. Their centurions, who had become important figures politically, refused to fight because of their Caesarian cause, while the legions under their command followed suit. Meanwhile, in Sicyon, Antony's wife Fulvia died of a sudden illness while Antony was en route to meet her. Fulvia's death and the mutiny of their centurions allowed the two remaining triumvirs to effect a reconciliation. In the autumn of 40, Octavian and Antony approved the Treaty of Brundisium, by which Lepidus would remain in Africa, Antony in the East, Octavian in the West. The Italian Peninsula was left open to all for the recruitment of soldiers, but in reality this provision was useless for Antony in the East. To further cement relations of alliance with Antony, Octavian gave his sister, Octavia Minor, in marriage to Antony in late 40 BC.

Секст Помпеймен соғыс

Секст Помпей Италиядағы Октавианға Жерорта теңізі арқылы түбетейге астық жеткізілімін тоқтату арқылы қауіп төндірді. Помпейдің ұлы Италияда кең ауқымды ашаршылық тудыру мақсатымен теңіз әскерінің бас қолбасшысы болды. Помпейдің теңізге бақылауы оны «Нептунның ұлы» деп аталатын Neptuni filius атағын алуға итермеледі. 39 ж.б.д. Мизен келісімімен уақытша бейбітшілікке қол жеткізілді; Октавиан Помпейге Сардиния, Корсика, Сицилия және Пелопоннес аймақтарын бергеннен кейін Италияға қамал шектелді және оған 35 ж.б.д. консул лауазымы кепілденді. Триумвират пен Секст Помпей арасындағы аумақтық келісім Октавиан Скрибониядан ажырасып, 38 ж.б.д. 17 қаңтарда Ливияға үйленгеннен кейін күнге батты. Помпейдің теңіз қолбасшыларының бірі оған сатқындық жасап, Корсика мен Сардинияны Октавианға тапсырды. Октавианның Помпеймен жеке күресуге жеткілікті күші болмады, сондықтан екінші триумвираттың мерзімін тағы бес жылға ұзарту туралы келісімге қол жеткізілді. Антоний Октавианға қолдау көрсету арқылы Парфия империясына қарсы өзінің жорығына қолдау табуды үміттенеді, б.з.д. 53 ж. Карредегі Римнің жеңілісін қайтаруға ниеттенді. Тарантода жасалған келісім бойынша Антоний Октавианға Помпейге қарсы 120 кеме берді, ал Октавиан Антонийге Парфияға қарсы 20 000 легионер жіберуге міндеттенді. Октавиан уәделенгеннің тек оннан бірін ғана жіберді, бұл Антонийдің қасақана қауіп көрсетуі ретінде қарастырылды. 36 ж.б.д. Октавиан мен Лепид Сицилияда Секстке қарсы бірлескен операция жүргізді. Октавианның қиындықтарына қарамастан, Секст Помпейдің теңіз флоты 3 қыркүйекте Наулох теңіз шайқасында генерал Агриппамен толығымен жойылды. Секст қалған күштерімен шығысқа қашып кетті, бірақ келесі жылы Милетте Антонийдің генералының бірі оны тұтқынға алып, өлім жазасын орындады. Лепид пен Октавиан Помпейдің әскерлерінің капитуляциясын қабылдағанда, Лепид Сицилияны өзіне қаратуға тырысты, Октавианға кетуге бұйрық берді. Алайда Лепидтің әскерлері оны тастап, Октавианға қосылды, өйткені олар соғысқа шаршады және Октавианның ақшалай уәделеріне алданды. Лепид Октавианға бағынды және оған pontifex maximus (басты дін қызметкерлері алқасының басшысы) лауазымын сақтауға рұқсат берілді, бірақ ол Триумвираттан шеттетілді. Оның саяси мансабы аяқталғаннан кейін, ол Италиядағы Кап-Чиркей вилласына жер аударылды. Римдік иеліктер батыста Октавианға, ал шығыста Антонийге бөлінді. Октавиан империясының өзінің бөлігінде бейбітшілік пен тұрақтылықты сақтау үшін Рим азаматтарының меншік құқығын қамтамасыз етті. Ол бұл жолы бостандық алған әскерлерін Италиядан тыс жерге қоныстандырды, сондай-ақ Помпейдің армиясына және теңіз флотына қосылу үшін қашқан 30 000 құлды бұрынғы римдік иелеріне қайтарды. Октавиан Сенаттан өзіне, әйеліне және әпкесіне трибуналдық иммунитет немесе сакросанктитас беруді талап етті, Римге оралғаннан кейін өзінің және Ливия мен Октавияның қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін.

Sextus Pompeius threatened Octavian in Italy by denying shipments of grain through the Mediterranean Sea to the peninsula. Pompeius's own son was put in charge as naval commander in the effort to cause widespread famine in Italy. Pompeius's control over the sea prompted him to take on the name Neptuni filius, "son of Neptune". A temporary peace agreement was reached in 39 BC with the Pact of Misenum; the blockade on Italy was lifted once Octavian granted Pompeius Sardinia, Corsica, Sicily, and the Peloponnese, and ensured him a future position as consul for 35 BC. The territorial agreement between the triumvirate and Sextus Pompeius began to crumble once Octavian divorced Scribonia and married Livia on 17 January 38 BC. One of Pompeius's naval commanders betrayed him and handed over Corsica and Sardinia to Octavian. Octavian lacked the resources to confront Pompeius alone, so an agreement was reached with the Second Triumvirate's extension for another five year period beginning in 37 BC. In supporting Octavian, Antony expected to gain support for his own campaign against the Parthian Empire, desiring to avenge Rome's defeat at Carrhae in 53 BC. In an agreement reached at Tarentum, Antony provided 120 ships for Octavian to use against Pompeius, while Octavian was to send 20,000 legionaries to Antony for use against Parthia. Octavian sent only a tenth of those promised, which Antony viewed as an intentional provocation. Octavian and Lepidus launched a joint operation against Sextus in Sicily in 36 BC. Despite setbacks for Octavian, the naval fleet of Sextus Pompeius was almost entirely destroyed on 3 September by General Agrippa at the naval battle of Naulochus. Sextus fled to the east with his remaining forces, where he was captured and executed in Miletus by one of Antony's generals the following year. As Lepidus and Octavian accepted the surrender of Pompeius's troops, Lepidus attempted to claim Sicily for himself, ordering Octavian to leave. Lepidus's troops deserted him, however, and defected to Octavian since they were weary of fighting and were enticed by Octavian's promises of money. Lepidus surrendered to Octavian and was permitted to retain the office of pontifex maximus (head of the college of priests) but was ejected from the Triumvirate. His public career at an end, he effectively was exiled to a villa at Cape Circei in Italy. The Roman dominions were divided between Octavian in the West and Antony in the East. Octavian ensured Rome's citizens of their rights to property in order to maintain peace and stability in his portion of the empire. This time, he settled his discharged soldiers outside of Italy, while also returning 30,000 slaves to their former Roman owners—slaves who had fled to join Pompeius's army and navy. Octavian had the Senate grant him, his wife, and his sister tribunal immunity, or sacrosanctitas, in order to ensure his own safety and that of Livia and Octavia once he returned to Rome.

Антоний мен Клеопатрамен соғыс

Осы арада Антонийдің Парфияға қарсы жорысы апатқа ұшырап, оның көшбасшы ретінде беделін түсірді, ал Октавиан Антонийге жіберген 2000 легионер оның әскерін толықтыруға жеткіліксіз болды. Екінші жағынан, Клеопатра оның әскерін толық күшіне келтіре алатын; ол онымен романтикалық қарым-қатынаста болғандықтан, Октавияны Римге қайтаруды шешті. Октавиан мұны Антонийді римдікке қарағанда төмендетіп көрсету үшін пайдаланды, өйткені ол заңды римдік әйелден бас тартып, "шығыс сүйіктісіне" ие болды. 36 жылға қарай Октавиан өзін автократ емес, Антонийді зұлымдыққа ұқсататын саяси амалға жүгінді. Ол азамат соғыстары аяқталып, Антоний де солай істесе, ол жеңіске жететінін жариялады. Антоний бұдан бас тартты. Рим әскерлері 34 жылға қарай Армения патшалығын басып алды, ал Антоний өз ұлы Александр Гелиосты Арменияның билеушісі етіп тағайындады. Ол Клеопатраға "Патшалар патшайымы" атағын да берді, Октавианның Рим Сенатын Антонийдің Римнің үстемдігін азайтуды көздегеніне көндіру үшін пайдаланған әрекеттер. Октавиан 33 жылдың 1 қаңтарында тағы да консул болды және Сенаттағы келесі отырысты Антонийдің туыстары мен патшайымына атақтар мен аумақтар беруіне қарсы күшті сөйлеумен ашты. Антоний мен Октавиан арасындағы келіспеушілік Сенаттың көп бөлігін, сондай-ақ сол жылғы екі консулды да Римді тастап, Антонийге қосылуға итермеледі. Алайда, Октавиан 32 жылдың күзінде Антонийден екі маңызды дезертирді қабылдады: Мунаций Планкус және Марк Тиций. Бұл дезертирлер Октавианға Сенатқа қарсы Антонийге тағылған барлық айыптауларын растауға қажетті ақпаратты берді. Октавиан Вестальдік діңгектердің ғибадатханасына күшпен кіріп, Антонийдің құпия өсиетін тартып алды және оны дереу жариялады. Өсиетте Римнің басып алған аумақтары оның ұлдарына патшалық ретінде берілуі және Александрия оның және патшайымының қабірі орны ретінде белгіленген. 32 жылдың соңында Сенат Антонийдің консулдық өкілеттіктерін жойып, Клеопатраның Египеттегі режиміне қарсы соғыс жариялады. 31 жылдың басында Антоний мен Клеопатра Грекияда уақытша орналасқанда Октавиан алғашқы жеңіске жетті: Әскери-теңіз флоты Агриппа басшылығымен Адриатика теңізі арқылы әскерлерін сәтті жеткізді. Агриппа Антоний мен Клеопатраның негізгі күштерін теңізден келетін жабдықтау жолдарынан бөліп тастады, ал Октавиан Коркира (қазіргі Корфу) аралының қарсы жағында орналасқан құрлыққа қонды және оңтүстікке қарай батылды. Құрлықта және теңізде қоршалып қалған Антоний әскерінің дезертирлері Октавианның әскерлері дайындық жасайтын уақытқа дейін күн сайын Октавиан жағына қаша бастады. Антонийдің флоты Грекияның батыс жағалауындағы Актиум шығанағынан теңіз блокадасынан шығу үшін күшпен өтті. 31 жылдың 2 қыркүйегінде Актиум шайқасында Антонийдің флоты Агриппа мен Гай Созий басшылығындағы кішкентай, маневрлеуге қолайлы кемелерден тұратын әлдеқайда үлкен флотқа тап болды. Антоний мен оның қалған күштері Клеопатра флотының жақын жерде күтіп тұрған соңғы күш-жігерінің арқасында аман қалды. Бір жылдан кейін Октавиан олардың күштерін Александрияда 30 жылдың 1 тамызында жеңді, содан кейін Антоний мен Клеопатра өз-өздеріне қол жұмсады. Антоний өз қылышына құлап, әскерлерімен Александрияға қайтарылды, онда ол Клеопатраның құшағында қайтыс болды. Клеопатра көп ұзамай уланудан қайтыс болды, бұл оны аспид шаққан деген кең таралған сенімге қайшы келді. Октавиан өзінің саяси мансабын ілгерілету үшін Цезардың мұрагері ретіндегі мәртебесін пайдаланды және басқа біреудің де солай істеуінің қауіпті екенін жақсы білді. Сондықтан ол грек философы Арий Дидимнің "екі Цезар біреуден артық" деген кеңесіне құлақ асып, Цезарионды өлтіруге бұйрық берді, бірақ Антонийдің Клеопатрадан туған балаларын аман қалдырды, Антонийдің үлкен ұлын өлтірмеді. Октавиан бұрын берілген жауларына мейірімділік танытпаған және римдіктерге ұнамайтын әрекеттер жасаған, бірақ Актиум шайқасынан кейін көптеген қарсыластарын кешіргені үшін мақтау алды.

Meanwhile, Antony's campaign turned disastrous against Parthia, tarnishing his image as a leader, and the mere 2,000 legionaries sent by Octavian to Antony were hardly enough to replenish his forces. On the other hand, Cleopatra could restore his army to full strength; he already was engaged in a romantic affair with her, so he decided to send Octavia back to Rome. Octavian used this to spread propaganda implying that Antony was becoming less than Roman because he rejected a legitimate Roman spouse for an "Oriental paramour". In 36 BC, Octavian used a political ploy to make himself look less autocratic and Antony more the villain by proclaiming that the civil wars were coming to an end and that he would step down as triumvir—if only Antony would do the same. Antony refused. Roman troops captured the Kingdom of Armenia in 34 BC, and Antony made his son Alexander Helios the ruler of Armenia. He also awarded the title "Queen of Kings" to Cleopatra, acts that Octavian used to convince the Roman Senate that Antony had ambitions to diminish the preeminence of Rome. Octavian became consul once again on 1 January 33 BC, and he opened the following session in the Senate with a vehement attack on Antony's grants of titles and territories to his relatives and to his queen. The breach between Antony and Octavian prompted a large portion of the senators, as well as both of that year's consuls, to leave Rome and defect to Antony. However, Octavian received two key deserters from Antony in the autumn of 32 BC: Munatius Plancus and Marcus Titius. These defectors gave Octavian the information that he needed to confirm with the Senate all the accusations that he made against Antony. Octavian forcibly entered the temple of the Vestal Virgins and seized Antony's secret will, which he promptly publicized. The will would have given away Roman conquered territories as kingdoms for his sons to rule and designated Alexandria as the site for a tomb for him and his queen. In late 32 BC, the Senate officially revoked Antony's powers as consul and declared war on Cleopatra's regime in Egypt. In early 31 BC, Antony and Cleopatra were temporarily stationed in Greece when Octavian gained a preliminary victory: the navy successfully ferried troops across the Adriatic Sea under the command of Agrippa. Agrippa cut off Antony and Cleopatra's main force from their supply routes at sea, while Octavian landed on the mainland opposite the island of Corcyra (modern Corfu) and marched south. Trapped on land and sea, deserters of Antony's army fled to Octavian's side daily while Octavian's forces were comfortable enough to make preparations. Antony's fleet sailed through the bay of Actium on the western coast of Greece in a desperate attempt to break free of the naval blockade. It was there that Antony's fleet faced the much larger fleet of smaller, more maneuverable ships under commanders Agrippa and Gaius Sosius in the Battle of Actium on 2 September 31 BC. Antony and his remaining forces were spared by a last ditch effort from Cleopatra's fleet that had been waiting nearby. A year later, Octavian defeated their forces in Alexandria on 1 August 30 BC—after which Antony and Cleopatra committed suicide. Antony fell on his own sword and was taken by his soldiers back to Alexandria where he died in Cleopatra's arms. Cleopatra died soon after by poisoning, contrary to the popular belief that she was bitten by an asp. Octavian had exploited his position as Caesar's heir to further his own political career, and he was well aware of the dangers in allowing another person to do the same. He therefore followed the advice of the Greek philosopher Arius Didymus that "two Caesars are one too many", ordering Caesarion killed while sparing Cleopatra's children by Antony, with the exception of Antony's older son. Octavian had previously shown little mercy to surrendered enemies and acted in ways that had proven unpopular with the Roman people, yet he was given credit for pardoning many of his opponents after the Battle of Actium.

Римнің жалғыз билеушісі

Актиум шайқасынан және Антоний мен Клеопатраның жеңілісінен кейін Октавиан бүкіл республиканы ресми түрде жарияланбаған билікпен басқару мүмкіндігіне ие болды, бірақ оны кезең-кезеңімен билікке ие болу арқылы қол жеткізуі керек еді. Ол Сенат пен халыққа жақындасып, Римнің республикалық дәстүрлерін сақтап, диктатураға немесе монархияға ұмтылмайтынын көрсетті. Римге кірген Октавиан мен Агриппа Сенат тарапынан консулдар болып сайланды. Ұзақ жылдар бойы азаматтық соғыс Римді құқықсыздыққа ұшыратқан, бірақ республика Октавианның билігін деспот ретінде қабылдауға дайын емес еді. Сонымен қатар, Октавиан римдік генералдара арасындағы жаңа азаматтық соғыстардың туындауына жол бермей, өзінің билігінен бас тарта алмайтын еді, тіпті ол билікке ұмтылмаса да, оның лауазымы Рим қаласы мен римдік провинциялардың мүддесін қорғауды талап етті. Осы сәттен бастап Октавианның мақсаты Римді тұрақтылыққа, дәстүрлі заңдылыққа және мәдениеттілікке қайтару болды, сот жүйесіне көрсетілетін тікелей саяси қысымды жою және, кем дегенде, атпен ғана болса да, еркін сайлауды қамтамасыз ету.

Бірінші есеп айырысу

27 жылдың 13 қаңтарында Октавиан Рим Сенатына толық билікті қайтарып, Рим провинциялары мен олардың әскерлерін басқарудан бас тартты. Алайда, оның консулдығы кезінде Сенат заң шығаруды бастау үшін сенаторлық талқылауға арналған заң жобаларын ұсыну арқылы шектеулі ғана билікке ие болды. Октавиан провинциялар мен олардың әскерлерін тікелей басқармады, бірақ ол әскери қызметтегі сарбаздар мен ардагерлердің адалдығын сақтап қалды. Көптеген клиенттер мен жақтаушылардың мансабы оның қолдауына байланысты болды, өйткені оның қаржылық күші Рим республикасында теңдесіз еді. Тарихшы Вернер Эк былай деді: "Көпшілік Октавианның зор қаржылық мүмкіндіктерін жақсы білді. Ол 20 жылы Италиядағы жол желілерін салуға және күтіп ұстауға жеткілікті сенаторларды ынталандыра алмады, бірақ ол олар үшін тікелей жауапкершілікті өз мойнына алды. Бұл туралы 16 жылғы рим тиындары арқылы хабарланды, ол көп сомадағы ақшаны aerarium Saturni, мемлекеттік қазынаға сыйлады. Алайда, тарихшы Х.Х. Скалардтың айтуынша, Октавианның билігі "басым әскери күшке және оның билігінің соңғы кепілі күш болды, факт қаншалықты жасырылса да". Сенат Римнің азамат соғыстарында жеңіске жеткен Октавианға провинцияларды қайта басқаруды ұсынды. Сенаттың ұсынысы Октавианның конституциялық емес билігін бекіту болды. Сенат арқылы Октавиан әлі де қолданыстағы конституцияның сақталуын қамтамасыз ете алды. Ол он жылдық мерзімге тәртіпсіздіктерге толы провинцияларды бақылауды қабылдады, бірақ өте тартынды көрінді. Осы он жылдық мерзімге Августқа берілген провинциялар, Испания және Галлия, Сирия, Киликия, Кипр және Египет сияқты жаулап алынған Рим әлемінің көп бөлігін қамтыды. Сонымен қатар, осы провинцияларға қолдану Октавианға Рим легиондарының көп бөлігін бақылауға мүмкіндік берді. Октавиан Римде консул болып қызмет еткен кезде, ол провинциялық істерді басқару және оның бұйрықтарының орындалуын қадағалау үшін өзінің өкілдері ретінде сенаторларды оған бағынышты провинцияларға жіберді. Октавианның бақылауында болмаған провинцияларға Рим Сенаты таңдаған әкімдер басшылық етті. Октавиан Рим қаласында және оның көптеген провинцияларындағы ең ықпалды саяси тұлғаға айналды, бірақ ол саяси және әскери билікке монополиялық құқыққа ие болған жоқ. Сенат әлі де маңызды астық өндіруші аймақ - Солтүстік Африканы, сондай-ақ стратегиялық маңызы бар Иллирия мен Македонияны, онда бірнеше легиондар орналасқан, бақылап отырды. Алайда, Сенат Октавианның бақылауындағы жиырма легионмен салыстырғанда, үш сенаторлық проконсулдың арасында бөлінген бес немесе алты легионды ғана бақылай алды, және олардың осы аймақтардағы бақылауы Октавианға ешқандай саяси немесе әскери қиындық тудырмады. Сенаттың кейбір рим провинцияларын бақылауы автократиялық билікке республикалық сыртқы көрініс сақталуына көмектесті. Сонымен қатар, Октавианның провинциялардың толық бақылауы республика дәуіріндегі бейбітшілікті қамтамасыз ету және тұрақтандыру мақсатындағы прецеденттерге сәйкес келді, осылайша Помпей сияқты көрнекті римдіктерге дағдарыс және тұрақсыздық кезінде ұқсас әскери өкілеттіктер берілген еді.

On 13 January 27 BC, Octavian made a show of returning full power to the Roman Senate and relinquishing his control of the Roman provinces and their armies. Under his consulship, however, the Senate had little power in initiating legislation by introducing bills for senatorial debate. Octavian was no longer in direct control of the provinces and their armies, but he retained the loyalty of active duty soldiers and veterans alike. The careers of many clients and adherents depended on his patronage, as his financial power was unrivaled in the Roman Republic. Historian Werner Eck states:

To a large extent, the public was aware of the vast financial resources that Octavian commanded. He failed to encourage enough senators to finance the building and maintenance of networks of roads in Italy in 20 BC, but he undertook direct responsibility for them. This was publicized on the Roman currency issued in 16 BC, after he donated vast amounts of money to the aerarium Saturni, the public treasury. According to historian H. H. Scullard, however, Octavian's power was based on the exercise of "a predominant military power and the ultimate sanction of his authority was force, however much the fact was disguised." The Senate proposed to Octavian, the victor of Rome's civil wars, that he once again assume command of the provinces. The Senate's proposal was a ratification of Octavian's extra constitutional power. Through the Senate, Octavian was able to continue the appearance of a still functional constitution. Feigning reluctance, he accepted a ten year responsibility of overseeing provinces that were considered chaotic. The provinces ceded to Augustus for that ten year period comprised much of the conquered Roman world, including all of Hispania and Gaul, Syria, Cilicia, Cyprus, and Egypt. Moreover, command of these provinces provided Octavian with control over the majority of Rome's legions. While Octavian acted as consul in Rome, he dispatched senators to the provinces under his command as his representatives to manage provincial affairs and ensure that his orders were carried out. The provinces not under Octavian's control were overseen by governors chosen by the Roman Senate. Octavian became the most powerful political figure in the city of Rome and in most of its provinces, but he did not have a monopoly on political and martial power. The Senate still controlled North Africa, an important regional producer of grain, as well as Illyria and Macedonia, two strategic regions with several legions. However, the Senate had control of only five or six legions distributed among three senatorial proconsuls, compared to the twenty legions under the control of Octavian, and their control of these regions did not amount to any political or military challenge to Octavian. The Senate's control over some of the Roman provinces helped maintain a republican facade for the autocratic principate. Also, Octavian's control of entire provinces followed republican era precedents for the objective of securing peace and creating stability, in which such prominent Romans as Pompey had been granted similar military powers in times of crisis and instability.

Аугустқа ауысу

27 жылғы 16 қаңтарда Сенат Октавианға жаңа атақ берді – Август. Август латын тіліндегі *augere* (мағынасы – “ұлғайту”) деген сөзден туындаған. Бірақ бұл жағдайда ол бірінші басшыға берілген, тәжді патшалық атаққа айналды. Август атағы барлық келешек императорларға мұра болып өтті және императордың де-факто басты атағы болды. Сондықтан қазіргі тарихшылар осы оқиғаны оның “император” ретінде билеуінің басталуы деп есептейді. Август өзінің “билеуін” б.з.б. 27 жылдан бастап санаған көрінеді. Август өзін *Imperator Caesar divi filius* – “Император Цезарь, құдайдың ұлы” деп атады. Осы атақ арқылы ол құдай Юлий Цезарьмен туыстығын мақтан тұтты, ал *imperator* сөзінің қолданылуы римдік жеңіс дәстүрімен тығыз байланысты екенін көрсетті. Ол Цезарь атауын Юлий әулетінің бір тармағының тегі ретінде өзгертіп, одан бастау алған жаңа әулеттің негізін қалады. Августқа есігінің үстіне *corona civica* (азаматтық тәж) ілуге және есік бағаналарын лавр гүлдерімен безендіруге рұхсат берілді. Алайда ол биліктің айқын белгілерінен – патша таяғын ұстаудан, тәж киюден, алдыңғы император Юлий Цезарьдің алтын тәжін және қызғылт түсті тоғасын киюден бас тартты. Өзінің билігін осы заттарды кию арқылы көрсетуден бас тартса да, Сенат оған Курияның мәжіліс залында *virtus, pietas, clementia, iustitia* – “батылдық, құрмет, мейірімділік және әділдік” деген жазуы бар алтын қалқан сыйлады.

Екінші келісім

23 ж.б.д., 27 ж.б.д. келісімінің кейбір республикалық емес салдары айқын бола бастады. Августтың жыл сайынғы консулдық лауазымын сақтап қалуы Римнің саяси жүйесіндегі оның іс жүзіндегі басымдығына назар аударды және басқалардың Рим мемлекетіндегі ең жоғары лауазымға қол жеткізу мүмкіндігін екі есеге азайтты. Бұдан өзге, ол өзінің жүрегіндегі немересі Марк Клавдий Марцеллдың ізімен келіп, өз кезегінде князьдікке ие болуын қалап, үш ең жақын қолдаушысы – Агриппа, Мэцен және Ливиядан алшақтатып, саяси мәселелер туғызды. 23 ж.б.д. таңдауы Аул Теренций Варрон Муренаның күтпеген өлімінен кейін, ол танымал республикашыл Кальпурний Писонды (Жулий Цезарға қарсы күресіп, Кассий мен Брутты қолдаған) консул етіп тағайындады. Көктемнің соңында Август ауыр науқастанып, өлім төсегінде князьдіктің қандай да бір формада жалғасуын қамтамасыз ететін шаралар жасады, сонымен қатар сенаторлардың республикаға қарсы күдіктерін сейілтуге тырысты. Август өзінің мөрлі сақинасын өзінің сүйікті генералы Агриппаға беруге дайындалды. Алайда, ол өзінің әріптес консулы Писонға барлық ресми құжаттарын, мемлекеттік қаржы есебін және провинциялардағы тіркелген әскерлерге билік беру құқығын тапсырды, ал Августтың сүйікті немересі Марцелл ештеңесіз қайтты. Бұл, Август өзінің орнын басатын мұрагерді тағайындайды деп ойлаған көптеген адамдарды таң қалдырды. Август өзінің тағайындалған мұрагерлеріне тек мүлік пен иеліктерді ғана берді, себебі институционалды императорлық мұрагерлік жүйесі монархиядан қорқатын республикалық римдіктер арасында қарсылық пен ашу-ыза тудыратын еді. Августқа Марцеллдің оның орнын иеленуге дайын еместігі айқын болды. Дегенмен, ол Агриппаға мөрлі сақинасын беріп, легиондарға Агриппа оның ізбасары екенін және конституциялық тәртіпке қарамастан, оған бағыну керектігін жеткізгісі келді. Ауруы басылғаннан кейін Август консулдық лауазымынан бас тартты. Август консул болып тек б.з.д. 5 және 2 жылдары ғана тағы тағайындалды, екі рет те өз немерелерін қоғамдық өмірге енгізу үшін. Бұл Августтың тапқыр амалы болды: жыл сайын сайланатын екі консулдың бірі ретінде қызмет етуді тоқтату, сенаторларға консулдық лауазымға қол жеткізуге жақсы мүмкіндік берді, сонымен қатар Августқа сенаторлар арасында кеңрек демеушілік жасауға мүмкіндік берді. Август консулдық лауазымынан бас тартса да, ол өз провинцияларында ғана емес, бүкіл империяда консулдық билігін сақтап қалуға ұмтылды. Бұл тілек, сондай-ақ Марк Примустың ісі, оның және Сенат арасындағы екінші келісімге, «екінші келісім» деп белгілі болды. Екінші келісімнің негізгі себептері төмендегідей болды. Біріншіден, Август жыл сайынғы консулдық лауазымынан бас тартқаннан кейін, ол енді мемлекетті басқаруға ресми құқылы емес еді, бірақ Римдегі «императорлық» провинцияларында оның үстемдігі өзгермеді, ол әлі де проконсул болып қалды. Ол жыл сайын консул лауазымын атқаратын кезде, қажет деп тапқан жағдайда, Сенат тағайындаған басқа провинциялық проконсулдардың істеріне араласуға құқылы болды. Кейіннен «Марк Примустың ісі» деп белгіленген мәселе туындады, ол екінші келісімнің қажеттілігін көрсетті. Б.з.д. 24 жылдың соңында немесе б.з.д. 23 жылдың басында Македонияның бұрынғы проконсулы (губернаторы) Марк Примусқа қарсы айыптаулар қойылды, ол Римнің одақтасы болған Фракияның Одрис патшалығына Сенаттың алдын ала мақұлдауысыз соғыс бастады. Оны Люций Лициний Варрон Мурена қорғады, ол сотта өзінің клиенті Августтан клиенттік мемлекетке шабуыл жасауға нақты нұсқау алғандығын айтты. Кейін Примус бұл бұйрықтарды жақында қайтыс болған Марцеллден алғандығын мәлімдеді. Мұндай бұйрықтар берілген болса, бұл б.з.д. 27 жылғы конституциялық келісім мен оның салдарына қайшы келер еді – яғни, Августқа империум проконсуляр майюс берілмей тұрып, Македония Августтың билігі астындағы императорлық провинция емес, Сенаттың юрисдикциясына қарасты сенаторлық провинция болған. Мұндай әрекет Август ұсынған республикалық қалпына келтірудің сыртқы жағын жойып, оның тек бірінші азамат, теңдердің арасында бірінші болып табылатындығын әшкерелейтін еді. Одан да нашары, Марцеллдің қатысуы Августтың саясаты жастарды өзінің орнын басуына және монархияның бір түрін орнатуына бағытталғанын көрсететін дәлелдерді ұсынды – бұл айыптаулар бұрыннан айтылып келген еді.

By 23 BC, some of the un republican implications were becoming apparent concerning the settlement of 27 BC. Augustus's retention of an annual consulate drew attention to his de facto dominance over the Roman political system and cut in half the opportunities for others to achieve what was still nominally the preeminent position in the Roman state. Further, he was causing political problems by desiring to have his nephew Marcus Claudius Marcellus follow in his footsteps and eventually assume the principate in his turn, alienating his three greatest supporters: Agrippa, Maecenas, and Livia. He appointed noted republican Calpurnius Piso (who had fought against Julius Caesar and supported Cassius and Brutus) as co consul in 23 BC, after his choice Aulus Terentius Varro Murena died unexpectedly. In the late spring Augustus had a severe illness and on his supposed deathbed made arrangements that would ensure the continuation of the principate in some form, while allaying senators' suspicions of his anti republicanism. Augustus prepared to hand down his signet ring to his favored general Agrippa. However, Augustus handed over to his co consul Piso all of his official documents, an account of public finances, and authority over listed troops in the provinces while Augustus's supposedly favored nephew Marcellus came away empty handed. This was a surprise to many who believed Augustus would have named an heir to his position as an unofficial emperor. Augustus bestowed only properties and possessions to his designated heirs, as an obvious system of institutionalized imperial inheritance would have provoked resistance and hostility among the republican minded Romans fearful of monarchy. With regards to the principate, it was obvious to Augustus that Marcellus was not ready to take on his position; nonetheless, by giving his signet ring to Agrippa, Augustus intended to signal to the legions that Agrippa was to be his successor and that they should continue to obey Agrippa, constitutional procedure notwithstanding. Soon after his bout of illness subsided, Augustus gave up his consulship. The only other times Augustus would serve as consul would be in the years 5 and 2 BC, both times to introduce his grandsons into public life. This was a clever ploy by Augustus; ceasing to serve as one of two annually elected consuls allowed aspiring senators a better chance to attain the consular position while allowing Augustus to exercise wider patronage within the senatorial class. Although Augustus had resigned as consul, he desired to retain his consular imperium not just in his provinces but throughout the empire. This desire, as well as the Marcus Primus affair, led to a second compromise between him and the Senate known as the second settlement. The primary reasons for the second settlement were as follows. First, after Augustus relinquished the annual consulship, he was no longer in an official position to rule the state, yet his dominant position remained unchanged over his Roman, 'imperial' provinces where he was still a proconsul. When he annually held the office of consul, he had the power to intervene with the affairs of the other provincial proconsuls appointed by the Senate throughout the empire, when he deemed necessary. A second problem later arose showing the need for the second settlement in what became known as the "Marcus Primus affair". In late 24 or early 23 BC, charges were brought against Marcus Primus, the former proconsul (governor) of Macedonia, for waging a war without prior approval of the Senate on the Odrysian kingdom of Thrace, whose king was a Roman ally. He was defended by Lucius Licinius Varro Murena who told the trial that his client had received specific instructions from Augustus ordering him to attack the client state. Later, Primus testified that the orders came from the recently deceased Marcellus. Such orders, had they been given, would have been considered a breach of the Senate's prerogative under the constitutional settlement of 27 BC and its aftermath—i. e., before Augustus was granted imperium proconsulare maius—as Macedonia was a senatorial province under the Senate's jurisdiction, not an imperial province under the authority of Augustus. Such an action would have ripped away the veneer of republican restoration as promoted by Augustus, and exposed his fraud of merely being the first citizen, a first among equals. Even worse, the involvement of Marcellus provided some measure of proof that Augustus's policy was to have the youth take his place as princeps, instituting a form of monarchy – accusations that had already played out.

Құрлық

Екінші келісімнің көптеген саяси тұңғыштары плебейлер класының түсінігінен тыс қалған сияқты, олар Августтың ең үлкен қолдаушылары мен клиенттері болды. Бұл оларды Августтың императорлық істерге уақыт-уақыт қатысуын талап етуге итермеледі. Август б.з.д. 22 жылы консул сайлауына қатыспады, соның салдарынан аристократиялық Сенат оны биліктен қуғысы келеді деген қорқыныш қайтадан туды. Б.з.д. 22, 21 және 19 жылдары халық наразылық көтеріп, сол жылдары тек бір ғана консулды сайлауға рұқсат берді, Август үшін қалған лауазымды бос қалдыру мақсатында. Сонымен қатар, б.з.д. 22 жылы Римде азық-түлік тапшылығы болды, бұл үрей туғызды, ал көптеген қалалық плебстер Августтан дағдарысты жеке бақылау үшін диктаторлық билік беруді сұрады. Сенат алдында бас тартуды театрландырылған түрде көрсеткеннен кейін, Август ақыры «проконсулдық империумының құқығымен» Римнің астықпен жабдықталуын басқару билігін қабылдады және дағдарысты бірден тоқтатты. Б.з.д. 8 жылы осыған ұқсас азық-түлік дағдарысы ғана Августты Римге азық-түлікпен қамтамасыз етуді басқаратын тұрақты префект – *praefectus annonae* тағайындауға итермеледі. Кейбіреулер екінші келісім бойынша Августқа берілген өкілеттіктердің кеңеюіне алаңдады, бұл Фанний Кепионың айқын құпиялануымен аяқталды. Б.з.д. 22 жылы 1 қыркүйектен бұрын белгілі Кастриций Августқа Фанний Кепио басқарған қастандық туралы ақпарат берді. Маркус Примустың ісінде Примусты қорғаған ашық сөйлейтін консул Мурена заговоршылардың арасында есімдері аталды. Қастандықшылар Тиберийдің қатысуымен сотқа тартылды; қазылар алқасы оларды кінәлі деп тапты, бірақ шешім бірауызды болған жоқ. Барлық айыпталушылар мемлекетке қарсы қылмыс жасағаны үшін өлім жазасына кесіліп, тұтқындалғаннан кейін бірден атқыланды – өз қорғаныстарын айту мүмкіндігіне ие болмады. Август республикалық үкіметтің сыртқы бейнесін сақтап, оқиғаларды тиімді жасыруды қамтамасыз етті. Б.з.д. 19 жылы Сенат Августқа «жалпы консулдық империум» нысанын берді, бұл, мүмкін, б.з.д. 23 жылы алған проконсулдық өкілеттіктер сияқты *imperium consulare maius* болды. Оның трибундық өкілеттігі сияқты, консулдық өкілеттіктер де ол шын мәнінде иеленбеген лауазымдардан билік алудың тағы бір мысалы болды. Сонымен қатар, Августқа консулдың белгілерін жұрт алдында және Сенаттың алдында киюге, екі консулдың арасындағы символдық креслода отыруға және консулдық биліктің белгісі болып табылатын фасцелерді ұстауға рұқсат берілді. Бұл халықты жұбатқан сияқты; Август консул болған-болмағанына қарамастан, маңыздысы, ол халықтың алдында консул сияқты көрінді және қажет болған жағдайда консулдық билікті жүзеге асыра алды. Б.з.д. 12 жылы 6 наурызда Лепидтің қайтысынан кейін ол римдік діндегі ең маңызды лауазым – *pontifex maximus*, понтификтер коллегиясының бас діни қызметкерінің лауазымын алды. Б.з.д. 2 жылы 5 ақпанда Августқа *pater patriae*, яғни «елдің әкесі» деген атақ берілді.

Many of the political subtleties of the second settlement seem to have evaded the comprehension of the plebeian class, who were Augustus's greatest supporters and clientele. This caused them to insist upon Augustus's participation in imperial affairs from time to time. Augustus failed to stand for election as consul in 22 BC, and fears arose once again that he was being forced from power by the aristocratic Senate. In 22, 21, and 19 BC, the people rioted in response and only allowed a single consul to be elected for each of those years, ostensibly to leave the other position open for Augustus. Likewise, there was a food shortage in Rome in 22 BC which sparked panic, while many urban plebs called for Augustus to take on dictatorial powers to personally oversee the crisis. After a theatrical display of refusal before the Senate, Augustus finally accepted authority over Rome's grain supply "by virtue of his proconsular imperium", and ended the crisis almost immediately. It was not until AD 8 that a food crisis of this sort prompted Augustus to establish a praefectus annonae, a permanent prefect who was in charge of procuring food supplies for Rome. There were some who were concerned by the expansion of powers granted to Augustus by the second settlement, and this came to a head with the apparent conspiracy of Fannius Caepio. Some time prior to 1 September 22 BC, a certain Castricius provided Augustus with information about a conspiracy led by Fannius Caepio. Murena, the outspoken consul who defended Primus in the Marcus Primus affair, was named among the conspirators. The conspirators were tried in absentia with Tiberius acting as prosecutor; the jury found them guilty, but it was not a unanimous verdict. All the accused were sentenced to death for treason and executed as soon as they were captured—without ever giving testimony in their defence. Augustus ensured that the façade of Republican government continued with an effective cover up of the events. In 19 BC, the Senate granted Augustus a form of "general consular imperium", which was probably imperium consulare maius, like the proconsular powers that he received in 23 BC. Like his tribune authority, the consular powers were another instance of gaining power from offices that he did not actually hold. In addition, Augustus was allowed to wear the consul's insignia in public and before the Senate, as well as to sit in the symbolic chair between the two consuls and hold the fasces, an emblem of consular authority. This seems to have assuaged the populace; regardless of whether or not Augustus was a consul, the importance was that he both appeared as one before the people and could exercise consular power if necessary. On 6 March 12 BC, after the death of Lepidus, he additionally took up the position of pontifex maximus, the high priest of the college of the pontiffs, the most important position in Roman religion. On 5 February 2 BC, Augustus was also given the title pater patriae, or "father of the country".

Тұрақтылық және тұрақтылық

Екінші келісімнің соңғы себебі – принцип Августқа бір нәрсе болған жағдайда, конституциялық тұрақтылықты және сақталу мүмкіндігін қамтамасыз ету болды. 23 жылғы ауруы мен Кепионың қастандық жоспары режимің өмір сүруінің бір адамның, Августтың өміріне байланысты екенін көрсетті, ол өмірі бойы бірнеше ауыр және қауіпті ауруларға шалдықты. Егер ол табиғи себептерден қайтыс болса немесе кісі өлтіру құрбаны болса, Рим тағы бір азамат соғысына ұшырауы мүмкін еді. Көптеген азаматтардың есінде Фарсал шайқасы, наурыз айының 15-і, жазалау тізімі, Филиппи және Актиум оқиғалары, бар болғаны жиырма бес жыл бұрын болған оқиғалар әлі де жақсы сақталған еді. Осы конституциялық тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін Агриппаға бес жылға проконсулдық билік берілді, бұл Августтың билігіне ұқсас еді. Бұл биліктің нақты мәні белгісіз, бірақ ол, мүмкін, Августтың шығыс және батыс императорлық провинцияларын қамтыған, бірақ Сенат провинцияларына билігі болмаған. Ал бұл кейінірек болды, сондай-ақ қызғанышпен сақталатын трибун билігі де кейіннен қосылды. Августтың биліктерінің жиынтығы аяқталды.

Соғыс және экспансия

13 жылы Август 21 рет әскерінің жеңісті шайқастан кейін оны император деп жариялағанын мақтан тұтты. "Res Gestae" деп аталатын, оның жетістіктері туралы жарияланған естеліктерінің төртінші тарауының көп бөлігі оның әскери жеңістері мен құрметтеріне арналған. Август сондай-ақ әлемді басқару міндетімен жоғары римдік өркениеттің идеалын (римдіктер оны қаншалықты білген болса) насихаттады, бұл сезім заманауи ақын Вергилийдің Августтың көне арғы тегіне жатқызылған сөздерінде көрініс тапты: "Romane, memento tu regere imperio populos" – "Римдіктер, халықтарды билікпен басқаруды есіңнен шығарма!". Римдегі барлық топтардың арасында экспансиялық құлшыныс кеңінен таралған, ал Виргилийдің "Энеидасының" бірінші кітабындағы Юпитер оған құдайлық кепілдік берді, Римге "imperium sine fine" – "шексіз билік" уәде етті. Августтың билігінің соңына қарай оның әскерлері солтүстік Испанияны (қазіргі Испания мен Португалия), Альпілік аймақтар Раетия мен Норикумды (қазіргі Швейцария, Бавария, Австрия, Словения), Иллирикум мен Паннонияны (қазіргі Албания, Хорватия, Венгрия, Сербия және т.б.) жаулап алды, Африка Проконсулярының шекарасын шығысқа және оңтүстікке қарай кеңейтті. Август Ирод Архелайды тақтан құлатып, оның орнына Ирод Ұлының мұрагері келген кезде, Иудея Сирия провинциясына қосылды. Сирияны (Антонийден кейінгі Египет сияқты) Августтың проконсулы немесе легаты емес, жоғары шенді атты әскер офицері басқарды. 25 ж.б.д. Галатия (қазіргі Түркияның бір бөлігі) Рим провинциясына айналды, ал Галатиялық Аминта Гомонадтан өлтірілген ханзаданың жесірімен өлтірілгеннен кейін әскери күш қажет болған жоқ. Қазіргі Испаниядағы Астурия және Кантабрия тайпаларының бүліктері 19 ж.б.д. басылды, ал бұл аймақ Испания және Лузитания провинцияларының құрамына кірді. Бұл аймақ Августтың болашақ әскери науқандарын қаржыландыруда маңызды актив болып шықты, өйткені ол Римнің кен өндіру жобаларында, әсіресе Лас-Медуластағы өте бай алтын кен орындарында пайдалануға болатын минералды ресурстарға бай болды. Альпілік халықтарды жаулап алу 16 ж.б.д. Рим үшін тағы бір маңызды жеңіс болды, өйткені ол Италияның римдік азаматтары мен солтүстіктегі Германиядағы Римнің жаулары арасында үлкен аумақтық буферді қамтамасыз етті. Гораций жеңіске арнап өлең жазды, ал Монаконың жанында Августтың монументалды трофесі осы оқиғаны құрметтеу үшін салынды. Альпілік аймақты басып алу 12 ж.б.д. келесі шабуылға негіз болды, Тиберий Иллирияның паннондық тайпаларына қарсы шабуыл бастады, ал оның інісі Нерон Клавдий Друз шығыс Рейнландтың герман тайпаларына қарсы шабуылға шықты. Екі науқан да сәтті аяқталды, Друздың әскерлері 9 ж.б.д. Эльба өзеніне жетті, бірақ ол көп ұзамай жылқыдан құлап қайтыс болды. Тиберийдің інісінің мәйітін Римге дейін алып жүргені туралы айтылады. Римнің шығыс аумақтарын Парфия империясынан қорғау үшін Август шығыстағы клиенттік мемлекеттерге аумақтық буферлер ретінде әрекет етуге және өздерінің қорғаныс әскерлерін жинауға мүмкіндік беретін аймақтар ретінде сенді. Август империяның шығыс жағында Рим әскерін Сирияға орналастырды, ал оның шебер әкесі Тиберий Парфиямен Римнің шығыс елшісі ретінде келіссөздер жүргізді. Тиберий Армения патшалығының тағына Тигран V-ті қайта орнатуға жауапты болды. Оның ең үлкен дипломатиялық жетістігі 20 ж.б.д. Парфияның Фраат IV-імен (б.з.д. 37–2) Карре шайқасында Красс жоғалтқан ұрыс туларын қайтару үшін келіссөздер жүргізу болды, бұл Рим үшін символдық жеңіс және моральдық көтеріліс болды. Вернер Эк бұл римдіктер үшін Красс жеңілісін әскери жолмен кек алуға тырысқандар үшін үлкен көңіл көшіру болғанын айтады. Алайда Мария Брозиус Августтың туларды қайтаруды Парфияның Римге бағынғанын көрсететін үгіт ретінде пайдаланғанын түсіндіреді. Бұл оқиға өнерде бейнеленді, мысалы, Прима Порта Августың мүсініндегі кеуде қалқасының дизайны және стандарттарды сақтау үшін салынған Марс Ультор ғибадатханасы сияқты ескерткіштерде көрсетілді. Парфия әрқашан шығыста Римге қауіп төндіріп келген, бірақ нағыз майдан Рейн және Дунай өзендерінің бойында болды. Антониймен соңғы шайқастан бұрын Октавианның Далмациядағы тайпаларға қарсы науқандары Рим билігін Дунайға дейін кеңейтудің алғашқы қадамы болды. Шайқаста жеңіске жету әрқашан тұрақты жетістік бола бермейтін, өйткені жаңадан жаулап алынған аумақтар Римнің Германиядағы жаулары тарапынан үнемі қайтадан басып алынды. Римдіктердің шайқаста жеңілгенінің көрнекті мысалы – 9 ж.б.д. Тейтобург орманы шайқасы, онда Публий Квинктилий Варус басқарған үш легион Арминий, Херуски тайпасының басшысы, көрінетін римдік одақтас тарапынан жойылды. Август Тиберий мен Друзды Рейнландқа оны басып тастау үшін жіберді, бұл белгілі бір жетістікке жетті, бірақ шайқас Германияға Римнің экспансиясына нүкте қойды. Римдік генерал Герман Арминий мен Сегест арасындағы Херуски азаматтық соғысынан пайдаланды; 16 ж.б.д. Идиставизо шайқасында ол Арминийді жеңді.

By AD 13, Augustus boasted 21 occasions where his troops proclaimed him imperator after a successful battle. Almost the entire fourth chapter in his publicly released memoirs of achievements known as the Res Gestae is devoted to his military victories and honors. Augustus also promoted the ideal of a superior Roman civilization with a task of ruling the world (to the extent to which the Romans knew it), a sentiment embodied in words that the contemporary poet Virgil attributes to a legendary ancestor of Augustus: tu regere imperio populos, Romane, memento—"Roman, remember to rule the Earth's peoples with authority!" The impulse for expansionism was apparently prominent among all classes at Rome, and it is accorded divine sanction by Virgil's Jupiter in Book 1 of the Aeneid, where Jupiter promises Rome imperium sine fine, "sovereignty without end". By the end of his reign, the armies of Augustus had conquered northern Hispania (modern Spain and Portugal) and the Alpine regions of Raetia and Noricum (modern Switzerland, Bavaria, Austria, Slovenia), Illyricum and Pannonia (modern Albania, Croatia, Hungary, Serbia, etc. ), and had extended the borders of Africa Proconsularis to the east and south. Judea was added to the province of Syria when Augustus deposed Herod Archelaus, successor to client king Herod the Great. Syria (like Egypt after Antony) was governed by a high prefect of the equestrian class rather than by a proconsul or legate of Augustus. Again, no military effort was needed in 25 BC when Galatia (part of modern Turkey) was converted to a Roman province shortly after Amyntas of Galatia was killed by an avenging widow of a slain prince from Homonada. The rebellious tribes of Asturias and Cantabria in modern day Spain were finally quelled in 19 BC, and the territory fell under the provinces of Hispania and Lusitania. This region proved to be a major asset in funding Augustus's future military campaigns, as it was rich in mineral deposits that could be fostered in Roman mining projects, especially the very rich gold deposits at Las Médulas. Conquering the peoples of the Alps in 16 BC was another important victory for Rome, since it provided a large territorial buffer between the Roman citizens of Italy and Rome's enemies in Germania to the north. Horace dedicated an ode to the victory, while the monumental Trophy of Augustus near Monaco was built to honor the occasion. The capture of the Alpine region also served the next offensive in 12 BC, when Tiberius began the offensive against the Pannonian tribes of Illyricum, and his brother Nero Claudius Drusus moved against the Germanic tribes of the eastern Rhineland. Both campaigns were successful, as Drusus's forces reached the Elbe River by 9 BC—though he died shortly after by falling off his horse. It was recorded that the pious Tiberius walked in front of his brother's body all the way back to Rome. To protect Rome's eastern territories from the Parthian Empire, Augustus relied on the client states of the east to act as territorial buffers and areas that could raise their own troops for defense. To ensure security of the empire's eastern flank, Augustus stationed a Roman army in Syria, while his skilled stepson Tiberius negotiated with the Parthians as Rome's diplomat to the East. Tiberius was responsible for restoring Tigranes V to the throne of the Kingdom of Armenia. Arguably his greatest diplomatic achievement was negotiating with Phraates IV of Parthia (37–2 BC) in 20 BC for the return of the battle standards lost by Crassus in the Battle of Carrhae, a symbolic victory and great boost of morale for Rome. Werner Eck claims that this was a great disappointment for Romans seeking to avenge Crassus's defeat by military means. However, Maria Brosius explains that Augustus used the return of the standards as propaganda symbolizing the submission of Parthia to Rome. The event was celebrated in art such as the breastplate design on the statue Augustus of Prima Porta and in monuments such as the Temple of Mars Ultor ('Mars the Avenger') built to house the standards. Parthia had always posed a threat to Rome in the east, but the real battlefront was along the Rhine and Danube rivers. Before the final fight with Antony, Octavian's campaigns against the tribes in Dalmatia were the first step in expanding Roman dominions to the Danube. Victory in battle was not always a permanent success, as newly conquered territories were constantly retaken by Rome's enemies in Germania. A prime example of Roman loss in battle was the Battle of the Teutoburg Forest in AD 9, where three entire legions led by Publius Quinctilius Varus were destroyed by Arminius, leader of the Cherusci, an apparent Roman ally. Augustus retaliated by dispatching Tiberius and Drusus to the Rhineland to pacify it, which had some success although the battle brought the end to Roman expansion into Germany. The Roman general Germanicus took advantage of a Cherusci civil war between Arminius and Segestes; at the Battle of Idistaviso in AD 16, he defeated Arminius.

Өлім және мұрагерлік

23 жылғы Августтың ауруы мұрагерлік мәселесін саяси және қоғамдық талқылаудың ортасына қойды. Тұрақтылықты қамтамасыз ету үшін ол Рим қоғамы мен үкіметіндегі ерекше орнына лайық мұрагерді тағайындауы қажет еді. Бұл сенаторлардың монархияға қатысты қорқыныштарын оятпай, біртіндеп, көзге түспейтін және тыныш жолмен іске асырылуы керек еді. Егер біреу Августтың ресми емес билігіне ие болса, ол оны өзінің танымал еңбектерімен дәлелдеуі керек еді. Кейбір тарихшылар Августтың қызы Юлияға тез үйленген Марцеллға үміт артқандарын айтады. Басқалары бұл туралы дауласады, себебі Августтың өсиеті 23 жылғы ауыр науқас кезінде Сенатқа оқылды, бұл Августтың оң қолы болған Марк Агриппаға басымдық бергенін көрсетті, ол, мүмкін, легиондарды басқарып, империяны біріктіре алатын жалғыз адам еді. 23 жылғы Марцеллдің қайтысынан кейін Август қызын Агриппаға үйлендірді. Осы одақтан бес бала дүниеге келді: үш ұл және екі қыз – Гай Цезарь, Луций Цезарь, Випсания Юлия, Агриппина және Агриппа Постум, соңғысы Марк Агриппаның қайтысынан кейін туғандықтан осылай аталды. Екінші келісімнен кейін Агриппаға империяның шығыс жартысын бес жылға басқару құқығы берілді, ол проконсулдың билігімен және Августқа берілген трибун билігімен (бірақ Августтың билігінен жоғары емес) бірге жүрді. Оның басқару орталығы шығыс Эгей теңізіндегі Самоста орналасқан. Бұл Августтың Агриппаға деген құрметін көрсетті, сонымен қатар Цезарь партиясының мүшелеріне қуаныш сыйлады, олардың біріне онымен билікті бөлісуге мүмкіндік берді. Август немерелері Гай мен Луцийді өзінің балалары ретінде қабылдағанда оларды мұрагер етіп тағайындау ниеті анық болды. Ол 5 және 2 жылдары консулдыққа ие болып, оларды жеке өзі саяси мансапқа бастады, ал олар 1 және 4 жылдары консулдыққа үміткерлер ретінде ұсынылды. Август сондай-ақ Ливияның бірінші некесінен туған ұлдары Нерон Клавдий Друз Германский (әрі қарай Друз) мен Тиберий Клавдийге (әрі қарай Тиберий) жақсылық жасады, оларға әскери қолбасшылық пен мемлекеттік лауазымдар берді, бірақ Друзға көбірек жақсылық жасаған сияқты көрінді. 12 жылғы Агриппаның қайтысынан кейін Тиберийге өз әйелі Випсания Агриппинадан ажырасып, Агриппаның жесірі қызы Юлияға үйленуге бұйрық берілді, Агриппаға аза тұту мерзімі аяқталғаннан кейін. Друздың Августтың немересі Антониямен некесі бұзылмас деп есептелді, ал Випсания тек қана марқұм Агриппаның бірінші некесінен туған қызы еді. Тиберий 6 жылғы б.з.д. Августтың трибун билігін бөлісті, бірақ көп ұзамай зейнетке шықты, Родосқа жер аударылып, саясаттан қатысуды қаламайтынын мәлімдеді. Оның кетуінің нақты себебі белгісіз, бірақ Юлиямен ажырасу, сондай-ақ Августтың жас Гай мен Луцийге көрсеткен жақсылығына қызғану мен шеттету сезімі болуы мүмкін. (Гай мен Луций діни қызметкерлер алқасына ертерек қабылданды, көрермендерге жақсы жағдайда ұсынылды және Галлиядағы әскерге таныстырылды.) 2 және 4 жылдары Луций мен Гайдың қайтысынан және оның інісі Друздың (9 жылғы б.з.д.) ертерек қайтысынан кейін Тиберий 4 жылғы маусымда Римге қайта шақырылды, онда Август оны өзінің немере інісі Германды қабылдауы шартымен қабылдады. Бұл мұрагерлердің кем дегенде екі буынын ұсыну дәстүрін жалғастырды. Сол жылы Тиберийге трибун және проконсул билігі берілді, шетелдік патшалардың елшілері оған құрмет көрсетуі керек болды және 13 жылға дейін екінші жеңісімен және Августпен тең империум деңгейімен марапатталды. Мұрагерлікке жалғыз талапкер Агриппа Постум еді, ол 7 жылғы Августтың бұйрығымен жер аударылды, оның жер аударылуы Сенат жарлығымен бекітілді, ал Август оны ресми түрде мұрагерлік құқығынан айырды. Ол Августтың мұрагері ретінде оның құрметінен айырылды; тарихшы Эрих С. Грюен осы кездегі түрлі деректерге сүйене отырып, Агриппа Постум "жабайы, қатыгез, жабайы мінезді және бұзылған жас жігіт" болғанын жазды. 14 жылғы 19 тамызда Август өзінің әкесі қайтыс болған Нола қаласында қайтыс болды. Тацит пен Кассиус Дио екеуі де Ливияның Августты уланған жаңа инжірлермен өлтіргені туралы әңгімелер бар екенін жазды. Бұл элемент Августтың өміріне қатысты көптеген қазіргі заманғы тарихи көркем шығармаларда кездеседі, бірақ кейбір тарихшылар оны Постумды мұрагер ретінде жақтырғандар немесе Тиберийдің саяси жаулары жасаған ықпалдық ойдан шығарылған деп санайды. Ливия ұлының улануына қатысты ұқсас әңгімелердің көптен бері нысанасы болды, олардың көпшілігі немесе барлығы шындыққа жатпайды. Балама ретінде, Ливия Августқа ұнамды болған инжірдің бір түрін өсіргенін еске ала отырып, оны улап, өзіне көмектесуге шақырып, өлтірген болуы мүмкін. Августтың денсаулығы өліміне дейін бірнеше ай бойы нашарлап, биліктің тегіс өтуіне қатысты маңызды дайындықтар жасады, соңғы кезде Тиберийді мұрагер ретінде таңдады. Августтың Ноладан тірі қайтуы күдікті болды, бірақ ол сол жерде жақсарғандықтан, Август пен Ливия Тиберийді қабылдау процесіне қатыстыру үшін оның өмірін аяқтауға келісіп, осылайша оның өтуіне қауіп тудырмау үшін құлықты болды деген болжам пайда болды. Августтың соңғы сөздері: "Мен рөлімді орындадым ба? Онда мен сахнадан шығар кезде қол соғыңыз" ("Acta est fabula, plaudite") – ол император ретінде ойнаған роль мен патшалық билігіне сілтеме жасады. Августтың денесімен үлкен жобалау процессиясы Ноладан Римге дейін саяхаттады, ал оның жерлену күнінде барлық мемлекеттік және жеке кәсіпорындар жабылды. Тиберий мен оның ұлы Друз екі рострадан тұрып ақтық сөз сөйледі. Августтың денесі қабірге қойылды және оның мавзолейіне жақын жерде өртеліп, римдік пантеонның мүшесі ретінде құдайлар қатарына қосылғаны жарияланды. Тарихшы Д. С. А. Шоттер Августтың Юлий әулетіне Клавдий әулетінен гөрі артықшылық беру саясаты Тиберийге Августтың өлімінен кейін оған ашық наразылық білдіруге жеткілікті себеп болғанын айтады, бірақ Тиберий Августы сынағандарды тыйым салған. Шоттер Августтың қадірленуі Тиберийді кез келген наразылықты басуға міндеттегенін, сонымен қатар Тиберийдің дінге қатысты "өте консервативті" көзқарасын айтады. Сондай-ақ, тарихшы Р. Шоу Смит Августтың Тиберийге жазған хаттарында оған деген махаббат пен оның әскери еңбегіне деген құрметін көрсеткенін айтады. Шоттер Тиберийтің ашуын және сынауын Гай Азиний Галлға (Август Тиберийді Випсаниядан ажырастырғаннан кейін үйленгені үшін) және жас Цезарьлар Гай мен Луцийға – Августтың ажырасуы мен императорлық төмендеуінің нақты архитекторына бағыттағанын айтады.

The illness of Augustus in 23 BC brought the problem of succession to the forefront of political issues and the public. To ensure stability, he needed to designate an heir to his unique position in Roman society and government. This was to be achieved in small, undramatic and incremental ways that did not stir senatorial fears of monarchy. If someone was to succeed to Augustus's unofficial position of power, he would have to earn it through his own publicly proven merits. Some Augustan historians argue that indications pointed toward his sister's son Marcellus, who had been quickly married to Augustus's daughter Julia the Elder. Other historians dispute this since Augustus's will was read aloud to the Senate while he was seriously ill in 23 BC, indicating a preference for Marcus Agrippa, who was Augustus's second in charge and arguably the only one of his associates who could have controlled the legions and held the empire together. After the death of Marcellus in 23 BC, Augustus married his daughter to Agrippa. This union produced five children, three sons and two daughters: Gaius Caesar, Lucius Caesar, Vipsania Julia, Agrippina, and Agrippa Postumus, so named because he was born after Marcus Agrippa died. Shortly after the second settlement, Agrippa was granted a five year term of administering the eastern half of the empire with the imperium of a proconsul and the same tribunicia potestas granted to Augustus (although not trumping Augustus's authority), his seat of governance stationed at Samos in the eastern Aegean. This granting of power showed Augustus's favor for Agrippa, but it was also a measure to please members of his Caesarian party by allowing one of their members to share a considerable amount of power with him. Augustus's intent became apparent to make his grandsons Gaius and Lucius his heirs when he adopted them as his own children. He took the consulship in 5 and 2 BC so that he could personally usher them into their political careers, and they were nominated for the consulships of AD 1 and 4. Augustus also showed favor to his stepsons, Livia's children from her first marriage, Nero Claudius Drusus Germanicus (henceforth referred to as Drusus) and Tiberius Claudius (henceforth Tiberius), granting them military commands and public office, though seeming to favor Drusus. After Agrippa died in 12 BC, Tiberius was ordered to divorce his own wife, Vipsania Agrippina, and marry Augustus's widowed daughter, Julia, as soon as a period of mourning for Agrippa had ended. Drusus's marriage to Augustus's niece Antonia was considered an unbreakable affair, whereas Vipsania was "only" the daughter of the late Agrippa from his first marriage. Tiberius shared in Augustus's tribune powers as of 6 BC but shortly thereafter went into retirement, reportedly wanting no further role in politics while he exiled himself to Rhodes. No specific reason is known for his departure, though it could have been a combination of reasons, including a failing marriage with Julia as well as a sense of envy and exclusion over Augustus's apparent favouring of the younger Gaius and Lucius. (Gaius and Lucius joined the college of priests at an early age, were presented to spectators in a more favorable light, and were introduced to the army in Gaul.) After the deaths of both Lucius and Gaius in AD 2 and 4 respectively, and the earlier death of his brother Drusus (9 BC), Tiberius was recalled to Rome in June AD 4, where he was adopted by Augustus on the condition that he, in turn, adopt his nephew Germanicus. This continued the tradition of presenting at least two generations of heirs. In that year, Tiberius was also granted the powers of a tribune and proconsul, emissaries from foreign kings had to pay their respects to him and by AD 13 was awarded with his second triumph and equal level of imperium with that of Augustus. The only other possible claimant as heir was Agrippa Postumus, who had been exiled by Augustus in AD 7, his banishment made permanent by senatorial decree, and Augustus officially disowned him. He certainly fell out of Augustus's favor as an heir; the historian Erich S. Gruen notes various contemporary sources that state Agrippa Postumus was a "vulgar young man, brutal and brutish, and of depraved character". On 19 August AD 14, Augustus died while visiting Nola where his father had died. Both Tacitus and Cassius Dio wrote that Livia was rumored to have brought about Augustus's death by poisoning fresh figs. This element features in many modern works of historical fiction pertaining to Augustus's life, but some historians view it as likely to have been a salacious fabrication made by those who had favoured Postumus as heir, or other of Tiberius's political enemies. Livia had long been the target of similar rumors of poisoning on the behalf of her son, most or all of which are unlikely to have been true. Alternatively, it is possible that Livia did supply a poisoned fig (she did cultivate a variety of fig named for her that Augustus is said to have enjoyed), but did so as a means of assisted suicide rather than murder. Augustus's health had been in decline in the months immediately before his death, and he had made significant preparations for a smooth transition in power, having at last reluctantly settled on Tiberius as his choice of heir. It is likely that Augustus was not expected to return alive from Nola, but it seems that his health improved once there; it has therefore been speculated that Augustus and Livia conspired to end his life at the anticipated time, having committed all political process to accepting Tiberius, in order to not endanger that transition. Augustus's famous last words were, "Have I played the part well? Then applaud as I exit" ("Acta est fabula, plaudite")—referring to the play acting and regal authority that he had put on as emperor. An enormous funerary procession of mourners traveled with Augustus's body from Nola to Rome, and all public and private businesses closed on the day of his burial. Tiberius and his son Drusus delivered the eulogy while standing atop two rostra. Augustus's body was coffin bound and cremated on a pyre close to his mausoleum. It was proclaimed that Augustus joined the company of the gods as a member of the Roman pantheon. Historian D. C. A. Shotter states that Augustus's policy of favoring the Julian family line over the Claudian might have afforded Tiberius sufficient cause to show open disdain for Augustus after the latter's death; instead, Tiberius was always quick to rebuke those who criticized Augustus. Shotter suggests that Augustus's deification obliged Tiberius to suppress any open resentment that he might have harbored, coupled with Tiberius's "extremely conservative" attitude towards religion. Also, historian R. Shaw Smith points to letters of Augustus to Tiberius which display affection towards Tiberius and high regard for his military merits. Shotter states that Tiberius focused his anger and criticism on Gaius Asinius Gallus (for marrying Vipsania after Augustus forced Tiberius to divorce her), as well as toward the two young Caesars, Gaius and Lucius—instead of Augustus, the real architect of his divorce and imperial demotion.

Мұра

Август екі ғасыр бойы Рим батысында және грек шығысында бейбітшілік пен гүлденуді сақтаған режим құрды. Оның үстемдігі сонымен қатар Византия және Киелі Рим империяларында 1453 және 1806 жылдары олардың тарауына дейін жалпы империя тұжырымын қалыптастырды. Оның асырап алған тегі Цезарь және тағылымы Август оның өлімінен кейін он төрт ғасыр бойы Рим империясының билеушілерінің тұрақты атауы болды, ол Ежелгі Римде де, Жаңа Римде де қолданылды. Көптеген тілдерде Цезарь император деген сөз болды, мысалы, неміс тіліндегі Кайзер және болгар, содан кейін орыс тіліндегі Царь (кейде Царь немесе Царь). Дивус Августқа табыну 391 жылы Феодосий I империяның мемлекеттік дінін христиан дініне ауыстырғанға дейін жалғасты. Ол өзінің жетістіктері туралы "Res Gestae Divi Augusti" атты жазбаны жасады, оны өзінің мавзолейінің алдында қоламен жазып қойды. Ол қайтыс болғаннан кейін осы мәтіннің көшірмелері империяның барлық жеріне жазылды. Латын тіліндегі жазулар грек тіліндегі аудармаларымен бірге көптеген қоғамдық ғимараттарға, мысалы Анкарадағы ғибадатханаға, тарихшы Теодор Моммсен "жазулардың патшайымы" деп атаған Монумент Анкиранға жазылды. Res Gestae – ежелгі дәуірден сақталған жалғыз еңбек, бірақ Августтың "Сицилия", "Эпифан" және "Аякс" атты өлеңдерін, 13 кітаптан тұратын автобиографиясын, философиялық трактатты және Бруттың Катонды мақтауын жоққа шығарған жазбасын жазғаны белгілі. Тарихшылар Августтың басқа еңбектерінде сақталған, басқаларға жазған хаттарының үзінділерін талдап, оның жеке өмірі туралы қосымша фактілер мен ақпараттарды анықтай алады. Көптеген адамдар Августы Римнің ең ұлы императоры деп санайды. Оның саясаты, әрине, империяның өмір сүру мерзімін ұзартты және атақты Pax Romana немесе Pax Augusta дәуірін бастады. Рим Сенаты келесі императорлардың "Августтан да бақытты, Траяннан да жақсы болғанын" тіледі. Август ақылды, шешімді және саясатта шебер болған, бірақ ол Юлий Цезарь сияқты харизматикалық емес еді және кейде Ливияның ықпалына түсті (кейде жаманға). Дегенмен, оның мұрасы одан да ұзаққа созылды. Август билігінде Рим қаласы толыққанды өзгерді, Римнің алғашқы институционалды полиция және өрт сөндіру күштері құрылды, сондай-ақ муниципалды префект тұрақты лауазым ретінде орнатылды. Полиция күші 500 адамнан тұратын когорталарға бөлінді, ал өрт сөндірушілер бөлімшелері 500-ден 1000-ға дейін адамнан тұратын, 7 бөлімше 14 бөлінген қалалық секторларға бөлінді. Римдегі күзетшілердің, яғни өрт сөндірушілердің және полиция қызметкерлерінің басына префектус вигилум, яғни "Күзетші префекті" тағайындалды. Римнің азаматтық соғыстары аяқталғаннан кейін Август Рим империясы үшін тұрақты армия құра алды, оның саны 28 легионнан тұрады, шамамен 170 000 сарбаз. Бұл 500-ден астам азамат емес сарбаздан тұратын көптеген көмекші бөлімшелермен, көбінесе жақында жаулап алынған аймақтардан жалданады. Август Италиядағы жолдарды күтіп ұстауға қаржылай көмек көрсеткендіктен, префектус вехикулорум деп аталатын әскери офицердің бақылауында болған релейлік станциялардың ресми курьерлік жүйесін орнатты. Италияның саяси жүйелері арасында тез байланыс орнатумен қатар, ол бүкіл Италияға жолдар салу арқылы Рим әскерлерінің ел ішінде бұрын-соңды болмаған жылдамдықпен жүріп өтуіне мүмкіндік берді. 6 жылы Август 170 миллион сестерцияны жаңа әскери қазынаға сыйға тартты, ол белсенді және зейнеткер сарбаздарды қамтамасыз етті. Августтың ең тұрақты институттарының бірі б.з.д. 27 жылы Преториан гвардиясын құру болды, ол бастапқыда соғыс алаңында жеке жансақшылар құрамасы болды, ол император гвардиясына айналды, сондай-ақ Римдегі маңызды саяси күш болды. Олар Сенатқа үрей туғызу, жаңа императорларды тағайындау және ұнатпайтын императорларды биліктен шығару билігіне ие болды; олар қызмет еткен соңғы император Максенций болды, өйткені оларды IV ғасырдың басында таратып, Кастра Преторияны жойған Константин I болды. Рим империясының ең қуатты тұлғасы болғанымен, Август республикалық ізгілік пен нормалардың рухын бейнелеуді қалады. Ол сондай-ақ, қарапайым халық пен жай адамдардың мәселелерін де түсінгісі келді. Ол осы мақсатқа жомарттықпен және тым көп ақша жұмсауды тоқтату арқылы қол жеткізді. 29 жылы Август 250 мың азаматқа 400 сестерция (Рим алтын фунтының 1/10 бөлігіне тең) берді, колониялардағы 120 000 ардагерге 1000 сестерция берді және 700 миллион сестерция сарп етті. Сондай-ақ, ол римдік құдайларға деген қамқорлығын көрсету үшін 82 ғибадатхананы қайта қалпына келтірді. 28 жылы өзінің бейнесі мен құрметіне орнатылған күміс мүсіндердің 80ін ерітіп тастады. Августтың ұзақ уақыт билік еткені және Рим әлеміне қалдырған мұрасы оның табысының маңызды факторы екенін естен шығармау керек. Тацит жазғандай, біздің заманымыздың 14 жылындағы жас ұрпақтар басқа үкімет түрін білмеген. Август ертерек қайтыс болғанда, жағдай басқаша болуы мүмкін еді. Азаматтық соғыстардың ескі республикалық олигархияға тигізген зияны және Августың ұзақ билігі, осы жылдары Рим мемлекетінің де-факто монархияға айналуына үлкен үлес қосты. Августың өзінің тәжірибесі, оның сабырлылығы, дипломатиялық шеберлігі және саяси білімі де өз рөлін атқарды. Ол империяның болашағын көптеген тұрақты жолдармен бағыттап, шекарада немесе оның жанында орналасқан тұрақты кәсіби армияның болуынан бастап, императорлық мұрагерлікте жиі қолданылатын династиялық қағидаға дейін, императордың есебінен астананы әсемдеуге дейін бағыт берді. Августың соңғы мұрасы – оның бастаған жүйемен келесі екі ғасыр бойы империяның қорланып, гүлденуі болды. Оның есі империялық дәуірдің саяси этикасында жақсы императордың үлгісі ретінде сақталды. Римнің әр императоры оның есімін, Цезарь Августты қабылдады, ол біртіндеп есім ретінде сипатын жоғалтып, ақырында атанып кетті. Август дәуірінің ақындары Виргилий және Гораций Августы Римнің қорғаушысы, моральдық әділеттілікті сақтаушы және империяны сақтау үшін жауапкершілікті мойнына алған адам ретінде мақтады. Дегенмен, Римді билегені және княздықты орнатуы үшін Августқа да әрқашан сын айтылып келді. Августқа дейінгі республикалық еркіндік күндерін ұнатқан римдік юрист Марк Антистий Лабео Август режимін ашық сынады. "Анналының" басында Тацит Августтың Рим республикасын ақымақтықпен құлдыққа айналдырғанын жазды. Ол Август қайтыс болғаннан кейін және Тиберийге адалдық серт бергеннен кейін Рим халқы бір құл иесін екінші құл иесімен ауыстырғанын айтты. 2006 жылы Август туралы жазылған Энтони Эвериттің биографиясында Август билігіне қатысты соттар ғасырлар бойы осы екі шектен өтеді деп мәлімдейді. Тацит Нерваның (86-98 жылдары билеген) "княздық және еркіндіктің бұрыннан бөлек екі идеясын сәтті біріктіргенін" айтты. 3 ғасыр тарихшысы Кассий Дио Августы мейірімді, орташа билеуші ретінде мойындады, бірақ Август қайтыс болғаннан кейінгі көптеген тарихшылар сияқты, Дио Августы автократ ретінде қарастырды. Ақын Марк Анней Лукан (б.з.д. 39-65 жж.) Цезарьдің Помпейге жеңісі мен Катон Кішінің (б.з.д. 95-46 жж.) құлауының Римдегі дәстүрлі еркіндіктің соңына белгі бергенін айтты. Тарихшы Честер Старр оның Августы сынаудан аулақ болуын "әлде Август туралы тікелей айыптауға тым қасиетті тұлға болды" деп түсіндіреді. Ағылшын-ирланд жазушысы Джонатан Свифт (1667-1745) "Афина және Римдегі дау-дамаздар туралы" диссертациясында Августы Римге тирандық орнатқаны үшін сынады және Ұлыбританияның құрылымдық монархиясын өзінің санағандай дұрыс деп санады.

Augustus created a regime which maintained peace and prosperity in the Roman west and the Greek east for two centuries. Its dominance also laid the foundations of a concept of universal empire in the Byzantine Empire and the Holy Roman Empires down to their dissolutions in 1453 and 1806, respectively. Both his adoptive surname, Caesar, and his title Augustus became the permanent titles of the rulers of the Roman Empire for fourteen centuries after his death, in use both at Old Rome and at New Rome. In many languages, Caesar became the word for emperor, as in the German Kaiser and in the Bulgarian and subsequently Russian Tsar (sometimes Csar or Czar). The cult of Divus Augustus continued until the state religion of the empire was changed to Christianity in 391 by Theodosius I. Consequently, there are many statues and busts of the first emperor. He had composed an account of his achievements, the Res Gestae Divi Augusti, to be inscribed in bronze in front of his mausoleum. Copies of the text were inscribed throughout the empire upon his death. The inscriptions in Latin featured translations in Greek beside it and were inscribed on many public edifices, such as the temple in Ankara dubbed the Monumentum Ancyranum, called the "queen of inscriptions" by historian Theodor Mommsen. The Res Gestae is the only work to have survived from antiquity, though Augustus is also known to have composed poems entitled Sicily, Epiphanus, and Ajax, an autobiography of 13 books, a philosophical treatise, and a written rebuttal to Brutus's Eulogy of Cato. Historians are able to analyze excerpts of letters penned by Augustus, preserved in other works, to others for additional facts or clues about his personal life. Many consider Augustus to be Rome's greatest emperor; his policies certainly extended the empire's life span and initiated the celebrated Pax Romana or Pax Augusta. The Roman Senate wished subsequent emperors to "be more fortunate than Augustus and better than Trajan". Augustus was intelligent, decisive, and a shrewd politician, but he was not perhaps as charismatic as Julius Caesar and was influenced on occasion by Livia (sometimes for the worse). Nevertheless, his legacy proved more enduring. The city of Rome was utterly transformed under Augustus, with Rome's first institutionalized police force, firefighting force, and the establishment of the municipal prefect as a permanent office. The police force was divided into cohorts of 500 men each, while the units of firemen ranged from 500 to 1,000 men each, with 7 units assigned to 14 divided city sectors. A praefectus vigilum, or "Prefect of the Watch" was put in charge of the vigiles, Rome's fire brigade and police. With Rome's civil wars at an end, Augustus was also able to create a standing army for the Roman Empire, fixed at a size of 28 legions of about 170,000 soldiers. This was supported by numerous auxiliary units of 500 non citizen soldiers each, often recruited from recently conquered areas. With his finances securing the maintenance of roads throughout Italy, Augustus installed an official courier system of relay stations overseen by a military officer known as the praefectus vehiculorum. Besides the advent of swifter communication among Italian polities, his extensive building of roads throughout Italy also allowed Rome's armies to march swiftly and at an unprecedented pace across the country. In the year 6 Augustus established the aerarium militare, donating 170 million sesterces to the new military treasury that provided for both active and retired soldiers. One of the most enduring institutions of Augustus was the establishment of the Praetorian Guard in 27 BC, originally a personal bodyguard unit on the battlefield that evolved into an imperial guard as well as an important political force in Rome. They had the power to intimidate the Senate, install new emperors, and depose ones they disliked; the last emperor they served was Maxentius, as it was Constantine I who disbanded them in the early 4th century and destroyed their barracks, the Castra Praetoria. Although the most powerful individual in the Roman Empire, Augustus wished to embody the spirit of Republican virtue and norms. He also wanted to relate to and connect with the concerns of the plebs and lay people. He achieved this through various means of generosity and a cutting back of lavish excess. In the year 29 BC, Augustus gave 400 sesterces (equal to 1/10 of a Roman pound of gold) each to 250,000 citizens, 1,000 sesterces each to 120,000 veterans in the colonies, and spent 700 million sesterces in purchasing land for his soldiers to settle upon. He also restored 82 different temples to display his care for the Roman pantheon of deities. In 28 BC, he melted down 80 silver statues erected in his likeness and in honor of him, an attempt of his to appear frugal and modest. The longevity of Augustus's reign and its legacy to the Roman world should not be overlooked as a key factor in its success. As Tacitus wrote, the younger generations alive in AD 14 had never known any form of government other than the principate. Had Augustus died earlier, matters might have turned out differently. The attrition of the civil wars on the old Republican oligarchy and the longevity of Augustus, therefore, must be seen as major contributing factors in the transformation of the Roman state into a de facto monarchy in these years. Augustus's own experience, his patience, his tact, and his political acumen also played their parts. He directed the future of the empire down many lasting paths, from the existence of a standing professional army stationed at or near the frontiers, to the dynastic principle so often employed in the imperial succession, to the embellishment of the capital at the emperor's expense. Augustus's ultimate legacy was the peace and prosperity the Empire enjoyed for the next two centuries under the system he initiated. His memory was enshrined in the political ethos of the Imperial age as a paradigm of the good emperor. Every emperor of Rome adopted his name, Caesar Augustus, which gradually lost its character as a name and eventually became a title. The Augustan era poets Virgil and Horace praised Augustus as a defender of Rome, an upholder of moral justice, and an individual who bore the brunt of responsibility in maintaining the empire. However, for his rule of Rome and establishing the principate, Augustus has also been subjected to criticism throughout the ages. The contemporary Roman jurist Marcus Antistius Labeo, fond of the days of pre Augustan republican liberty in which he had been born, openly criticized the Augustan regime. In the beginning of his Annals, Tacitus wrote that Augustus had cunningly subverted Republican Rome into a position of slavery. He continued to say that, with Augustus's death and swearing of loyalty to Tiberius, the people of Rome traded one slaveholder for another. In a 2006 biography on Augustus, Anthony Everitt asserts that through the centuries, judgments on Augustus's reign have oscillated between these two extremes. Tacitus was of the belief that Nerva (r. 96–98) successfully "mingled two formerly alien ideas, principate and liberty". The 3rd century historian Cassius Dio acknowledged Augustus as a benign, moderate ruler, yet like most other historians after the death of Augustus, Dio viewed Augustus as an autocrat. The poet Marcus Annaeus Lucanus (AD 39–65) was of the opinion that Caesar's victory over Pompey and the fall of Cato the Younger (95 BC–46 BC) marked the end of traditional liberty in Rome; historian Chester Starr writes of his avoidance of criticizing Augustus, "perhaps Augustus was too sacred a figure to accuse directly." The Anglo Irish writer Jonathan Swift (1667–1745), in his Discourse on the Contests and Dissentions in Athens and Rome, criticized Augustus for installing tyranny over Rome, and likened what he believed Great Britain's virtuous constitutional monarchy to Rome's moral Republic of the 2nd century BC. In his criticism of Augustus, the admiral and historian Thomas Gordon (1658–1741) compared Augustus to the puritanical tyrant Oliver Cromwell (1599–1658). Thomas Gordon and the French political philosopher Montesquieu (1689–1755) both remarked that Augustus was a coward in battle. In his Memoirs of the Court of Augustus, the Scottish scholar Thomas Blackwell (1701–1757) deemed Augustus a Machiavellian ruler, "a bloodthirsty vindicative usurper", "wicked and worthless", "a mean spirit", and a "tyrant".

Табыс реформалары

Августтың мемлекеттік кірістер реформалары империяның кейінгі табысына зор әсер етті. Август империяның кеңейтілген жерінің үлкен бөлігін Римнен тұрақты, тікелей салық салуға көшірді, бұл Августтың алдыңғылары сияқты әрбір жергілікті провинциядан әртүрлі, уақытша және біршама ерікті алымдар жинаудың орнына жасалды. Бұл реформа Римнің аумақтық иеліктерінен түсетін таза кірісін арттырып, оның ағынын тұрақтандырды және Рим мен провинциялар арасындағы қаржылық қатынасты реттеді, жаңа ерікті алымдармен жаңа наразылықтар тудырмады. Августтың билігінде салық салу шаралары халық санағы арқылы анықталды, әр провинцияға белгілі квоталар бекітілді. Рим және Италия азаматтары жанама салық төлесе, тікелей салықтар провинциялардан алынды. Жанама салықтарға құлдар бағасына 4% салық, аукционда сатылған тауарларға 1% салық және жақын туыстары емес адамдар 100 000 сестерциядан астам құны бар мүлікті мұраға алғанда 5% салық кірді. Тағы бір маңызды реформа – жеке салық жинауды жою болды, оның орнына жалақы алатын мемлекеттік қызметкерлерден салық жинаушылар тағайындалды. Республика дәуірінде мемлекет үшін салық жинаумен жеке мердігерлер айналысқан. Олардың кейбіреулері Римдегі лауазымдарға үміткерлердің дауыс беруіне әсер ете алатын қуатқа ие болды. Бұл салық жинаушылар, «публикан» деп аталатын, өздерінің зорлық-зомбылықтарымен, үлкен жеке байлықтарымен және жергілікті аудандарға салық салу құқығымен танымал болды. Египеттің кең аумағынан түсетін жер жалғасының кірісін империяның қаржыландыруына жұмсау Августтың Египетті жаулап алуының және римдік үкімет нысанына көшудің нәтижесінде болды. Египет империяның провинциясы емес, Августтың жеке меншігі ретінде қарастырылғандықтан, ол әрбір императордың мұрасының бір бөлігіне айналды. Август легат немесе проконсулдың орнына Египетті басқаруға және оның пайдалы теңіз порттарын сақтауға атты әскер тобынан префект тағайындады; бұл лауазым атты әскер тобынан шыққандар үшін Преториандық гвардия префекті болудан басқа ең жоғары саяси жетістікке айналды. Египеттің өнімді егіс жері Август пен оның ізбасарларына қоғамдық жұмыстар мен әскери жорықтарды қаржыландыруға мүмкіндік беретін үлкен кіріс әкелді.

Augustus's public revenue reforms had a great impact on the subsequent success of the Empire. Augustus brought a far greater portion of the Empire's expanded land base under consistent, direct taxation from Rome, instead of exacting varying, intermittent, and somewhat arbitrary tributes from each local province as Augustus's predecessors had done. This reform greatly increased Rome's net revenue from its territorial acquisitions, stabilized its flow, and regularized the financial relationship between Rome and the provinces, rather than provoking fresh resentments with each new arbitrary exaction of tribute. The measures of taxation in the reign of Augustus were determined by population census, with fixed quotas for each province. Citizens of Rome and Italy paid indirect taxes, while direct taxes were exacted from the provinces. Indirect taxes included a 4% tax on the price of slaves, a 1% tax on goods sold at auction, and a 5% tax on the inheritance of estates valued at over 100,000 sesterces by persons other than the next of kin. An equally important reform was the abolition of private tax farming, which was replaced by salaried civil service tax collectors. Private contractors who collected taxes for the State were the norm in the Republican era. Some of them were powerful enough to influence the number of votes for men running for offices in Rome. These tax farmers called publicans were infamous for their depredations, great private wealth, and the right to tax local areas. The use of Egypt's immense land rents to finance the Empire's operations resulted from Augustus's conquest of Egypt and the shift to a Roman form of government. As it was effectively considered Augustus's private property rather than a province of the Empire, it became part of each succeeding emperor's patrimonium. Instead of a legate or proconsul, Augustus installed a prefect from the equestrian class to administer Egypt and maintain its lucrative seaports; this position became the highest political achievement for any equestrian besides becoming Prefect of the Praetorian Guard. The highly productive agricultural land of Egypt yielded enormous revenues that were available to Augustus and his successors to pay for public works and military expeditions.

Тамыз айы

Тамыз айы (лат. Augustus) Августтың құрметіне аталған; оған дейін ол Секстилис деп аталды (ол Рим күнтізбесінің алтыншы айы болғандықтан және латын тілінде алты – sex сөзімен белгіленген). Көпке тараған аңыз бойынша, тамыз айында 31 күн болуына Августтың өзінің айының ұзындығын Юлий Цезардың шілде айымен теңестіруі себеп болған, бірақ бұл 13 ғасыр ғалымы Иоганнес де Сакробосконың ойлап тапқан нәрсесі. Шындығында, Секстилис атауы өзгертілгенге дейін 31 күнге ие болған, және ол ұзындығымен емес, таңдалған (Юлиан күнтізбесін қараңыз). Макробий цитаталаған сенат шешіміне сәйкес, Секстилис Августың құрметіне аталды, өйткені оның билікке келуімен байланысты маңызды оқиғалардың көптегені, соның ішінде Александрияның құлауы, осы айда болған.

"Италия" құрылды

Римдік Италияны Август б.з. дейінгі 7 жылы "Италия" латынша атымен құрды. Бұл Италия жарты аралының әкімшілік және саяси тұрғыдан бір атаумен біріктірілген тұңғыш реті болды. Осы іс-әрекеті үшін итальяндық тарихшылар, мысалы Г. Джаннелли, Августы Италияның әкесі деп атады.

Құрылыс жобалары

Өлім аузында жатқанда Август: "Мен кірпіштен Римді таптым, саған мәрмәрден қала қалдырамын" деп мақтанып айтты. Бұл сөздің тура мағынасында біраз шындық болғанымен, Кассиус Дио оны империяның күш-қуатына метафора ретінде қарастырады. Августқа дейін де Рим ғимараттарында мәрмәр болған, бірақ ол Августтың тұсында ғана құрылыс материалы ретінде кеңінен қолданыла бастады. Бұл Субураның ақабалық және өртке қауіпті аудандарына қатысты емес еді, бірақ ол орталықтың және Марс даласының монументалды ландшафтына өзгеріс енгізді. Ара Пацис (Бейбітшілік тәрелкесі) және монументалды күн сағаты, оның орталық гномоны Мысырдан әкелінген обелиск болды. Ара Пацисті безендірген рельефтік мүсіндер Августтың "Менің ісім" еңбегіндегі жеңістерінің жазбаларын визуалды түрде толықтырды. Онда преториандық салтанаттар, Весталь ділмәрлер және Рим азаматтары бейнеленген. Ол сондай-ақ Цезарь ғибадатханасын, Юпитер Тонанс ғибадатханасын, Аполлон Палатин ғибадатханасын, Агриппаның ванналарын және Марс Ультор ғибадатханасы бар Август форумын салдырды. Басқа жобалар оның ықпалымен іске асырылды, мысалы Балбус театры және Агриппаның Пантеон құрылысы, немесе оның туыстарының атынан қаржыландырылды (мысалы, Октавия портигі, Марцелл театры). Тіпті оның кесенесі де өмірлік кезеңінде отбасы мүшелерін орналастыру үшін салынды. Актиум шайқасындағы жеңісін тойлау үшін 29 ж.б.д. Кастор мен Поллюкс ғибадатханасының кіреберісіне Август аркасы орнатылды, ал 19 ж.б.д. үш аркалы дизайнмен кеңейтілді. 12 ж.б.д. Агриппаның қайтысынан кейін Римнің сумен жабдықтау жүйесін сақтау мәселесі туындады. Бұл Агриппа эдил қызметін атқарып жүргенде бақылауында болғандықтан және кейін жеке азамат ретінде өз қаражатымен қаржыландырылғандықтан болды. Сол жылы Август Сенаттан үш комиссарды сумен жабдықтау мәселесіне жауапты етіп тағайындады, сондай-ақ Римнің су құбырларының жөнделмей қалуына жол бермеуді тапсырды. Август дәуірінің соңында бес сенатордан тұратын комиссия "куратор локорум публикорум иудикандорум" (аудармада "Мемлекеттік мүлікті қадағалаушылар") мемлекеттік ғимараттар мен діни ғибадатханаларды күтіп ұстауға жауапты болды. Август жолдарды күтіп ұстау үшін "куратор виарум" (аудармада "Жолдар жөніндегі қадағалаушылар") сенат тобын құрды; бұл сенат комиссиясы жергілікті шенеуніктермен және мердігерлермен бірлесіп, тұрақты жөндеу жұмыстарын ұйымдастырды. Көне Грекиядан шыққан коринфтік сәулет стилі Август дәуірінде және Рим империясының императорлық кезеңінде басым стиль болды. Суетоний Римнің императорлық астана мәртебесіне лайық емес екенін айтқан, бірақ Август пен Агриппа Римнің сыртқы келбетін классикалық грек үлгісінде өзгертіп, осы пікірді жоюға тырысты.

On his deathbed, Augustus boasted "I found a Rome of bricks; I leave to you one of marble." Although there is some truth in the literal meaning of this, Cassius Dio asserts that it was a metaphor for the Empire's strength. Marble could be found in buildings of Rome before Augustus, but it was not extensively used as a building material until the reign of Augustus. Although this did not apply to the Subura slums, which were still as rickety and fire prone as ever, he did leave a mark on the monumental topography of the centre and of the Campus Martius, with the Ara Pacis (Altar of Peace) and monumental sundial, whose central gnomon was an obelisk taken from Egypt. The relief sculptures decorating the Ara Pacis visually augmented the written record of Augustus's triumphs in the Res Gestae. Its reliefs depicted the imperial pageants of the praetorians, the Vestals, and the citizenry of Rome. He also built the Temple of Caesar, the Temple of Jupiter Tonans, the Temple of Apollo Palatinus and the Baths of Agrippa, and the Forum of Augustus with its Temple of Mars Ultor. Other projects were either encouraged by him, such as the Theatre of Balbus, and Agrippa's construction of the Pantheon, or funded by him in the name of others, often relations (e. g. Portico of Octavia, Theatre of Marcellus). Even his Mausoleum of Augustus was built before his death to house members of his family. To celebrate his victory at the Battle of Actium, the Arch of Augustus was built in 29 BC near the entrance of the Temple of Castor and Pollux, and widened in 19 BC to include a triple arch design. After the death of Agrippa in 12 BC, a solution had to be found in maintaining Rome's water supply system. This came about because it was overseen by Agrippa when he served as aedile, and was even funded by him afterwards when he was a private citizen paying at his own expense. In that year, Augustus arranged a system where the Senate designated three of its members as prime commissioners in charge of the water supply and to ensure that Rome's aqueducts did not fall into disrepair. In the late Augustan era, the commission of five senators called the curatores locorum publicorum iudicandorum (translated as "Supervisors of Public Property") was put in charge of maintaining public buildings and temples of the state cult. Augustus created the senatorial group of the curatores viarum (translated as "Supervisors for Roads") for the upkeep of roads; this senatorial commission worked with local officials and contractors to organize regular repairs. The Corinthian order of architectural style originating from ancient Greece was the dominant architectural style in the age of Augustus and the imperial phase of Rome. Suetonius once commented that Rome was unworthy of its status as an imperial capital, yet Augustus and Agrippa set out to dismantle this sentiment by transforming the appearance of Rome upon the classical Greek model.

Тұрғын үйлер

Августтың ресми резиденциясы Палатиндегі Домус Августи болды, оны ол б.з.б. 41/40 жылдары сатып алып, сарайға айналдырды. Оның Римдегі Horti Maecenati сияқты басқа да резиденциялары болды, мұнда Август ауырып қалғанда қалуды жөн көрді, ал Мэйцен б.з.б. 8 жылы өсиетімен оған осыны қалдырды. Неапольдің жанындағы Посилиподағы Ведиус Полионың үлкен вилласы оған б.з.б. 15 жылы (вероятно, мәжбүрлеп) берілді. Август Каприде Палаццо а Маре сарайын салдырды. Ол сондай-ақ билігінің басында Вентотен аралында жазғы резиденция ретінде үлкен Вилла Джулияны салды. Августтың отбасылық үйі, болжам бойынша, Сомма Везувианадағы вилла, Нола болды. Ол осы жерде қайтыс болды, сондай-ақ оның әкесі де осы жерде көз жұмды.

Физикалық келбет және ресми бейнелер

Августтың өмірбаяны жазған Суетоний оның өлімінен кейін бір ғасырдан астам уақыт өткен соң оның сыртқы келбетін былай деп сипаттады: "Өмірінің барлық кезеңдерінде ерекше әдемі және өте сымбатты болған, бірақ жеке сәнге қызығушылық танытпаған. Шашын жасауға ешқандай көңіл бөлмегендіктен, бірнеше шаштараз бірден асығыс жұмыс істеген, ал сақалын кейде қырқып, кейде қырып тастаған. Осы уақытта ол оқып немесе жазып отыратын. Көздері айқын, жарқын болған. Тістері кеңірек араласқан, кішкентай және нашар күтілген. Шашы сәл иілген және алтын түске ұмтылған, қастары қосылған. Құлақтары орташа өлшемде болса, мұрыны жоғары жағынан сәл көтеріліп, кейін ішке қарай иілген. Терісі қараңғы мен ақ аралығында еді. Бойы аласа болған, бірақ оның бостандыққа шыққан құлы және жазбаларын сақтайтын Юлий Маратус оның бойы бес фут тоғыз дюйм (қазіргі өлшеммен 5 фут 7 дюйм немесе 1,70 метр) дейтінін айтқан. Бірақ бұл оның дене пропорциясының әдемілігімен және симметриясымен жасырылған, тек қана оның қасында тұрған биік адаммен салыстырғанда байқалатын еді", - деп қосты. Оның ресми мүсіндерінен табылған бояу іздерін ғылыми талдау оның шашы мен көздерінің ашық қоңыр түсті болғанын көрсетті (шашы мен көздері бір түспен бейнеленген). Оның ресми суреттері қатаң бақыланып, идеалдандырылған, римдік портреттердегі реализм дәстүрінен гөрі грек портреттерінің дәстүрінен алынған. Ол алғаш рет 19 жасында монеталарда пайда болды, ал шамамен 29 жылдан бастап "Август портреттерінің санының артуы Августтың бейнесі арқылы азаматтық, діни, экономикалық және әскери өмірдің барлық саласын бақылауға бағытталған үгіт-насихат науқанының куәсі болды". Алғашқы суреттерде жас адам бейнеленген, бірақ біртіндеп өзгерістер болғанымен, оның суреттері жетпіс жасқа дейін сақталды, сол кезде олар "уақыттан тыс мәңгілік сұлулықтың алыс сезімін" білдірген, деп классик Р.Р.Р. Смит жазған. Көптеген сақталған портреттердің ішінде Prima Porta Августың мүсіні, Ara Pacis бейнесі және Via Labicana Августың мүсіні, ол pontifex maximus рөлінде бейнеленген, ең танымалдары болып табылады. Бірнеше камео портреттеріне Блакас камеосы және Gemma Augustea кіреді.

His biographer Suetonius, writing about a century after Augustus's death, described his appearance as: " unusually handsome and exceedingly graceful at all periods of his life, though he cared nothing for personal adornment. He was so far from being particular about the dressing of his hair, that he would have several barbers working in a hurry at the same time, and as for his beard he now had it clipped and now shaved, while at the very same time he would either be reading or writing something He had clear, bright eyes His teeth were wide apart, small, and ill kept; his hair was slightly curly and inclined to golden; his eyebrows met. His ears were of moderate size, and his nose projected a little at the top and then bent ever so slightly inward. His complexion was between dark and fair. He was short of stature, although Julius Marathus, his freedman and keeper of his records, says that he was five feet and nine inches (just under 5 ft. 7 in., or 1.70 meters, in modern height measurements), but this was concealed by the fine proportion and symmetry of his figure, and was noticeable only by comparison with some taller person standing beside him ", adding that "his shoes [were] somewhat high soled, to make him look taller than he really was". Scientific analysis of traces of paint found in his official statues shows that he most likely had light brown hair and eyes (his hair and eyes were depicted as the same color). His official images were very tightly controlled and idealized, drawing from a tradition of Hellenistic portraiture rather than the tradition of realism in Roman portraiture. He first appeared on coins at the age of 19, and from about 29 BC "the explosion in the number of Augustan portraits attests a concerted propaganda campaign aimed at dominating all aspects of civil, religious, economic and military life with Augustus's person." The early images did indeed depict a young man, but although there were gradual changes his images remained youthful until he died in his seventies, by which time they had "a distanced air of ageless majesty", according to the classicist R. R. R. Smith. Among the best known of many surviving portraits are the Augustus of Prima Porta, the image on the Ara Pacis, and the Via Labicana Augustus, which depicts him in his role as pontifex maximus. Several cameo portraits include the Blacas Cameo and Gemma Augustea.