Ирландиялық ақын, журналист және қоғам қайраткері Джон Бойл О’Рейлли

Кіріспе

Ирландиялық ақын, журналист, автор және белсенді (1844–1890)

Джон Бойл О'Райли (28 маусым 1844 – 10 тамыз 1890) – ирландиялық ақын, журналист, автор және белсенді. Ирландияда жас кезінде ол Ирландиялық республикалық бауырластыққа, яғни фениандарға мүше болды, осы үшін ол Батыс Австралияға жер аударылды. АҚШ-қа қашып келгеннен кейін, ол Бостон газеті "The Pilot"-тың редакторы ретінде, көптеген жазбалары мен лекциялық сапарлары арқылы ирланд қауымы мен мәдениетінің көрнекті өкілі болды. Доутта туған О'Райли жасөспірім шағында Англиядағы тәтесінің үйіне көшіп, журналистикамен айналысты, содан кейін британ әскеріне қатысты. 1863 жылы Ирландиядағы британдық үкіметке наразы болғандықтан әскерден кетті. 1864 жылы Ирландияға оралғаннан кейін О'Райли жалған есіммен Ирландиялық республикалық бауырластыққа қосылды және 1866 жылдың басында ол және тағы басқалар британ билігінің өкілдерімен ұсталғанға дейін екі жыл бойы осы ұйымның құрамында болды. О'Райлидің әдебиеті мен азаматтық құқықтардағы жұмысы жылдар бойы құрметпен еске алынып келеді.

Ерте өмір

О’Райли 1844 жылғы 28 маусымда Даут қамалында Уильям Дэвид О’Райлидің (1808–1871) және Элиза О’Райлидің (құрметті аты Бойл) (1815–1868) отбасында, сондай-ақ 61 басқа фениан тұтқыны мен 218 қарапайым қылмыскермен бірге Батыс Австралияның британдық колониясына тасымалдау үшін дүниеге келді. Сапардың ортасында О’Райли және тағы бір тұтқын Джон Флод «Жабайы қаз» деп аталатын қолмен жазылған газет шығарды, онда кеменің сотталғандар қауымының мүшелерінің өлеңдері, әңгімелері мен әңгімелері жарияланды. Жеті нөмір жарық көрді, ал түпнұсқа жиынның жалғыз данасы сақталып қалды және Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының кітапханасының қорында сақталған. «Хоугумонт» кемесі Батыс Австралияға соңғы сотталғандарды тасымалдаған кеме болды. 1868 жылғы 9 қаңтарда Фримантелге келгеннен кейін О’Райли сотталғандарға арналған мекемеге (қазіргі Фримантел түрмесі) қабылданды, бірақ бір айдан кейін Банбериге ауыстырылды. Ол Бунбери – Бюсселтон жолын салуға тағайындалған сотталғандар тобына қосылды. О’Райли өте жақын арада күзетшісі Генри Вудманмен жақсы қарым-қатынас орнатты және сынақ мерзімінен бұрын сотталған констебль болып тағайындалды. Күзетшінің көмекшісі ретінде ол есеп жүргізу, дүкенге тапсырыс беру және басқа да шағын әкімшілік жұмыстармен айналысты. Ол көбінесе хабаршы ретінде пайдаланылды, сондықтан жұмыс лагері мен Бунберидегі аудандық түрме арасында үнемі сапарлауға тура келді. Күзетші, көрінеді, О’Райлиді отбасымен байланыс орнату үшін пайдаланды, өйткені тұтқын Вудман отбасының үйіне жиі қонақ болып, кейде Вудманның қызы Джессимен романтикалық қарым-қатынас бастады. Бұл, кем дегенде О’Райли үшін, жаман аяқталды; ол жан ауыртпалығын білдіретін және романтикалық себептерге байланысты болған өлеңдер жазды. 1868 жылғы 27 желтоқсанда О’Райли сол қолының тамырларын кесіп, өзін-өзі өлтіруге тырысты. Қан жоғалтудан әлсіреп қалғаннан кейін, оны басқа тұтқын тапты және оның өмірін сақтап қалды. 2015 жылы табылған хатқа сәйкес, Джесси Вудман О’Райлидің баласына жүкті болған (бұл О’Райлидің өзін-өзі өлтіруге талпынуының себебі болған делінеді). Көптеген мәліметтер бойынша, Вудман О’Райли қашқаннан кейін бала тауып, ол көп ұзамай қайтыс болған. Вудманның әкесі Генри ақырында бұл қарым-қатынас туралы біліп, Джессиді 1869 жылғы наурыз айында 22 жасар Джордж Пикерсгиллге үйлендірді. (О’Райли сол кезде биліктен жасырынып жүрді немесе Америкаға бара жатқан болды.) О’Райли дюналарда жасырынған, Банбериден американдық кит аулау кемесі «Вигилланттың» кетуін күткен, оны әке МакКейб кемеге алуға уәде берген. Кеме келесі күні көрінді, және олар қайықпен кемеге жүзіп барды, бірақ капитан келісімнен бас тартты, ал «Вигиллант» қайықтағы адамдарға назар аудармай-ақ кете берді. О’Райли жағаға оралып, қайтадан жасырынуға мәжбүр болды, ал оның достары басқа кемемен келісім жасауға тырысты. Екі аптадан кейін олар американдық кит аулау кемесі «Газельдің» капитанымен келісім жасасты. О’Райли және оның достары 2 наурызда «Газельді» 5 шақырым теңізге шығып кездестірді және кемеге алынды. Оның қасында Мартин Боуман (Томас Хендерсон) деген бостандыққа шыққан тұтқынның билеті болды.

O'Reilly was born on 28 June 1844 at Dowth Castle to William David O'Reilly (1808–1871) and Eliza O'Reilly (née Boyle) (1815–1868) along with 61 other Fenian prisoners and 218 common criminals, for transportation to the British colony of Western Australia. Midway through the voyage, O'Reilly and another prisoner John Flood, established a handwritten newspaper called The Wild Goose which contained poetry, stories and anecdotes from members of the ship's convict fraternity. Seven editions were produced, and the single copy of the original set survives and is held in the State Library of New South Wales collection. The Hougoumonts passage was the last convict ship transport to Western Australia. After arriving in Fremantle on 9 January 1868, O'Reilly was admitted to the Convict Establishment (now Fremantle Prison), but after a month he was transferred to Bunbury. He was assigned to a party of convicts tasked with building the Bunbury–Busselton road. O'Reilly quickly developed a good relationship with his warder Henry Woodman, and was appointed probationary convict constable. As assistant to the warder, he did record and account keeping, ordering of stores, and other minor administrative duties. He was frequently used as a messenger, which required him to travel regularly between the work camp and the district convict prison in Bunbury. The warder apparently used O'Reilly to maintain contact with his family, for the prisoner became a regular visitor to the Woodman family home, and at some point he began a romantic liaison with Woodman's daughter Jessie. This ended badly, at least for O'Reilly; he wrote poetry expressing his agony of mind, and hints at romantic causes. On 27 December 1868 O'Reilly attempted suicide by cutting the veins of his left arm. After falling into a faint from loss of blood, he was discovered by another convict, and his life was saved. According to a letter discovered in 2015, Jessie Woodman became pregnant with O'Reilly's child (this has been said to be a factor in O'Reilly's suicide attempt). Most accounts say that Woodman had the child after O'Reilly escaped and it died shortly after. Woodman's father Henry eventually found out about the relationship and married Jessie off to local 22 year old George Pickersgill in March 1869. (O'Reilly was either still hiding from authorities or on his way to America during this time.) O'Reilly hid in the dunes, awaiting the departure from Bunbury of the American whaling ship Vigilant which Father McCabe had arranged would take him on board. The ship was sighted the next day, and the party rowed out to it, but the captain reneged on the agreement, and the Vigilant sailed off without acknowledging the people in the rowboat. O'Reilly had to return to the shore and hide again while his friends tried to make arrangements with another ship. After two weeks, they succeeded in making a deal with the captain of the American whaler Gazelle. O'Reilly and his friends met the Gazelle 3 mile (5 km) out to sea on 2 March, and he was taken on board. With him was a ticket of leave convict named Martin Bowman (alias for Thomas Henderson),

Өлім

1890 жылы 9 тамызда О'Райли ерте қайықпен Массачусетс штатының Халл қаласындағы үйіне қайтты. Ол сол кезде ұйқысыздықтан жиі мазаланып жүрген. Сол күні кешке ол қайын інісі Джон Р. Мерфимен бірге ұзақ серуендеп, физикалық шаршау арқылы ұйқыға келуге үміттенді. Кейін сол түні ол әйелінің ұйқыға арналған дәрісінен, құрамында хлорал гидраты бар, ішті. 10 тамыздың таңғы 2-3 сағаттарында әйелі оянып, О'Райлидің бір қолы кітапқа жақын үстелде, екінші қолында сигара тұрған күйінде отырғанын көрді. О'Райли есінен таныпты. Әйелі отбасының дәрігері доктор Личфилдке хабаршы жіберді, ол оны шамамен бір сағатқа жуық қайта тірілтуге тырысты, бірақ О'Райли таңғы 5-тен бұрын қайтыс болды. Ресми хабарламалар О'Райлидің өлімін жүрек жетіспеушілігіне байланысты деп мәлімдеді, бірақ ресми өлім тіркелімінде "көрінеу улану" деп көрсетілген.

Қайғы мен құрмет

О'Райлидің кенеттен қайтыс болуы Бостон қауымдастығынан және бүкіл әлемнен терең қайғы мен құрметке бөленді. «The Pilot» журналы 16 тамыздағы санында оның өмірбаянын толық жариялады. Кардинал Джеймс Гиббонс жаңалықты естіген соң, О'Райли өзінің өмірі бойында өз нәсілінің қанаушылығын қорғағандай, қанаушылыққа ұшыраған индейлерді қорғағандай, сондай-ақ қанаушылыққа ұшыраған негрлерді де ықыласпен және зор құлшыныспен қорғады деді. Оның басқаша әрекет етуі моральдық тұрғыдан мүмкін емес еді. 1896 жылдың 20 маусымында (оның 52 жасқа толуына бір апта жетпегенде) О'Райлидің көп фигуралы қола мүсіні ашылды, содан кейін президент Гровер Кливленд шараға сөз сөйледі. О'Райлидің ізбасарларының арасында Уолт Уитман, Джеймс Уиткомб Райли, Оскар Уайльд, Джон Ф. Кеннеди, Гровер Кливленд сияқты ақындар мен саясаткерлер болды. 1987 жыл шамасында Батыс Австралияның Банбери қаласында Джон Бойл О'Райли қауымдастығы құрылды, Барри оның негіздеуші мүшелерінің бірі болды. 2002 жылы Джон Бойл О'Райлиге арналған түсіндіру стенді Батыс Австралиядағы Лешнеолт түбегінің табиғат сақтау паркінде ашылды, ол осы жерден АҚШ-қа қашып кеткен. 2011 жылдың сәуір айында Джон Бойл О'Райли қауымдастығы оның ата-бабаларының үйі, Ирландияның Дрогеда қаласының жанындағы Неттервиллде құрылды. Батыс Австралияның Вест Лидервиллдегі Дж. Б. О'Райлидің пабы О'Райлидің құрметіне аталды. 2019 жылы Фримантл қаласында О'Райлидің қашып кетуінің 150 жылдығына арналған «Moondyne Walk» фестивалі өтті, онда оның 1879 жылғы «Moondyne» романының әртүрлі тараларын түрлі оқырмандар оқыды. Оқырмандар тізіміне Батыс Австралияның бұрынғы премьер-министрі Питер Доудинг, эпидемиолог Фиона Стэнли, жазушы және журналист Питер ФитцСимонс және актер Питер Роусторн кірді.

Кешірім сұрау

1999 жылы Батыс Австралия оппозициясының жетекшісі Джефф Галлоп британ премьер-министрі және досы Тони Блэрден О'Райлиге рақым беру туралы сұраныс жасады, бірақ ол сұраныс қабылданбады.