Кіріспе

Неміс СС офицері Йозеф Крамер (10 қараша 1906 – 13 желтоқсан 1945) – гауптштурмфюрер және Аушвиц-Биркенау (8 мамыр 1944 – 25 қараша 1944) мен Берген-Белсен концлагерінің (1944 жылдың желтоқсанынан бастап 15 сәуірде босатылғанға дейін) коменданты болған. Лагерь тұтқындары оны "Белсеннің ажары" деп атаған. Ол неміс нацистік соғыс қылмыскері, мыңдаған адамның өліміне тікелей жауапкершілік тартқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін британдық армия оны ұстады, соғыс қылмыстары үшін соттады және британдық дарға асушы Альберт Пьерпойнт Хамелин түрмесінде дарға асты.

Ерте өмір

Йозеф Крамер жалғыз бала ретінде Мюнхенде орта таптық отбасында дүниеге келіп өсті. Оның ата-анасы, Теодор мен Мария Крамер, оны "қатаң католик" болып тәрбиеледі. 1915 жылы отбасы Мюнхеннен Аугсбургке көшті, онда Йозеф Крамер мектепке барып оқыды. 1920 жылы ол электрик шәкірті болып жұмысқа түсті. 1925 жылдан 1933 жылға дейін ол дүкенде және бухгалтер болып жұмыс істегеннен басқа, көбінесе жұмыссыз болды.

Мансап

1931 жылы нацистік партияға, ал 1932 жылы СС-ке қосылды. СС-тегі оқуы оны түрме күзетшісі, содан кейін соғыс басталғаннан кейін концлагерь күзетшісі болып жұмыс істеуге алып келді. 1934 жылы Крамер Дахау концлагеріне күзетші болып тағайындалды. Ол тез өрлеп, Заксенхаузен және Маутхаузен концлагерьлерінде жоғары лауазымдарға жетті. 1940 жылы Крамер Аушвиц лагерінің командирі Рудольф Хосстің көмекшісі болды. Ол Хосспен бірге Аушвицті жаңа синтетикалық мұнай және резеңке зауытының орны ретінде тексеруге қатысты, мұнай тапшылығын ескере отырып, бұл нацистік Германия үшін өте маңызды өнеркәсіп еді.

Натцвайлер-Струтхоф

1941 жылдың сәуірінде Крамер Натцвайлер-Струтхоф концлагерінің коменданты болып тағайындалды. Натцвайлер-Струтхоф – нацистер қазіргі Франция аумағында құрған жалғыз концлагерь болды, бірақ француз басқаратын транзиттік лагерьлер де болды, мысалы, Дрансидегі лагерь. Ол кезде лагерь құрылған Эльзас-Лотарингия аймағы нацистік Германияға қосылып алынған еді. Натцвайлер-Струтхофтың коменданты ретінде Крамер жеке өзі 80 еврей ер мен әйелді газбен улады. 1944 жылдың мамыр айында Аушвицке жаңа эшелондарды газбен улауды басқару үшін әкелінді, деді соғыс қылмыстары бойынша сотта оны Аушвицтегі өлімдерге жауапты деп тануға себеп болған сот судьясы. Көптеген куәгерлердің айтуынша, ол іріктеу шерулеріне белсенді қатысқан, мысалы, адамдарды жүк көліктеріне тиеп, қарсылық көрсеткендерді ұрып-соққан. Аушвицте Крамер өзінің бағыныштылары арасында қатал талапкер ретінде тез танылды. Франкфурттағы Аушвиц процесінде айыпталушылардың бірі, доктор Франц Лукас, Крамер берген тапсырмалардан құрсақ және ішек ауруларына шағымданып, қашуға тырысқанын айтты. Лукас Венгриядан келген тұтқындардың іріктеу комиссиясының тізіміне өзінің аты қосылғанын көргенде, қарсылық білдірді. Крамер қатал жауап берді: «Сізді тұтқындарға көмектескеніңізді білемін. Қазір пандусқа баруға бұйырамын, егер бұйрыққа бағынбасаңыз, сол жерде тұтқындатамын».

Белсен

1944 жылдың желтоқсан айында СС гауптштурмфюреры Крамер Биркенаудан Берген ауылының жанындағы Берген-Белсенге ауыстырылды. Белсен бастапқыда Германиядан шығып келе жатқандар үшін уақытша лагерь ретінде пайдаланылған, бірақ соғыс барысында Солтүстік-Батыс Еуропадан келген ауру және жер аударылған адамдарға арналған эвакуациялық пункт ретінде кеңейтілді. Газ камералары болмаса да, Крамердің басқаруы соншалықты қатал болғандықтан, ол "Белсеннің құбыжығы" деп танылды. Нацистік Германия құлағанда лагерь әкімшілігі тоқырады, бірақ Крамер бюрократияға адал болды. 1945 жылдың 1 наурызында ол көмек және ресурстар сұрап есеп берді, онда лагеріндегі 42 000 тұтқынның 250-300-і күн сайын тифтен қайтыс болғанын мәлімдеді. 19 наурызда одақтастар жақын арада босататын лагерьлерді эвакуациялауды жалғастырғандықтан, тұтқындардың саны 60 000-ға жетті. 13 сәуірге дейін тағы 28 000 тұтқын жеткізілді. Әкімшілік құлағаннан кейін және көптеген күзетшілер жазадан қашу үшін қашқаннан соң, тізім алу тоқтатылды және тұтқындар өз күштерімен қалды. Денелер әр жерде шіріп, әлсіздіктен қорғана алмайтын адамдарға тышқандар шабуыл жасады. Крамер тіпті майор Брайан Уркхарт басқаратын британдықтар лагерьді азат етуге келгенде де қалды және оларды лагерьті тексеру үшін, "көріністерді" көрсетуге алып жүрді. Лагерьтің барлық жерінде өліктер үйіліп жатты, жаппай қабірлер толтырылды, ал барақтар әр түрлі аурулар мен әлсіздіктен зардап шеккен тұтқындарға толы болды.

Сот және өлім жазасы

Креймер Хамелин түрмесінде қамалды. 44 лагерь қызметкерімен бірге Крамер Люнебургтегі британдық әскери сотында Белсен процесінде сотталды. Сот 1945 жылдың қыркүйегінен қарашасына дейін бірнеше аптаға созылды. Сот барысында Анита Ласкер Креймердің Аушвицте газ камерасына іріктеуге қатысқанын куәландырды. Креймер 1945 жылдың 17 қарашасында Аушвиц пен Берген-Белсенде жасаған қылмыстары үшін өлім жазасына кесілді және 1945 жылдың 13 желтоқсанында Альберт Пьерпойнт Хамелин түрмесінде 39 жасында дарға асылды.

Ресурстар мен сыртқы сілтемелер

Штраубензи В. А. (2005). "Тозақтың қақпасы", The Daily Telegraph, 2006 жылдың 22 желтоқсанында қарастырылды. Белсен нен еді? Йозеф Крамер, Дарем округінің мұрағат кеңсесі, Оқу аймағы, 2006 жылдың 23 желтоқсанында қарастырылды.