Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Газ камерасы – газбен адамдарды немесе басқа жануарларды улау немесе қысылып өлтіру арқылы өлтіруге арналған, газбен толтырылатын жабық бөлме. Онда цианид сутегі және көміртек монооксиді сияқты улы заттар қолданылады.
Sealed room into which gas is pumped in, causing death by poisoning or asphyxiation
A gas chamber is an apparatus for killing humans or other animals with gas, consisting of a sealed chamber into which a poisonous or asphyxiant gas is introduced. Poisonous agents used include hydrogen cyanide and carbon monoxide.
Тарих
1803 жылы Гаити революциясы кезінде генерал Рошамбо кемелердің жүк қоймаларын күкірт диоксидімен толтырып, соғыс тұтқындарын улаудың алғашқы әдісін ойлап тапты. Бұл операциялардың масштабы «Наполеонның қылмыстары» (2005) кітабында кеңінен танымал болды, бірақ оның масштабы мен деректеріне қатысты айыптаулар күдік тудырды. Америкада газ камерасын алғаш рет Невада штатына Аллан Маклейн Гамильтон ұсынды. Одан бері газ камералары АҚШ-та сотталғандарды өлім жазасына кесу әдісі ретінде қолданылып келеді және үш штатта заңмен рұқсат етілген өлім жазасы түрі болып табылады, 1990 жылдардың басынан бері практикалық мәні жоқ болса да, инертті N2 газбен қайта енгізілді. Литва 1930 жылдары газ камераларын азаматтық және қылмыстық мақсаттарда пайдаланды, соңғы белгілі жазалау 1940 жылы орындалды. КСРО Ұлы тазалау кезінде өлім жазасын орындау үшін, газбен жүретін көліктерді де қолданып, осы әдісті пайдаланған деген күдік бар. Тұтқындар Бутово атыс алаңына жол бойы газбен уланды, онда НКВД әдетте тұтқындарды атып тастады. Бірақ, бұл жағдайлардың ешқайсысы жаппай қолданылмады және тек «қылмыстық» мақсаттарға бағытталды. Ең қызықтысы, Холокост кезінде нацистік Германия 1930 жылдардың соңында Aktion T4 аясында, ал кейіннен геноцидтік бағдарламасында жаппай өлтіруге арналған үлкен газ камераларын пайдаланды. Соңғы кезде Солтүстік Кореядан қашқан адамдар түрме лагерлерінде газ камераларында өлім жазасы орындалғанын, көбінесе медициналық тәжірибелермен бірге жүргізілгенін мәлімдеді.
General Rochambeau developed a rudimentary method in 1803, during the Haitian Revolution, filling ships' cargo holds with sulfur dioxide to suffocate prisoners of war. The scale of these operations was brought to larger public attention in the book Napoleon's Crimes (2005), although the allegations of scale and sources were heavily questioned. In America, the utilization of a gas chamber was first proposed by Allan McLane Hamilton to the state of Nevada. Since then, gas chambers have been used as a method of execution of condemned prisoners in the United States and continue to be a legal execution method in three states, seeing legislated reintroduction with inert N2, although redundant in practice since the early 1990s. Lithuania used gas chambers for civilian, penal use in the 1930s, with the last known execution carried out in 1940. The Soviet Union allegedly used the method to perform executions during the Great Purge, including by use of gas vans. Prisoners were gassed on the way to the Butovo firing range, where the NKVD normally executed its prisoners by shooting them. None of these saw mass use, however, and were strictly for "criminal" purposes. Most notably, during the Holocaust large scale gas chambers designed for mass killing were used by Nazi Germany from the late 1930s, as part of the Aktion T4, and later for its genocide program. More recently, escapees from North Korea have alleged executions to have been performed by gas chamber in prison camps, often combined with medical experimentation.
Нацистік Германия
Нацистік Германия Холокост кезінде жаппай кісі өлтіру үшін газ камераларының әртүрлі түрлерін кеңінен пайдаланды. 1939 жылдан бастап газ камералары «Акция Т4» бағдарламасының бір бөлігі ретінде қолданылды, бұл «еріксіз эвтаназия» бағдарламасы бойынша нацистер физикалық және интеллектуалдық мүгедектігі бар адамдарды өлтірді, оларды нацистер «өмір сүруге лайық емес» деп санады. Науқастарды газбен өлтіру бойынша тәжірибелер 1939 жылдың қазан айында Польшаның оккупацияланған Позен қаласында жүргізілді. Жүздеген тұтқындар импровизацияланған газ камерасында көміртек монооксидімен уланып өлтірілді. 1940 жылы Германиядағы алты жаппай өлтіру орталығында бөтелкеде таза көміртек монооксиді бар газ камералары құрылды. Мүгедектерден басқа, бұл орталықтар 14f13 акциясы кезінде Германия, Австрия және Польшадағы концлагерьлерден көшірілген тұтқындарды өлтіруге де пайдаланылды. Эвтаназия бағдарламасы 1941 жылы ресми түрде тоқтатылғаннан кейін де концлагерьдегі тұтқындар өлтіріле берді. Кеңес Одағына басып кірген кезде, Einsatzgruppen газ машиналарында, қозғалтқыш газын жабық газ камерасына бағыттайтын өзгертілген жүк көліктерін пайдаланып, газбен жаппай өлім жазаларын орындады. Камералар жабылып, у құбыр арқылы енгізілгеннен кейін, ғалымдар шыны арқылы жоғарыдан бақылайды. Бір отбасының жеті мүшесі туралы бұрынғы оқиғаны еске түсіретін есепте, Квон екі ата-анасы, ұлы мен қызынан тұратын бір отбасының уланудан өлгенін, ата-аналары күштері таусылғанша ауыздан ауызға тыныс беру арқылы балаларын құтқаруға тырысқанын көргенін айтады. Квонның куәлігін 22-ші лагерьтен алынған құжаттар растады, онда эксперименттерге белгіленген тұтқындардың көшірілуі сипатталған. Құжаттарды Лондон негізделген Корея сарапшысы және адам құқықтары белсендісі Ким Сан Хун нақты деп таныды.
Nazi Germany made extensive use of various types of gas chambers for mass murder during the Holocaust. Beginning in 1939, gas chambers were used as part of Aktion T4, an "involuntary euthanasia" program under which the Nazis murdered people with physical and intellectual disabilities, whom the Nazis considered "unworthy of life". Experiments in the gassing of patients were conducted in October 1939 in occupied Posen in Poland. Hundreds of prisoners were murdered by carbon monoxide poisoning in an improvised gas chamber. In 1940 gas chambers using bottled pure carbon monoxide were established at six killing centres in Germany. In addition to persons with disabilities, these centres were also used during Action 14f13 to murder prisoners transferred from concentration camps in Germany, Austria, and Poland. Concentration camp inmates continued to be murdered even after the euthanasia program was officially shut down in 1941. During the invasion of the Soviet Union, mass executions by exhaust gas were performed by Einsatzgruppen using gas vans, trucks modified to divert engine exhaust into a sealed interior gas chamber. After the chambers are sealed and poison is injected through a tube, while scientists observe from above through glass. In a report reminiscent of an earlier account of a family of seven, Kwon claims to have watched one family of two parents, a son and a daughter die from suffocating gas, with the parents trying to save the children using mouth to mouth resuscitation for as long as they had the strength. Kwon's testimony was supported by documents from Camp 22 describing the transfer of prisoners designated for the experiments. The documents were identified as genuine by Kim Sang Hun, a London based expert on Korea and human rights activist.
Литва
1937–1940 жылдары Литва Каунас бекінісінің Бірінші фортында Алексотта газ камерасын пайдаланды.
In 1937–1940, Lithuania operated a gas chamber in Aleksotas within the First Fort of the Kaunas Fortress.
Кеңес Одағы
Кеңес НКВД-сының командирі Исай Берг жүк көліктерін өзгертіп, жүк сақтау бөлімін герметикалық жауып, газ шығару құбырын ішке бағыттап берді.
Soviet NKVD commander Isay Berg adapted vans with the storage compartment sealed and exhaust redirected inside it.
Америка Құрама Штаттары
Газ камералары АҚШ-та өлім жазасына кесілген сотталғандарды жазалау үшін қолданылған. АҚШ-та газбен өлім жазасын алған алғашқы адам 1924 жылғы 8 ақпанда Ги Джон болды. Невада штатындағы түрмеде оның қамалына уытты газды тікелей құюға жасалған сәтсіз әрекет, Джонға өлім жазасын орындау үшін алғашқы уақытша газ камерасын құруға әкелді. 1948 жылғы 3 желтоқсанда Миран Томпсон мен Сэм Шокли Алькатрас шайқасына қатысқандары үшін Сан-Квентин мемлекеттік түрмесіндегі газ камерасында жазаланды. 1957 жылы Бертон Эбботты өлім жазасына кескен кезде Калифорния губернаторы Гудвин Джей Найт өлім жазасын тоқтату үшін телефон арқылы келісімдер жасап жатты. 1976 жылы АҚШ-та өлім жазасы қайта орнатылғаннан бері газ камерасында 11 сотталған өлім жазасына кесілді. Олардың төртеуі Миссисипиде, екеуі Аризонада, екеуі Калифорнияда, екеуі Солтүстік Каролинада және біреуі Невадада орындалды. Өлім жазасы қайта орнатылғаннан кейін газ камерасы арқылы алғашқы өлім жазасы 1979 жылы Невадада Джесси Бишопты кісі өлтіргені үшін орындалды. Газ камерасындағы соңғы өлім жазасы 1999 жылы орындалды. 1980-ші жылдары газ камерасында өлім жазасын орындау кезіндегі азаптау туралы хабарлар осы әдістің қолданылуына қатысты дау-дамайға әкелді. 1983 жылғы 2 қыркүйекте Миссисипиде Джимми Ли Грейді өлім жазасына кескен кезде, Грей әлі тірі және ауа тартқысы келгенде, қарау бөлмесінен 8 минуттан кейін шығарылды. Ол әлі тірі болғанда бөлмені тазарту туралы шешімді оның адвокаты сынады. 2007 жылы өлім жазасы істеріне маманданған адвокат Дэвид Брук: «Джимми Ли Грей газ камерасындағы темір тіреуге басын соғып өлді, ал журналистер оның ағынын санады» деді. 1992 жылғы 6 сәуірде Аризонада Дональд Юджин Хардингті өлім жазасына кескен кезде, өліміне 11 минут кетті. Түрме бастығы егер тағы да газ камерасында өлім жазасын орындауды талап етсе, ол жұмыстан кететінін мәлімдеді. Хардингтің өлім жазасын орындағаннан кейін Аризона 1992 жылғы қарашадан кейін өлім жазасына кесілген барлық адамдарды өлімге ұшырату арқылы жазалау туралы шешім қабылдады. Алайда, Калифорния өлім жазасына кесілген сотталғандарға өлімге ұшырату немесе газ камерасы арасында таңдау жасауға мүмкіндік беретін заңға өзгеріс енгізгеннен кейін бұл шешім күшін жойды. 20-шы ғасырдың соңында көптеген штаттар көбінесе адамгершілік деп есептелетін әдістерге, мысалы, өлімге ұшырату инъекциясына көшті. Калифорниядағы Сан-Квентин мемлекеттік түрмесіндегі газ камерасы өлімге ұшырату инъекциясы үшін пайдаланылатын бөлмеге айналдырылды. 2020 жылға қарай газ камерасында соңғы өлім жазасын алған адам 1992 жылға дейін өлім жазасына кесілген неміс азаматы Уолтер ЛаГранд болды, ол 1999 жылғы 3 наурызда Аризонада өлім жазасына кесілді. АҚШ-тың 9-шы апелляциялық округінің соты оны газ камерасында өлім жазасына кесуге болмайды деген шешім шығарды, бірақ бұл шешімді АҚШ Жоғарғы Соты жоққа шығарды. Алабама, Миссисипи және Оклахома азот гипоксия әдісін, Аризона сутегі цианиді әдісін белгілейді, ал басқа штаттар газ түрін нақтыламады. 2010 жылғы қазан айында Нью-Йорк губернаторы Дэвид Паттерсон гуманистік қоғамдар мен басқа да жануарлар бейімдеу орталықтары үшін газ камераларын пайдалануға тыйым салатын заңға қол қойды.
Gas chambers have been used for capital punishment in the United States to execute death row inmates. The first person to be executed in the United States by lethal gas was Gee Jon, on February 8, 1924. An unsuccessful attempt to pump poison gas directly into his cell at Nevada State Prison led to the development of the first makeshift gas chamber to carry out Jon's death sentence. On December 3, 1948, Miran Thompson and Sam Shockley were executed in the gas chamber at San Quentin State Prison for their role in the Battle of Alcatraz. In 1957, Burton Abbott was executed as the governor of California, Goodwin J. Knight, was on the telephone to stay the execution. Since the restoration of the death penalty in the United States in 1976, 11 executions by gas chamber have been conducted. Four were conducted in Mississippi, 2 in Arizona, 2 in California, 2 in North Carolina, and 1 in Nevada. The first execution via gas chamber since the restoration of the death penalty was in Nevada in 1979, when Jesse Bishop was executed for murder. The most recent execution via gas chamber was in 1999. By the 1980s, reports of suffering during gas chamber executions had led to controversy over the use of this method. At the September 2, 1983, execution of Jimmy Lee Gray in Mississippi, officials cleared the viewing room after 8 minutes while Gray was still alive and gasping for air. The decision to clear the room while he was still alive was criticized by his attorney. In 2007, David Bruck, an attorney specializing in death penalty cases, said, "Jimmy Lee Gray died banging his head against a steel pole in the gas chamber while reporters counted his moans." During the April 6, 1992, execution of Donald Eugene Harding in Arizona, it took 11 minutes for death to occur. The prison warden stated that he would quit if required to conduct another gas chamber execution. Following Harding's execution, Arizona voted that all persons condemned to death after November 1992 would be executed by lethal injection. However, this decision was vacated after California amended its statute to allow death row inmates to choose between lethal injection and the gas chamber. By the late 20th century, most states had switched to methods considered to be more humane, such as lethal injection. California's gas chamber at San Quentin State Prison was converted to an execution chamber for lethal injection. As of 2020, the last person to be executed in the gas chamber was German national Walter LaGrand, sentenced to death before 1992, who was executed in Arizona on March 3, 1999. The U. S. Court of Appeals for the Ninth Circuit had ruled that he could not be executed by gas chamber, but the decision was overturned by the United States Supreme Court. Alabama, Mississippi, and Oklahoma specify the nitrogen hypoxia method, Arizona specifies the hydrogen cyanide method, and the other states do not specify the type of gas. In October 2010, Governor of New York David Paterson signed a bill rendering gas chambers illegal for use by humane societies and other animal shelters.
Барлық оттегін қоспағанда
Азот газы немесе оттегісі кемтілген ауа адамды өлімге кесіп, азотпен улануға (азоттық асфиксияға) әкелу үшін қарастырылып келді. Жәбірленуші оттегі деңгейі төмендеген кезде дененің қалыпты емес сезімі аз байқалады. Бұл оттегінің жетіспеуінен болатын өлімге (асфиксияға) әкеледі, бұл ауырсыну мен жарақатты тұншығу сезіміне немесе уланудың қосымша әсерлеріне ұшыратпайды. 2015 жылдың сәуір айында Оклахома штатының губернаторы Мэри Фэллин азотпен улануды өлім жазасын орындау әдісі ретінде рұқсаттайтын заңға қол қойды. 2018 жылдың 14 наурызында Оклахома штатының бас прокуроры Майк Хантер және түзеу мекемелерінің директоры Джо М. Оллбоу азот газын өлім жазасын орындаудың негізгі әдісі ретінде тағайындады. Азотпен өлім жазасын орындау тәртібін жасауға жылдар бойы тырысқаннан кейін, Оклахома штаты 2020 жылдың ақпан айында өлім жазасын орындау үшін қажетті дәрі-дәрмектердің сенімді көзін тапқаннан кейін жобадан бас тартқанын мәлімдеді. 2018 жылы Алабама штаты азотпен улануды өлім жазасын орындау әдісі ретінде бекітті және өлім жазасына кесілген сотталғандарға әдіс таңдау мүмкіндігін берді. 2022 жылдың қыркүйегінде сот, сотталған адам азотпен улануды таңдағанын айтқандықтан, бірақ тиісті құжат жоғалғандықтан, қазалы инъекция арқылы өлім жазасын орындауды тоқтатты. 2024 жылдың 25 қаңтарында Кеннет Юджин Смит азотпен улану арқылы өлім жазасын алған алғашқы адам болды.
Nitrogen gas or oxygen depleted air has been considered for human execution, as it can induce nitrogen asphyxiation. The victim detects little abnormal sensation as the oxygen level falls. This leads to asphyxiation (death from lack of oxygen) without the painful and traumatic feeling of suffocation, or the side effects of poisoning. In April 2015, Oklahoma Governor Mary Fallin approved a bill allowing nitrogen asphyxiation as an execution method. On March 14, 2018, Oklahoma Attorney General Mike Hunter and Corrections Director Joe M. Allbaugh announced a switch to nitrogen gas as the state's primary method of execution. After struggling for years to design a nitrogen execution protocol, the State of Oklahoma announced in February 2020 that it was abandoning the project after finding a reliable source of drugs to carry out the lethal injection executions. In 2018, Alabama approved nitrogen asphyxiation as an execution method and allowed death row inmates a choice of method. In September 2022, an execution by lethal injection was stayed by a court because the inmate claimed to have made the election of nitrogen asphyxiation, but the form had been lost. On January 25, 2024, Kenneth Eugene Smith became the first person to be executed by nitrogen asphyxiation.