Кіріспе

Жапониядағы голланд білімінің ерте заманауи зерттеуі Рангаку (Kyūjitai: /Shinjitai: , сөзбе-сөз "голланд білімі"), және одан әрі кеңейтілген Йогаку (洋学) – Жапонияның Голландияның Дежима анклавымен байланысы арқылы дамыған білімдер жиынтығы. Бұл, 1641 жылдан 1853 жылға дейін елдің шетелдіктерге жабық болған кезеңінде, Жапонияға Батыс технологиясы мен медицинасымен бірқадамда жүруге мүмкіндік берді, себебі Токугава сёгунатының ұлттық оқшаулану саясаты (сакоку) қолданылып келді. Рангаку арқылы Жапониядағы адамдардың бір бөлігі сол кезде Еуропада болған ғылыми және технологиялық революцияның көптеген жақтарын үйренді, бұл елге теориялық және технологиялық ғылыми базаның негізін қалыптастыруға көмектесті. Бұл, 1854 жылы Американың елді күштеп сыртқы саудаға ашуынан кейін Жапонияның радикалды және жылдам модернизациясындағы табысын түсіндіруге септігін тигізді.

Тарих

Нагасакидегі Деджимадағы голланд саудагерлері 1639 жылдан 1853 жылға дейін Жапонияда көтере алатын жалғыз еуропалықтар болды (голландтар 1609 жылдан 1641 жылға дейін Хирадода сауда бекетіне ие болды, бірақ Деджимаға көшуге мәжбүр болды), және олардың әрекеттері мұқият бақыланып, қатаң түрде реттелді, бастапқыда Эдодағы сёгунға құрмет көрсету үшін жылына бір рет сапармен шектелді. Дегенмен, олар Еуропада болып жатқан өнеркәсіптік және ғылыми революция туралы білімді Жапонияға жеткізуде маңызды рөл атқарды: 1720 жылы голланд кітаптарына қойылған тыйым алынып, жапондықтар голландтардан ғылыми кітаптар сатып алып, аударды, олардан батыс ескертулері мен өнімдерін (мысалы, сағаттар, медициналық құралдар, аспан және жер шары, карталар және өсімдік тұқымдары) алды, сондай-ақ батыстың жаңалықтарының демонстрацияларын көрді, оның ішінде электр құбылыстары және 19 ғасырдың басында ыстық ауа шарларының ұшуы. Еуропаның басқа елдері протестанттық реформациямен байланысты идеологиялық және саяси күреске тап болғанда, Нидерланды Рене Декарт сияқты жетекші ойшылдарды тартқан еркін мемлекет болды. Барлығы мыңдаған мұндай кітаптар жарық көрді, басылды және таратылды. Жапонияда әлемдегі ең ірі қалалық халықтарының бірі болды, Эдода бір миллионнан астам тұрғыны бар, сондай-ақ Осака және Киото сияқты көптеген ірі қалалар осындай жаңалықтарға үлкен, сауатты нарық ұсынды. Ірі қалаларда жалпы жұртшылыққа ашық, шетелдік ескертулерге маманданған дүкендер болды.

Басталуы (1640-1720)

Рангакудың бірінші кезеңі өте шектеулі және қатаң бақылауда болды. Голландиялық сауда бекеті Деджимаға көшірілгеннен кейін сауда, ақпарат алмасу және қалған батыс елдерінен келгендердің ( "Қызыл бас" (kōmōjin) деп аталған) қызметі айтарлықтай шектелді. Батыс кітаптарына тыйым салынды, бірақ теңізшілік және медициналық мәселелерге арналған кітаптарға рұқсат берілді. Бастапқыда Нагасакиде жапон-голландиялық аудармашылардың шағын тобы шетелдіктермен байланысты жеңілдету және батыстың жаңалықтарын жеткізу үшін жұмыс істеді. Голландиялықтардан әлемдегі оқиғалар туралы жаңартулар беруді және шоғунға жыл сайын Эдоға сапарларында жаңалықтар жеткізуді талап етті. Соңында, Нагасакидегі голландиялық фабрикаларына жібек пен бұғы терісімен сауда жасауға қоса, белгілі бір деңгейде "жеке сауда" жасауға рұқсат берілді. Осылайша, Нагасаки аймағына бағытталған батыс ескертулеріне шағын, пайдалы нарық пайда болды. Голландияның Деджима сауда бекетінде хирургке тұрақты орын берілгеннен кейін, жоғары лауазымды жапон шенеуніктері жергілікті дәрігерлер көмектесе алмаған жағдайларда емделуді сұрауды бастады. Ең маңызды хирургтардың бірі Каспар Шамбергер болды, ол медициналық кітаптарға, құралдарға, фармацевтикалық препараттарға, емдеу әдістеріне және т.б. үлкен қызығушылықты тудырды. 17 ғасырдың екінші жартысында жоғары лауазымды шенеуніктер телескоптар, сағаттар, майлы суреттер, микроскоптар, көзілдіріктер, карталар, глобустар, құстар, иттілер, есектер және басқа да сирек кездесетін заттарды жеке ойын-сауықтары үшін және ғылыми зерттеулер үшін тапсырыс берді.

Батыс білімінің либералдандырылуы (1720)

Батыс кітаптарының көпшілігі 1640 жылдан бастап тыйым салынғанымен, 1720 жылы шогун Токугава Йосимуне кезінде ережелер жеңілдетілді, бұл голланд кітаптарының және олардың жапон тіліне аударылуының күшеюіне әкелді. Мысалы, 1787 жылы Морисима Чурионың "Голландтықтардың сөздері" (紅毛雑話) атты еңбегі жарық көрді, онда голландтықтардан алынған көптеген білімдер тіркелген. Кітапта кең ауқымды тақырыптар қамтылған: микроскоптар және ыстық ауа шарлары сияқты заттар, батыстық ауруханалар мен аурулар және сырқаттар туралы білім деңгейі, мыс тақталармен сурет салу және басып шығару техникалары, статикалық электр генераторлары мен үлкен кемелердің құрылысы, сондай-ақ жаңа географиялық мәліметтер келтірілген. 1804 және 1829 жылдар аралығында Шогун (Бакуфу) ел бойынша ашқан мектептер мен теракоя (ғимарат мектептері) жаңа идеяларды одан әрі таратуға көмектесті. Осы кезде голланд елшілері мен ғалымдарына жапон қоғамына еркін кіруге рұқсат берілді. Голланд делегациясына қосылған неміс дәрігері Филипп Франц фон Зибольд жапон студенттерімен алмасуды ұйымдастырды. Ол жапон ғалымдарын шақырып, оларға батыс ғылымының кереметтерімен таныстырды, ал олар жапондықтар мен олардың салтына қатысты көптеген нәрселерді білді. 1824 жылы фон Зибольд Нагасакидің шетінде медициналық мектеп ашты. Көп ұзамай бұл Нарутаки-жуку (鳴滝塾) елдің түкпір-түкпірінен келген елуге жуық студенттің бас қосып оқу орнына айналды. Олар медицина саласында толыққанды білім алғанда, фон Зибольдтың табиғатты зерттеу жұмысына да көмектесті.

Кеңейту және саясаттану (1839)

Рангаку қозғалысы Жапонияның шетелден оқшаулану мәселесіндегі саяси пікірталасқа белсенді түрде қатысты, батыс мәдениетін үлгі алу Жапонияға зиян емес, керісінше күш береді деп таластады. Рангаку ғалымдары заманауи батыс жаңалықтарын кеңінен таратуға кірісті. 1839 жылы батыс зерттеулерімен айналысқан ғалымдар (蘭学者 "рангаку ша" деп аталатын) Банша но гоку (蛮社の獄) оқиғасы салдарынан Эдо сёгунатының қысқа мерзімді қысымына ұшырады. Бұл олардың Бакуфу жақында қабылдаған, голландтықтардан басқа шетел азаматтарының жағалауға шығуына өлім жазасын енгізуге қарсылық білдіруіне байланысты болды. Оқиғаға Моррисон оқиғасы сияқты жағдайлар себеп болды, онда қарусыз американдық сауда кемесі "Шет елдік кемелерді қуу туралы" жарлық бойынша атылды. Аталған жарлық 1842 жылы жойылды. Рангаку Токугава әулетінің соңғы онжылдықтарында (1853–67) Жапонияның ашылуымен қатар мәнділігін жойды. Студенттер оқуға шетелге жіберілді, ал көптеген шетелдік мамандар (оятои гаикокудзин) Жапонияға оқыту және кеңес беру үшін келді, бұл елде бұрын-соңды болмаған қарқынмен жаңаруға алып келді. Көптеген зерттеушілердің пікірінше, Рангаку 18 және 19 ғасырлардағы батыс ғылымының дамуының маңызды кезеңі туралы Жапонияны толыққанды хабардар етпей, теориялық және технологиялық ғылыми базаның қалыптасуына мүмкіндік берді. Осы ашықтық 1854 жылы елдің сыртқы саудаға ашылуынан кейін Жапонияның радикалды және жылдам жаңғыруының табысына ықпал етті.

Медициналық ғылымдар

1720 жылдан бастап медицина ғылымдары бойынша кітаптар голландтардан алынып, талданып, жапон тіліне аударылды. Дәстүрлі қытай медицинасын қолдаушылар мен жаңа батыс білімін жақтаушылар арасында қызу пікірталастар болды, нәтижесінде тәжірибелер мен диссекциялардың толқыны туды. Батыс білімінің дәлдігі халық арасында сенсация тудырды, ал 1759 жылғы «Анатомия» (蔵志) және 1774 жылғы «Кайтай Шиншо» (Анатомия бойынша жаңа мәтін) сияқты жаңа басылымдар анықтамалық құралдарға айналды. Соңғысы Сугита Генпаку басқарымындағы бірнеше жапон ғалымдары жасаған жинақ болды, негізінен 1734 жылғы голланд тіліндегі «Ontleedkundige Tafelen» кітабына, ал ол неміс авторы Иоганн Адам Кулмустың «Anatomische Tabellen» (1732) еңбегінің аудармасы болды. 1804 жылы Ханаока Сейшу сүт безі ісігінен (мастектомия) жасалған операция кезінде әлемде алғаш рет жалпы анестезия қолданды. Операцияда қытай шөптерімен емдеу және батыс хирургиялық техникалары біріктірілді, бұл Лонг, Уэллс және Мортонның диэтил эфирін (1846) және хлороформды (1847) жалпы анестезия ретінде енгізуінен 40 жыл бұрын болды. 1838 жылы дәрігер және ғалым Огата Коан «Текидзюку» деп аталатын Рангаку мектебін құрды. «Текидзюку» мектебінің белгілі түлектері Фукузава Юкичи және Отори Кейсуке болды, олар Жапонияның жаңғыруының маңызды тұлғаларына айналды. Ол 1849 жылғы «Ауруларды зерттеуге кіріспе» (病学通論) кітабының авторы, бұл Жапонияда басылған алғашқы батыс патологиясы бойынша кітап еді.

Физикалық ғылымдар

Рангакуның алғашқы ғалымдарының кейбірі 17 ғасырдың физикалық ғылымдарға қатысты теорияларын қабылдаумен айналысты. Мұндай ғалымдардың бірі – Шидзуки Тадао (志筑忠雄), Нагасакидегі голланд тілінен аударма жасаған Шидзуки әулетінің сегізінші ұрпағы. Ол голланд грамматикасын жүйелі түрде талдап болғаннан кейін, британдық автор Джон Кейлдің Ньютон теорияларына арналған "Introductio ad Veram Physicam" еңбегінің голланд тіліндегі нұсқасын аударды (жапондық атауы: Rekishō Shinsho (暦象新書), 1798 жыл). Шидзуки аударма үшін бірнеше маңызды ғылыми терминдерді жасады, олар қазіргі жапон тілінде де қолданылады; мысалы, "гравитация (тартылыс)", "тартылу" (引力) (электромагнетизмдегідей) және центробектік күш (遠心力). Тағы бір рангаку ғалымы – Хоаши Банри, 1810 жылы "Kyūri Tsū (窮理通)" атты физикалық ғылымдар жөніндегі нұсқаулық жариялады, ол бір голланд-жапон сөздігінен голланд тілін үйренгеннен кейін, он үш голланд кітабының негізінде құрастырылды.

Электр ғылымдары

Электрлік эксперименттер шамамен 1770 жылдан бастап кеңінен танымал болды. 1745 жылы Лейден банкасы ойлап табылғаннан кейін, Хирага Геннай 1770 жылдар шамасында Нидерландтан алғаш рет Жапонияға ұқсас электростатикалық генераторлар әкелді. Статикалық электр шыны түтік пен алтын жалатылған таяқшаны үйкеу арқылы пайда болып, электр эффектілерін тудырды. Жапондықтар оған "Электитер" (エレキテル) деп ат қойды. Еуропадағыдай, бұл генераторлар көңіл көтеру үшін, мысалы, адамның басынан ұшқындарды шығару немесе жалған ғылыми медициналық пайдалар үшін қолданылды. "Голландиялықтардың сөздерінде" электитер адам денесінен ұшқындар алуға және ауру мүшелерді емдеуге мүмкіндік беретін машина ретінде сипатталған. Электитерлер көптеп қызығушылық танытатын дүкендерде халыққа сатылды. Elekiter-ден туындаған көптеген электр машиналары, әсіресе Сакума Шьозанмен ойлап табылды. Жапониядағы алғашқы электр нұсқаулығы, Хашимото Соукичидің 1811 жылы жарық көрген "Электрдің негіздері" (阿蘭陀始制エレキテル究理原) электр құбылыстарын, мысалы электр генераторларымен тәжірибелерді, адам денесі арқылы өткізгіштікті және Бенджамин Франклиннің 1750 жылы найзағаймен жасаған тәжірибелерін сипаттайды.

Химия

1840 жылы Удагава Йоан «Химияның бастапқы принциптері» (舎密開宗) атты еңбегін жариялады, ол Батыс ғылымының кең ауқымын сипаттайтын голланд тіліндегі ғылыми кітаптардың жинағы. Голланд тіліндегі түпнұсқа материалдың көп бөлігі Уильям Генридің 1799 жылғы «Эксперименталды химия элементтері» еңбегінен алынғанға ұқсайды. Атап айтқанда, кітапта Вольтаның 1800 жылы 40 жыл бұрын ойлап тапқан электр батареясының толыққанды сипаттамасы келтірілген. Удагава бұл батареяны 1831 жылы жасап, электр қуаты ауруларды емдеуге көмектеседі деген сеніммен медициналық тәжірибелерде пайдаланған. Удагаваның еңбегінде Лавуазьенің зерттеулері мен теориялары алғаш рет Жапонияда егжей-тегжейлі түрде баяндалған. Осыған байланысты Удагава ғылыми эксперименттер жүргізіп, қазіргі жапон ғылымында қолданылып келе жатқан жаңа ғылыми терминдерді жасады, мысалы, тотығу (окисдеу), «тотығу-тоғыту», «ерігіштік (қанығу)» және «химиялық элемент (элемент)».

Телескоптар

Жапонияның алғашқы телескобын 1614 жылы ағылшын капитаны Джон Сарис Токугава Иэясуға, Уильям Адамстың көмегімен, Сарис Англия мен Жапония арасындағы сауданы ашу миссиясы барысында сыйлады. Бұл голландиялық Ханс Липпершейдің 1608 жылы телескопты ойлап табуынан кейін небәрі алты жыл өткен соң болды. Эдо дәуірінде адамдар рефракциялық телескоптарды әуесқойлық үшін де, жұлдыздарды бақылау үшін де жиі пайдаланды. 1640 жылдан бастап голландтар жапондықтарды телескоптар технологиясының жаңаруы туралы хабардар ете берді. 1676 жылға дейін Нагасакиге 150-ден астам телескоп әкелінді. 1831 жылы, Эдода бірнеше ай голланд тауарларымен танысқаннан кейін, Кунитомо Икансай (бұрынғы қару жасаушы) Жапонияның алғашқы грегориандық типтегі шағылыстыратын телескобын құрастырды. Кунитомоның телескопы 60 есе үлкейтуге мүмкіндік берді, соның арқасында ол күн дақтары мен айдың бедерін егжей-тегжейлі зерттеуге қол жеткізді. Оның жасаған төрт телескобы бүгінгі күнге дейін сақталған.

Микроскоптар

Микроскоптар 17 ғасырда Нидерландыда ойлап табылды, бірақ олардың Жапонияға қашан жеткені нақты белгісіз. Микроскоптар туралы нақты сипаттамалар 1720 жылы жазылған «Нагасаки түнгі әңгімелері» (長崎夜話草) және 1787 жылғы «Голланд сөздері» кітабында кездеседі. Еуропалықтар микроскоптарды көбінесе шағын жасушалық организмдерді зерттеу үшін пайдаланса, жапондықтар оларды энтомологиялық мақсаттарда қолданып, жәндіктерді егжей-тегжейлі сипаттаған.

Сиқырлы фонарьлар

Батыста алғаш рет Афанасий Киршер 1671 жылы сипаттаған сиқырлы шамдар 18-ғасырдағы Жапонияда түрлі форматтарда кең таралды. "Көлеңке сурет көзілдірігі" (影絵眼鏡) деп аталатын сиқырлы фонарьдың механизмі 1779 жылы "Тенгю цю" (天狗通) атты кітапта техникалық суреттермен түсіндірілген.

Автоматтар

Каракури – 18-19 ғасырлардағы Жапонияның механикалық қуыршақтары немесе автоматтар. Бұл сөз "құрылғы" деген мағынаны білдіреді және механикалық емес, сондай-ақ алдауға арналған құрылғылар туралы түсінік береді. Жапония батыстың автоматтарын бейімдеп, өзгертіп жасады, олар Декарт сияқты адамдарды қызықтырып, организмдердің механикалық теорияларын жасауға жетеледі, ал Фридрих Ұлы автоматтармен және миниатюралық әскери ойындармен ойнауды ұнатты. Көбінесе ойын-сауық мақсатында, мысалы, шай құюдан бастап, жебе ату механизмдеріне дейін көптеген түрлері жасалды. Бұл тапқыр механикалық ойыншықтар өнеркәсіптік революцияның машиналарын жасауға арналған прототиптерге айналды. Олар сағаттардағыдай серпімді механизмдермен жұмыс істеді.

Сағаттар

Механикалық сағаттарды Жапонияға иезуит миссионерлері немесе голланд саудагерлері 16 ғасырда әкелді. Бұл сағаттар фонарь сағаты үлгісінде болды, көбінесе латунь немесе темірден жасалған және салыстырмалы түрде қарапайым тетік және тепе-теңдік механизмін пайдаланды. Осылардың нәтижесінде жапондықтар "вадокей" деп аталатын өзіндік сағатты жасады. Сол кездегі еуропалық сағаттарда маятник пен серіппе қолданылмағандықтан, олар 1641 жылы басталган жапон тарихындағы оқшаулану кезеңінің басында жапон сағатшыларына қолжетімді технологиялардың қатарына кірген жоқ. Қыс мезгілінде сағаттың ұзақтығы өзгеретін болғандықтан, жапон сағатшылары бір сағатта екі механизмді біріктіруге мәжбүр болды. Еуропалық технологиядан үлгі алып, олар одан да күрделі сағаттар жасады, мысалы, 1850 жылы өнертапқыш Танака Хисасиге жасаған "Universal Myriad year clock" сияқты керемет жетістіктерге қол жеткізді. Танака Хисасиге болашақта Toshiba корпорациясының негізін қалаушы болды.

Насос

Ауа сорғысы механизмдері Бойльдің тәжірибелерінен кейін 1660 жылдан бастап Еуропада кеңінен танымал болды. Жапонияда вакуумды сорғының алғашқы сипаттамасы Аочи Ринсоның 1825 жылғы «Атмосфералық байқаулары» (気海観瀾) еңбегінде кездеседі, ал кейіннен 1834 жылы Удагава Шинсайдың (宇田川榛斎(玄真)) «Қиыр Батыс медицинасы және ерекше заттар мен ойлар туралы қосымша» (遠西医方名物考補遺) еңбегінде қысымды сорғылар мен вакуумды сорғылар таралды. Бұл механизмдер жануарлар тіршілігі мен жану үшін ауаның қажеттілігін көрсету үшін, әдетте шамды немесе кішкентай итті вакуумге қойып, сондай-ақ қысым мен ауа тығыздығын есептеу үшін қолданылды. Кунитомо Икансай Эдодағы шогунға сыйға тартылған голландтық ауа тапаншаларының механизмдерін жөндеп, талдағаннан кейін ауа тапаншаларын жасауда көптеген практикалық қолданыстар табылды. Сондай-ақ Кунитомо ауа тапаншаларының механизмінен алынған мұнай шамдарының (無尽灯) өндірісі дамыды, онда мұнай қысылған ауа механизмі арқылы үздірілмей жеткізілді. Кунитомо осы технологияларды ауыл шаруашылығында қолданды, мысалы, суару суын көтеру үшін өгіздің күшімен жұмыс істейтін алып сорғы құрылғысын жасады.

Әуедегі білім және тәжірибелер

1783 жылы Францияда Монголфиер ағайындарының ыстық ауа шарымен алғашқы ұшуы туралы төрт жылдан кейін Дежимадағы голландтар хабарлады, ал 1787 жылы «Голландия сөздерінде» жарияланды. 1805 жылы, шамамен жиырма жыл өткен соң, швейцариялық Иоганн Каспар Хорнер мен пруссиялық Георг Генрих фон Лангсдорф, Крузенштерн экспедициясының екі ғалымы, сонымен қатар Ресей елшісі Николай Резановты Жапонияға жеткізген, жапон қағазынан (уаши) ыстық ауа шарын жасап, шамамен 30 жапон өкілінің алдында жаңа технологияны көрсетті. Ыстық ауа шары көбінесе жаңалық ретінде қала берді, Мейдзи кезеңінің басында әскери мақсатта қолданыла бастағанға дейін эксперименттер мен танымал суреттердің нысаны болды.

Бу қозғалтқыштары

Бу машинасы туралы білім 19 ғасырдың бірінші жартысында Жапонияда тарала бастады, алайда оны өндіруге жасалған алғашқы әрекеттер 1853 жылы Танака Хисасиге тарапынан қолға алынды, бұл Ресей елшісі Евфимий Путятиннің 1853 жылғы 12 тамызда Нагасакиге келгеннен кейін бу машинасының демонстрациясын көрсеткенінен кейін болды. Рангаку ғалымы Кавамото Комин 1845 жылы "Алыс батыстың таңғажайып құрылғылары" (遠西奇器述) атты кітабын аяқтады, ол 1854 жылы жарияланды. Коммодор Перридің Жапонияны ашуы және одан кейін өнеркәсіптік батыс елдерімен байланыстың күшеюімен батыс білімін тарату қажеттілігі одан да анық болды. Кітапта бу қозғалтқыштары мен бу кемелері туралы толыққанды сипаттамалар келтірілген. Кавамото, Бакуфуның ірі кемелер салуға тыйым салғандықтан, кітапты жариялауды кейінге шегерген болып көрінеді.

География

Қазіргі заманғы географиялық білім 17 ғасырда Маттео Риччидің карталарының қытай басылымдары арқылы, сондай-ақ VOC сауда бекеті Деджима басшылары Эдоға әкелген глобустар арқылы Жапонияға жеткізілді. Бұл білім голландтардан түсетін ақпарат арқылы үнемі жаңарып отырды, сондықтан Жапония географиялық әлемді сол кездегі Батыс елдерімен салыстыратын деңгейде түсінді. Осы білімнің арқасында Шибукава Шункай 1690 жылы алғашқы жапон глобусын жасады. 18 және 19 ғасырларда елді зерттеу және картаға түсіруге, көбінесе Батыс техникасы мен құралдарын қолдана отырып, көп күш жұмсалды. Қазіргі заманғы геодезиялық әдістерді пайдаланған ең белгілі карталарды Ино Тадатака 1800-1818 жылдар аралығында жасады, және олар дерлік бір ғасыр бойы Жапонияның ресми карталары ретінде қолданылды. Олардың дәлдігі қазіргі заманғы карталардан айтарлықтай ерекшеленбейді, Еуропа елдерінің сол кездегі карталары сияқты.

Биология

Табиғи әлемді сипаттау Рангаку арқылы үлкен жетістіктерге жетті; оған Энциклопедияшылардың ықпалы болды және фон Сибольд (Дежимадағы голландтар қызметіндегі неміс дәрігері) оны дамытуға көмектесті. Ито Кейсуке жапон аралдарындағы жануарлар түрлерін бейнелейтін, фотоға ұқсас суреттері бар кітаптар жазды. Энтомология өте танымал болды, және микроскоптардың көмегімен (жоғарыда қараңыз) алынған жәндіктер туралы мәліметтер кеңінен таралды. "Қиысқа Рангаку" деп аталатын сирек жағдайларда (яғни, оқшауланған Жапонияның ғылымы Батысқа жеткенде), 1803 жылғы жібек құрттарын өсіру және жібек өндіру туралы трактат, "Сериккультура" (養蚕秘録) фон Сибольд арқылы Еуропаға әкелінді және 1848 жылы француз және итальян тілдеріне аударылды, бұл Еуропадағы жібек өнеркәсібінің дамуына үлкен үлес қосты. Жапондықтар 1640 жылдардан бастап гүлдерді, мысалы, құнды түлплерді, сондай-ақ капуста мен помидор сияқты пайдалы өсімдіктерді сұрады.

Басқа басылымдар

Автоматтар: Каракури нұсқаулық үлгілері (機訓蒙鑑草), 1730 ж. Математика: Батыс үлгісіндегі есептеу кітабы (西洋算書). Оптика: Телескоп жасау (遠鏡製造). Шыны жасау: Шыны өндірісі (硝子製造). Әскери: Үш әскер түрінің тактикасы (三兵答古知幾), Такано Чоэйдің Пруссия армиясының тактикасы туралы, 1850 ж. Иннаба Шин'емонның (稲葉新右衛門) 1781 жылы жазған "Сокен Кишо" (装劍奇賞) немесе "Синдзитай" (装剣奇賞) еңбегінде алтын жалату үшін қолданылатын амальгама әдісінің сипаттамасы.