Кіріспе

Тарихи хроникалар тобы Буранжи (ахом тілінде: ежелгі жазбалар) – Ахом патшалығымен байланысты тарихи хроникалар мен қолжазбалар тобы. Олар бастапқыда Ахом тілінде, кейін Ассам тілінде де жазылған. Буранжилер – Үндістанда сирек кездесетін тарихи әдебиет үлгісі, олардың құрылысы көбінесе Оңтүстік-Шығыс Азия тарихи әдебиеті дәстүрлеріне ұқсас. Буранжилер көбінесе қолжазба түрінде кездеседі (жергілікті жерде пути деп аталады), олардың көптеген үлгілері жиналып, әсіресе Ассам тілінде жарияланды. Олар Ассамның орта ғасырлық өткені туралы, әсіресе 13 ғасырдан 1828 жылғы отаршылдық кезеңге дейінгі тарихи ақпараттың маңызды көздері болып табылады. Олар отарлауға дейінгі кезеңдегі аймақтың тарихын зерттеудегі негізгі дереккөздер ретінде қалыптасты. Буранжилердегі Ахом-Моғол қақтығыстары туралы мәліметтер Бахаристан, Падшахнама, Аламгирнама және Фатия сияқты Моғол жылнамаларындағы мәліметтермен сәйкес келеді, сонымен қатар бұл Моғол жылнамаларында кездеспейтін қосымша мәліметтер де береді.

Сипаттама

Буранжилер Ахом патшалығының патшасы мен жоғары лауазымды шенеуніктермен мемлекеттік істерде шешім қабылдау үшін кеңесілген. Буранжилер көбінесе Санчи қабығының тікбұрышты кесектерiне қолмен жазылған қолжазба түрінде сақталады, алайда парақтардың көлемі мен саны әртүрлі болады. Олар әдетте парақтың екі бетіне де тығыз жазылған. Көбінесе мәтін Ахом патшалығының құрылу тарихы туралы аңызбен басталады. Көптеген буранжилер жиналып, тоғытылып, жарияланғанмен, белгісіз саны әлі де жеке тұлғалардың меншiгінде.

Буранжи жазу дәстүрі

Буранжилердің екі түрі болды: бірі мемлекеттік (ресми) және екіншісі отбасылар тарапынан жүргізілді. Буранжилердің өзі айтуынша, мемлекеттік Буранжилерді жазу дәстүрі 1228 жылы Брахмапутра аңғарына Шан тайпасын бастап келген Сукафамен басталған. Ал отбасылық Буранжилерді жазу дәстүрі 16 ғасырда пайда болды. Буранжилерді жазу дәстүрі ағылшын отаршылдығы кезеңінде, 1890 жылдардың соңына дейін, Ахом патшалығы құлағаннан кейін жарты ғасырдан астам уақыт бойы сақталды. Осы кезде Падмешвар Наобаиша Фукан колониялық дәуірден алынған маңызды мәліметтерді қамтитын, ескі үлгідегі Буранжиді жазды. Ресми Буранжилерді Лихакар Баруа кеңсесінің хатшылары жазды, олар дипломатиялық хат алмасулар, тыңшылық есептері сияқты мемлекеттік құжаттарға сүйенді. Буранжилер мен мемлекеттік құжаттар әдетте Гандия Баруа атты лауазымды тұлғаның қадағалауымен Гандия Борал деп аталатын қоймада немесе кітапханада сақталды. Әдетте, Буранжилерді жасауға Ахом мемлекетінің үш министрінің бірі – Бурхагохайн, Боргохайн немесе Борпатрагохайн басшылық етті, бірақ 18 ғасырда Борбаруаның кіші кеңсесі билікті өз қолына алды. Отбасылық Буранжилерді әулет ақсүйектері немесе осы оқиғаларға тікелей қатысқан лауазымды тұлғалар (немесе олардың бақылауындағы адамдар) жазды, кейде автор аты-жөні жасырылды, бірақ авторлығы көбінесе белгілі болды. Ахом әулетінің құрметті ақсүйектері үшін өз отбасылық Буранжилерін жүргізу дәстүрге айналды, және либералды Ахом мемлекеті жаңа мүшелерді қабылдаған сайын Буранжилерді жасау және сақтау патшалық мұрағаттарынан тысқары және Ахом емес иелеріне тарады. Патшалық емес Буранжилер патшалық Буранжилермен тең құқықтарға ие болды. Сондай-ақ, Ахом шақланг тойында отбасылық Буранжилердің бөліктерін оқу дәстүрге айналды.

Мәтінді жаңарту әдістері

Бұрынғы буранжилерді билеушілер немесе авторлар жиі жаңартып отырды. Көне буранжиге қосымша материалдар қосылған жаңа парақтар тіркелді, соның салдарынан тіл мен жазу стилі өзгерді. Баспа өнері пайда болғанға дейін мұндай қолжазбалар көшіріліп, қайта-қайта көшірілгендіктен, көшірушілердің қателіктері жиі кездесетін. Кейде мемлекеттік саясаттың өзгеруіне немесе көшірушілердің қателігіне байланысты нақты оқиғалар жіберіліп қалды. Ахом ақсүйектері мұндай кемшіліктерді иелері үшін құнды деректер болып сақталған буранжилерді қайта жазып түзету арқылы жойды. Билеушілер, ақсүйектер және ғалымдар буранжилер жинағын толықтыруға үлес қосты. Кейде Тай Мау және Хамти елдері сияқты сыртқы көздердің көмегімен буранжилер жаңарып, толықтырылды.

Буранжилердің дәстүрлі жіктелуі

Буранжи хроникалары өзін Лай лик Буранжи (ассам тілінде: Барпахи Буранжи) деп жіктейді, олар кең көлемді және саяси тарихпен айналысады, ал Лит Буранжи (ассам тілінде: Катха) – Рам Сингхар Юддхар Катха сияқты жекелеген оқиғаларды қамтиды. 18 ғасырда Ахом әулеттері туралы мәліметтерді баяндайтын үшінші топ – Чакарифети Буранжи пайда болды. Мұрағатқа ұсынылған түрлі есептер де Буранжи деп аталды: Чакиалар Буранжи (шоки немесе бекет офицерлерінің есептері), Датиялия Буранжи (шекаралық офицерлердің көршілес мемлекеттер туралы есептері), Катаки Буранжи (елшілердің немесе басқа мемлекеттерге жіберілген өкілдердің есептері), Чанранг Фуконор Буранжи (инженерлердің сәулеттік жоспарлары мен сметалары, мадамдар, көпірлер, храмдар, жолдар, қамалдар, су қоймаларын қазу және т.б. жұмыстары туралы), және Сантария Буранжи (Сатралар туралы есептер).

Ахом бұранжылары

Ахом тілінде жазылған буранжилер 400-600 жылдық мерзімді қамтиды және соңғы тілде сөйлейтін адамның қайтысымен екі ғасыр бұрын аяқталды. Осы буранжилерде қолданылған ахом жазуы – бұл әртүрлі тонды көрсетуге немесе прото-тай тілінің дауысты және дауыссыз дыбыстарын бейнелеуге толыққанды дамылмаған, көне шан жазу жүйесі. Ахом тілі шамамен екі жүз жылдан бері қолданылмағандықтан, оларды бүгін оқу үшін көптеген жаңаруларды пайдалану қажет.

Ассамдық буранжи

Алғашқы ассам буранжилері Сухунмунгтың билік кезінде жазылған. "Дэодхаи Асам Буранжи" жинағына енген "Сварга Нарайан Махараджәр Ахян" атты қолжазба 1526 жылға жатсады және ең көне ассам буранжиі деп есептеледі. Ассам буранжилерінің тілі, керісінше, 19 ғасырдың соңында стандартты әдеби тілдің үлгісін құрады. Ассам буранжилері Гархгая стилінде жазылған – бұл Ассамда 17-19 ғасырларда кең таралған бенгал-ассам жазуының үш стилінің бірі. Буранжилердің ассам тілі өз стандартын қалыптастырады және қазіргі ассам тілі стандартының тікелей алғы құралы болып табылады. "Тарих" сөзінің санскриттен шыққан түбірі – "итихас" (Itihasa) деп аталатын жазбалар жинағынан келсе де, ассам тілінде "тарих" сөзінің орнына "буранжи" сөзі қолданылады.

Жоғалту

Раджешвар Сингха билік еткен кезеңде Кирти Чандра Борбаруа өзінің төмен дәрежелі тегі туралы ақпараттар бар деген күдікпен көптеген Буранжилерді жойды. Табиғат апаттары, соғыстар салдарынан көптеген ресми Буранжилер жоғалып кетті, сондай-ақ 19 ғасырдағы Ассамға бірмалықтардың шапқыншылығы кезінде ресми Буранжилердің үлкен бөлігі жоғалды.

Буранжилер тарихнамада

Буранжилер өзінің ішінде тарих жазуға қабілеттіліктің инстинктін сақтады. Дегенмен, олар Ахом мемлекетінің мемлекеттік мақсаттары үшін жазылған, алдымен Ахом әулетінің мүдделерін қамтамасыз етті, одан кейін сарайдағылардың мүдделеріне қызмет етті және жалпы халықтың жазбалары емес еді. Бірақ, Буранжи жазудың ескі дәстүрі Ахом мемлекетінің құлауынан аман қалды және 1890 жылдарға дейін жалғасты. Ол өзінің есебін жазып, одан кейін 1796 жылдан кейін Ассамның соңғы патшасы Сварджие Део Говринатх Сингхтің билігі туралы естеліктерін жариялады. Гувахатиде болғанда ол патшаның ғалым-бюрократтарымен кездесіп, олар оған Ахом Буранжиінің бір данасын көрсетті, содан кейін ол Ахом дін қызметкерлерінің көмегімен кіріспе бөлімін ағылшын тіліне аударды. Уэйд үш жеке асамия Буранжиін аударғаны айтылады, бірақ олардың қайсысы екені немесе оның асамиялық серіктері кім болғаны белгісіз.

Колониалды

Ахом патшалығы 1826 жылы Бірінші ағылшын-бирман соғысы мен Яндабу шартынан кейін Шығыс Үндістан компаниясының билігіне өтті, онда басып кірген бирман әскері ығыстырылды. 1833 жылы Шығыс Үндістан компаниясы бұрынғы Ахом патшасы Пурандар Сингханың басшылығымен протекторат құрды. Оның тапсырмасымен Кашинат Тамули Фукан 1835 жылы протекторат таратылғанға дейін «Ассам Буранжиін» жазды. Буранжи жазу бұрынғы Ахом әкімшілігінің қалдықтары мен ұрпақтары арасында жалғасты. Олардың ішіндегі ең бастысы Хараканта Баруа болды, ол Кашинат Тамули Фуканның Буранжиін кеңейтті, ал Падмешвар Наубайша Фукан 1890 жылдары «Ассам Буранжиін» жазды – бұл ескі дәстүрде жазылған соңғы Буранжи, бірақ олар әлі де Буранжи деп аталды. 1829 жылы британдық қызметке сәтті ауысқан бұрынғы Ахом офицері Халирам Дхекиал Фукан «Ассам Дешер Итихаш яни» («немесе») «Ассам Буранжиін» жариялады. Бұл кітап ассам, санскрит және бенгал тілдерінің қоспасынан тұрды, дәстүрлі Буранжи материалдары мен форматына терең үңіліп, бірақ ерте үнді тарихнамалық дәстүрлерін ескере отырып, одан да өзгешеленді. Гунабирам Баруаның 1887 жылғы «Ассам Буранжиі» де Буранжи стилінен айтарлықтай алшақтады, бірақ Манирам Деванның «Буранжи Бибекратна» шығармасы оған жақын болды.

Қадам - Ассам тарихы

1894 жылы Ассамның сол кездегі бас комиссары және белгілі этнолог Чарльз Лайл, колониялық офицер және тарихшы Эдвард Гейтті Ассамның отарлау алдындағы тарихын зерттеуге міндеттеді. Гейт жергілікті тарихи дереккөздерді: монеталарды, жазуларды, тарихи құжаттарды, тарихи сипаттағы жазбаларды, діни еңбектер мен дәстүрлерді жинау үшін күрделі жоспар жасады. Ол сондай-ақ кіші колониялық офицерлері – Хемчандра Госвами, Голап Чандра Баруа, Гунахаш Госвами, Мадхаб Чандра Бордолои және Ражаниканта Бордолои сияқты жергілікті ғалымдардан команда құрды. Буранжилердің ішінде ол алты ахом тіліндегі және он бір ассам тіліндегі қолжазбаларды жинады. Голап Чандра Баруаға ахом тілін ахом дін қызметкерлерінен үйренуді тапсырды, олар тілді білушілер деп есептелді. Гейт деректердің тарихи дұрыстығын тексеру әдісін ойлап тапты – біріншіден, Голап Баруа тілді үйренгенін растады. Содан кейін ол ахом және ассам тіліндегі Буранжи қолжазбаларының үйлесімдігін, сондай-ақ сол кезде қолжетімді моғол дереккөздерімен салыстырды. Ол Буранжидегі барлық даталарды 70 ахом монетасы, 48 мыс тақта, 9 тас жазу, 28 храм және 6 канон жазуларындағы даталармен салыстырып, жинақтады. Буранжилердің тарихи екеніне көз жеткізгеннен кейін, «Ассам тарихы» 1906 жылы жарық көрді. Гейттің «Ассам тарихы» еңбегі отаршылдық тарихнаманың қағидаларын қолданбады – ол Буранжилерді жақсы көзқараспен пайдаланды және сол кездегі үнді тарихнамасында кең таралған ежелгі/ортағасырлық/жаңа заман кезеңдемесінен аулақ болды. Бұл Буранжилердің сенімді және дәйекті тарихи дереккөздер ретінде мәртебесін арттырды. Буранжилердің тарихи дұрыстығына жергілікті және британдық зерттеушілердің тез мойындауы Бенгалияның кулагранталары сияқты басқа отарлауға дейінгі құжаттардың қабылдануынан өзгеше болды.

Ұлттық жауап Камәрупа Анусандан Самити

Буранжидегі «Ассам тарихы» 1912 жылы Уттар Бангия Сахитя Паришадтың (Англ. Солтүстік Бенгал әдеби қоғамы) жылдық съезінде пайда болған Камарупа Анусандхан Самити (Англ. Ассам зерттеу қоғамы) өкілдігіндегі ұлтшылдардан сынға іріккен. Бұл қоғам негізінен ескі жазуларды зерттеуге қызығушылық танытқан санскрит ғалымдарынан құралған, ал оның басым бөлігі бенгал тілінде болды. Бұл ғалымдардың ішіндегі ең бастысы Котон колледжінің санскрит және тарих профессоры Падманат Бхаттачарья, ол Гайтты отаршылдыққа, тарихи дәлелдерді пайдаланудағы негізгі кемшіліктеріне және оның негізгі тарихи болжамдарына, әсіресе Гайттың Ахомнан бұрынғы кезеңді елемеуіне сынға алды. Бхаттачарьяның 1931 жылғы «Камарупа Сасанавали» еңбегі Ахомға дейінгі Камарупаны зерттеудің стандартын қалыптастырды. Бұл күш-жігер ақырында Канаклал Баруаның «Камарупаның ерте тарихы» (1933) еңбегіне әкелді, ол Гайттің тарихнамасына авторитетті балама ретінде пайда болды. Ассамның тайпалық шежіресін елемейтін бұл еңбек санскрит эпостары мен жазуларынан алынған мифтер мен аңыздарға, сондай-ақ Ассамның индуистік өткеніне назар аударды, Гайттің еңбегінен күрт өзгешелік танытып, Ассамды Үндістанның мәдени және саяси тарихына орналастырды. Падманат Бхаттачарьяның 1931 жылғы «Камарупа Сасанавали» еңбегі Лаксминат Безбаруа сияқты ассам ұлтшылдарынан ассам және бенгал тілдерін ажырата алмағаны үшін сынға ұшырады. Ол деректерді транскрипциялағанда санскритті түзегені үшін де сынға іріккен. 1978 жылы Мукунда Мадхав Шарма жазулардағы санскриттегі қателер санскритпен қатар Камарупада аустроазиялық және тибет-бұрма тілдерінің, сондай-ақ қазіргі заманғы ассам тіліне қарай дамыған орта индо-арийлік жергілікті пракрит тілінің де болғанын көрсетті. 1981 жылы Ассам баспасы Димбешвар Шарма құрастырып, редакциялаған «Камарупа Сасанавали» басылымын қайта басып шығарды, 1931 жылғы басылымды мойындамай.

СаркарАурангзиб тарихы

Гаиттан кейін Джадунат Саркар тарихнама үшін Буранжилерді одан да көп сынап пайдаланды. "Аурангзеб тарихы" (1916) кітабының 3-ші томында Джадунат Саркар Буранжилерді, әсіресе Хунлунг және Хунлай Буранжилерін, Мир Джумала II кезеңінен бұрынғы Кох-Мұғұл қарым-қатынастарының мәліметтерін толықтыру және Буранжи мен парсы жылнамаларындағы фактілерді салыстырып тексеру үшін пайдаланды.

Тарихи және антиквариаттық зерттеулер бөлімі

Тарихи және антиквариаттық зерттеулер департаменті (DHAS) 1928 жылы J.R. Cunningham санкциялаған үкіметтік гранттың нәтижесінде тарихи зерттеулер жүргізу мақсатымен құрылды. Оның маңызды мақсаттарының бірі – тарихи зерттеулер үшін қолжазбалар мен түпнұсқа құжаттардың көшірмелерін жинап, мұрағатқа сақтау болатын. Бұрын KAS-та жұмыс істеген С.К. Бхуян, DHAS-қа құрметті директордың көмекшісі ретінде келді; оның басшылығымен DHAS буранжилерді жүйелі түрде жинауға кірісті. DHAS кеңсе қызметкерлерінің тобы хат арқылы құжаттарды сатып алды, немесе жергілікті аймақтарға сапар шегіп, қолжазбалар мен құжаттарды жинады, көшірді және мұрағаттады. 1978 жылға қарай DHAS 2000 түпнұсқа қолжазба және 300 транскрипция жинады.

Баспаға шығарылған буранжилер

Бұранжилер бастапқыда баспаға шығарылмаған қолжазбалар болғанмен, қазіргі таңда қолжетімді баспа түріндегі Бұранжилер кеңінен танымал. Бүгінгі таңда басылған Бұранжилердің көпшілігі бір қолжазбаның көшірмесі, ал қалғандары белгілі бір тәртіппен жинақталған жеке қолжазбалардың жиынтығы. Баспаға шыққан алғашқы Бұранжилер 19-ғасырдың ортасында "Орунодой" журналында жарияланған. Буян және Ассамдағы басқа да ғалымдар Бұранжилерді маңызды тарихи деректер деп санап, оларды халыққа тікелей жеткізуге тырысты. Бхуян бірнеше бір көзден алынған Бұранжилерді өңдегенімен, оның көптеген еңбектері бірнеше көзден жинақталған және біртұтас повесть құрастырған нұсқаларынан тұрады. Бхуян мәтіндерді сызықтық тәртіппен қайта орналастырғанымен, жарияланған мәтіндер түпнұсқа орфография мен синтаксисті сақтайтын нақты көшірмелер болды, оларға түсіндіру әрекеттері жасалмады. Ол барлық Бұранжилерінде абзацтарды нөмірлеудің тұрақты және түсінікті әдістемесін қолданды, бұл зерттеушілерге мәтіннің кез келген бөлігін түпнұсқа мұрағат көздеріне оңай табуға мүмкіндік берді. Бхуянның Бұранжи повестьтері үш тақырыпқа бөлінеді: Ахом мемлекеттік құрылысы, Ахом-Моғол қарым-қатынастары және Ахом көршілерімен қарым-қатынастары. Уақыт өте келе, әсіресе отарлық кезеңнен кейінгі Ассамда, Бұранжилерге сілтеме жасағанда осы оңай қолжетімді басылған Бұранжилер стандартты дереккөз болып саналды, олар түпнұсқа қолжазба Бұранжилерді білдіретін болды. Бхуянның редакциялық әдістемесі белгілі болғанымен, оның мәтіндік талдауы көбінесе үстірт немесе жеткілікті зерттелмеген; ол повестьдегі кемшіліктерді әртүрлі көздерден алынған интерполяциялармен толтырды, бірақ оның еңбектеріндегі сәйкессіздіктерге тоқталмады.

Колониядан кейінгі кезең

Жаңа Делидегі ICSSR-дың қаржылық қолдауына кепілдік бергеннен кейін, Ассамның Баспа басқармасы Х.К. Барпужариді Ассамның көп томдық, жан-жақты тарихын редакциялауға шақырды, ол тарих ежелгі заманнан 1947 жылға дейінгі кезеңді қамтыды. Барпужари "ұлттық маңызы бар жобада елдің ең жақсы білікті мамандары жұмылдырылуы керек, ал томдар Кембридж университетінің баспасынан шыққан Үнді тарихы сериясында қабылданған үлгі бойынша, осы тақырыптағы соңғы зерттеулерді көрсетуі тиіс" деп ойлады. Содан кейін Барпужари, ең алдымен Д.С. Сиркарды, сондай-ақ басқаларды Камарупа кең таралған кезең туралы жазуға шақырды, бұл кезең Камарупа зерттеулер қоғамының тарихшылары үшін ерекше қызығушылық тудырды; ал орта ғасырлық кезең туралы жазу үшін, ең алдымен, Жагадиш Нараян Саркарды, сондай-ақ басқаларды шақырды. Саркар бұрын Буранжилерді өзінің көптеген бұрынғы еңбектерінде дереккөз ретінде пайдаланған, бірақ аталған жұмыстың көлемі жан-жақты тарихнаманы қамтыды – және оның парсы, ассам, бенгал тілдеріндегі дереккөздерді меңгеруі мен олармен таныстығы осыған себеп болды.

Буранжилер Ассамның жан-жақты тарихында

Құнлунг пен Құнлайдан алынған Ахом Буранжиі, 1916 жылы Джадунат Саркар қолданған Буранжи, Ахом-моғол қарым-қатынасының нақты деректері мен хронологиясын ұсынады және бұл ақпарат Бахаристан, Падшахнама, Аламгирнама және Фатиях сияқты парсы дереккөздеріндегі мәліметтермен сәйкес келеді. Бұдан өзге, ол Мир Джумладан кейінгі кезеңде Ахом және моғолдардың тағдырындағы тез өзгерістер туралы парсы дереккөздерінде кездеспейтін қосымша мәліметтер береді. Бұл қолжазбадағы ақпарат 1930 жылы Г.С. Баруа редакциялап, аударған және жариялаған Ахом Буранжиімен толықтырылады. Осы үш Буранжиінің біріктірілген мәліметтері Ахом-моғол қарым-қатынасы туралы толық және егжей-тегжейлі ақпаратты қамтиды, олар бір-бірімен де, жалпы парсы дереккөздерімен де келіседі. Басқа Буранжиілердің ішінде, Хунлунгтан Гададар Симхаға дейінгі Ассам Буранжиі Пурани Ассам Буранжиі стиліне ұқсас, бірақ кейбір бөлімдерде қосымша мәліметтер мен толықтырулар ұсынады. 1945 жылы жарияланған Сукумар Махантадан алынған Буранжиде Бенгалиядан жасалған бұрынғы шабуылдар – Түрбақ, Алаудин Хусейн Шах және т.б. – туралы мәліметтер бар, сонымен қатар бұл Буранжиде қамтылған кезеңдегі, яғни ең алғашқы билеушілерден Гададар Сингхаға дейінгі әлеуметтік, діни және әкімшілік өзгерістер туралы ақпарат та бар.

Кейбір буранжилердің мәтіндік қатынастары

Баспаға шығарылған алғашқы Буранжи – Кашинат Тамули Фуканның «Assam Buranji» еңбегі, оны 1848 жылы американдық баптистік миссиясы жариялады. Кашинат Тамули Фукан бұл Буранжиді сол кездегі Ахом патшасы Пурандар Сингха мен оның министрі Радханат Барбаруаның тапсырмасымен жазды. Кашинат Тамули Фуканның Буранжиі Буранжи дәстүрінде, Хараканта Баруа (1818–1900) британдық отаршылдық үкіметінің қызметкері болған кезде, жеке қолжазба кітапханасынан материалдарды пайдаланып, одан әрі кеңейтті. Хараканта Баруаның нұсқасын түпнұсқаға жақын түрінде С. К. Бхуян редакциялады және 1930 жылы DHAS «Assam Buranji» деп жариялады. Ахом тіліндегі ең алғашқы Буранжи – Хунунлунг Хушлайдан бастап 1648 жылы Сутинфаның қайтысына дейінгі кезеңді қамтитын еңбек. Оның ассам тіліндегі аудармасы 1850 жылдан 1852 жылға дейін «Орунодои» журналында «Пурани Асам Буранжи» деген атпен бөлім-бөлім жарық көрді. «Орунодой» мәтіні кейін С. К. Бхуян жинақтап, редакциялады және 1931 жылы жарық көрген «Деодхай Ассам Буранжи» жинағына енгізді. Америка баптистік миссиясының көшірмесі ахомдардың осы түпнұсқа қолжазбасының одан да ертерек аудармасымен толықтырылды. Алғашқы көшірмеде Ахом лақлисімен салыстырылған және Гайт құрастырған бұрынғы нұсқамен тексерілген сакалық эквиваленттері қамтылған.

Буранжилердің таңдамалы тізімі

+ Буранжилердің таңдалған тізімі
Атауы | Автор | 1-ші басылым | Редактор/Аудармашы | Баспасөзші
---|---|---|---|---
Кахари Буранжи | 1936 | С. К. Буян | ДХАШ
Жаянтия Буранжи | 1937 | С. К. Буян | ДХАШ
Ассам Буранжи | Хараканта Садар Амин | 1930 | С. К. Буян | 1945 | С. К. Буян | ДХАШ
Ассам Буранжи | Сара Кашинат Тамули Фукан | 1944 | П. А. Чоудхури | ДХАШ
Ахом Буранжи | 1930 | Голап Чандра Баруа (ағылшын тілінен аударған) |
Ахом Буранжи | 1996 | Рену Вичасин (тай тілінен аударған) |
Парани Ассам Буранжи | 1922 | Хем Чандра Госвами | КАС
Сасари Ассам Буранжи | 1960 | С. К. Бхуян | ГУ
Падшах Буранжи | 1935 | С. К. Бхуян | КАС