Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Лимон (лимон), көбінесе Пуэрто Лимон (ағылшын тілінде Порт Лимон) деп аталады, Коста-Рикадағы аудан, Лимон провинциясының астанасы және негізгі орталығы, сондай-ақ Лимон кантонының орталығы болып табылады. Бұл Коста-Риканың жетінші ірі қаласы, халқы 94 000-нан асады және Афрокостарикандық қауымдастықтың мекені. Қауымдастықтың бір бөлігі Сан-Хосе мен Пуэрто Лимонды байланыстырған 19 ғасырдың соңындағы теміржол жобасында жұмыс істеген итальяндық, ямайкалық және қытайлық жұмысшыларға қатысты. 1948 жылға дейін Коста-Рика үкіметі афрокарибтіктерді азаматтар ретінде мойындамады және олардың Лимон провинциясынан тыс жерлерге қозғалысын шектеді. Осы саяхатқа тыйым салудың нәтижесінде афрокарибтік халқы аймақта берік орнығып, заңмен рұқсат етілгеннен кейін де көшіп кетпеу туралы шешімдерге әсер етті. Қазіргі уақытта Лимонның көптеген жергілікті тұрғындары елдің Орталық аңғарына жақсы жұмыс пен білім алу үшін көшіп барады. Афрокарибтік қауымдастық испан және лимондық креол тілінде сөйлейді, ол ағылшын тілінің креол түрі. Пуэрто Лимонда үш порт терминалы бар: Моин контейнерлік терминалы, Лимон порты және Моин порты, олар Коста-Рика экспортын жөнелтуге және круиздік кемелерді тоқтатуға мүмкіндік береді. 2016 жылы үкімет Пуэрто Лимон үшін жаңа круиздік кеме терминалын салуға 93 миллион колон (166 000 доллар) бөлді. Қалалық денсаулық сақтауды доктор Тони Фасио Кастро атындағы аурухана қамтамасыз етеді. Жағалауда Увита аралы мен Пахарос аралы сияқты екі кішкентай арал орналасқан.
Limón (liˈmon), commonly known as Puerto Limón (Port Lemon in English), is a district, the capital city and main hub of Limón Province, as well as of the Limón canton in Costa Rica. It is the seventh largest city in Costa Rica, with a population of over 94,000, and is home to the Afro Costa Rican community. Part of the community traces its roots to Italian, Jamaican and Chinese laborers who worked on a late nineteenth century railroad project that connected San José to Puerto Limón. Until 1948, the Costa Rican government did not recognize Afro Caribbean people as citizens and restricted their movement outside Limón province. As a result of this travel ban, this Afro Caribbean population became firmly established in the region, which influenced decisions not to move even after it was legally permitted. Nowadays, there is a significant outflow of Limón natives who move to the country's Central Valley in search of better employment and education. The Afro Caribbean community speaks Spanish and Limonese Creole, a creole of English. Puerto Limón contains three port terminals, Moín Container Terminal, Port of Limón and Port of Moín, which permit the shipment of Costa Rican exports as well as the anchoring of cruise ships. In 2016, the government pledged ₡93 million ($166,000) for a new cruise ship terminal for Puerto Limón. Health care is provided for the city by Hospital Dr. Tony Facio Castro. Two small islands, Uvita Island and Isla de Pájaros, are just offshore.
Топонимика
Лимон – лимонды білдіретін испан сөзі. Пуэрто – испан тілінде «порт» (немесе жағалау) деген сөз.
Limón is the Spanish word for lemon. Puerto is the Spanish word for port (or harbor).
Колонизация
1502 жылы Христофор Колумб Коста-Рикаға алғаш рет Пуэрто-Лимон жағалауындағы Увита аралына кемесін тікелей түсірді. Дегенмен, Атлантика жағалауы 19 ғасырға дейін испан отарлаушыларымен толық зерттелмеді. 1569 жылы губернатор Перафан де Ривера Матинадағы жерлердің үлкен бөлігін, соның ішінде үндістерді де, ерте жаулап алуды қаржыландыруға және қолдауға көмектескен аристократтарға (хидальголарға) берді. Олар аз ғана үндістерді пайдалануға болатынын түсінген соң, осы жерлерге какао ағаштарын (осы аймақта өсірілетін жалғыз мүмкін дақыл) отырғызу үшін африкалық құлдарды сатып алды. Осы жерлер Картаго қаласынан келген жер иелерінің жалғыз табыс көзі болды. Матина какао өндірісі мен африкалық құлдардың болуының арқасында маңызға ие болды, бұл оны қарақшылардың шабуылына әсерлі етті. 1666 жылы танымал қарақшылар Эдвард Мансвельт және оның вице-адмиралы Генри Морган Лимон мен Моин арасындағы Портете шағын шығанағына келді. Олар сол кездегі Коста-Рика астанасы Картагоға бет алды, бірақ 15 сәуірде Турриальба тұрғындары оларды кері қайтарды. Қарақшылар әскері 16 сәуірде Портетені тастап, 23 сәуірде қайта оралды. Олар Коста-Рикадан кетіп, енді оралмады.
Christopher Columbus first dropped anchor in Costa Rica in 1502 at Isla Uvita, just off the coast of Puerto Limón. The Atlantic coast, however, was left largely unexplored by Spanish settlers until the 19th century. As early as 1569, Governor Perafán de Rivera gave extensive plots of land, Indians included, in Matina to aristocrats (hidalgos) that helped to finance and support early conquest. Because these aristocrats found out that only a few Indians were available to exploit, they acquired African slaves to plant these lands with cocoa trees (the only feasible crop in these lands). These lands provided the only source of income to the absentee owners from the capital city of Cartago. Matina gained importance because of the cacao and the presence of African slaves, which made them attractive to pirate incursions. Notorious pirates, Edward Mansvelt and his vice admiral Henry Morgan, arrived at Portete, a small bay between Limón and Moín, in 1666. They proceeded inland to Cartago, the capital of Costa Rica at the time, but were driven away by the inhabitants at Turrialba on15 April. The pirate army left on16 April and arrived back in Portete on23 April. They left Costa Rica and did not return.
Негізін қалау
Қала 1854 жылы Филипп Ж. Ж. Валентини үкіметтің қолдауымен ресми түрде негізі қаланды. 1867 жылы таулы аймақтарды теңізбен байланыстыратын масштабты темір жол құрылысы басталды. Лимон маңызды порт орны ретінде таңдалды, ол Орталық өңірден кофе экспортын жеңілдетуге мүмкіндік берді.
The town was officially founded in 1854 by Philipp J. J. Valentini under government auspices. In 1867, construction began on an ambitious railroad connecting the highlands to the sea. Limón was chosen as the site of a major port, which would facilitate exports of coffee from the Central Valley.
Жақында болған тарих
Лимонның 23 тұрғыны, 1942 жылдың 3 шілдесінде доктарда жұмыс істеп жатқанда, 1941 жылы құрылған U 161 суасты қайығымен торпедаланған жүк кемесінің тез батып кетуі салдарынан қаза тапты. Кеме экипажының көп бөлігі жағаға шықты, тек біреуі ғана мерт болды. Лимон ауданы соңғы рет 1992 жылдың 10 тамызында Decreto Ejecutivo 21515 G арқылы өзгертілді.
Twenty three residents of Limón working on the docks lost their lives on3 July 1942, when the cargo ship they were unloading was torpedoed by U boat U 161 was launched in 1941. and sank fast at the bottom of the port. Most of the crew was ashore and only one perished. As a district, Limón was last modified on10 August 1992, by Decreto Ejecutivo 21515 G.
Пуэрто Лимон 1991 жылғы Лимон жер сілкінісінен зардап шекті, ол айналағы ландшафт пен жағалауға әсер етті. Қаланың бір негізгі ауруханасы бар. Лимонда үш порт аймағы бар.
Puerto Limón was struck by the 1991 Limon earthquake, which affected the surrounding landscape and coastline. The city has one main hospital. Limón has three port areas.
Демография
Коста-Рика 2011 жылғы санақ бойынша Лимонның тұрғындары болған.
For the [[Costa Rica 2011 Census, Limón had a population of inhabitants.
Коста-Риканың афро-қауымы
Коста-Рикаға африкалықтардың алғашқы ресми келгені испан конкистадорларымен бірге болды. Құл саудасы Испания бағындырған барлық елдерде кең таралған, ал Коста-Рикада алғашқы африкалықтар Африканың экваторлық және батыс аймақтарынан келген секілді. Осы аймақтардың халқы ең жақсы құлдар саналды, себебі олар басқа африкалықтарға қарағанда дені сау, жайлы мінезді және еңбекқор деп есептелді. Құлдар қазіргі Гамбия (волоф), Гвинея (малинке), Гана (ашанти), Бенин (әсіресе Иже / Арарас) және Судан (пурас) елдерінен әкелінді. Көптеген құлдар Мина (яғни, Кот-д'Ивуардан құл саудасы жағалауына дейінгі аймақтың бір бөлігінен шыққан қауымдастықтар), Попо (Ана және Бариба сияқты импортталған тайпалар), Йоруба және Конга (мүмкін, Конгассодан, Кот-д'Ивуардан) тайпаларынан болды. Африкалық құлдар сонымен қатар көршілес Панама сияқты басқа да жерлерден келді. Ғасырлар бойы, әсіресе 1824 жылы құлдар азат етілгеннен кейін, қара нәсілді халық басқа этностармен, әсіресе үндістермен араласып, негізгі мәдениет пен этностың бір бөлігіне айналды. Лимонның Матина және Сюэрредегі алғашқы қара нәсілді халқы 19 ғасырдың екінші жартысында келген халықтан ерекшеленеді. Осы соңғы халық құл ретінде емес, Ямайкадан жалданып жұмыс істеу үшін, сондай-ақ Барбадос және Тринидад пен Тобагодан келген шағын топтар ретінде келді. Сондықтан Коста-Риканың қазіргі қара нәсілді халқының көпшілігі ағылшын тегін және ямайкалық акцентпен ағылшын тілінде сөйлейді. 1910 жылы Маркус Мосай Гарви Пуэрто-Лимонға сапар шегіп, бірнеше ай бойы "United Fruit Company" компаниясында уақыт есептеуші болып жұмыс істеді, сол кезде африкалық текті халықтың нашар жағдайда екенін байқады. Коста-Рикадағы африкалықтардың ұрпақтары кемсітушілікке ұшырады, оның ішінде дауыс беру құқығының кешіктірілуі және олардың қозғалысына шектеулер қойылды.
The first officially acknowledged arrival of African people who arrived in Costa Rica came with the Spanish conquistadors. Slave trading was common in all the countries conquered by Spain, and in Costa Rica, the first Africans seem to have come from specific sources in Africa Equatorial and Western regions. The people from these areas were thought of as ideal slaves because they had a reputation for being more robust, affable, and hard working than other Africans. The enslaved were from what is now the Gambia (Wolof), Guinea (Malinké), Ghanaian (Ashanti), Benin (specifically Ije / Ararás), and Sudan (Puras). Many of the enslaved were also Minas (i. e. communities from parts of the region extending from Ivory Coast to the Slave Coast), Popo (imported tribes such as Ana and Baribas), Yorubas and Congas (perhaps from Kongasso, Ivory Coast). Enslaved Africans also came from other places, such as neighboring Panama. Throughout the centuries, but especially after the emancipation of the slaves in 1824, the black population mixed with other ethnic groups, notably the Indians, and became part of the mainstream culture and ethnicity. The early black population of Matina and Suerre in Limón is not the same population that arrived in the second half of the 19th century. This latter population did not arrive as slaves but as hired workers from Jamaica, and smaller groups from Barbados and Trinidad and Tobago. This is the reason why the majority of the current black population of Costa Rica has English surnames and speaks English with a Jamaican accent. In 1910, Marcus Mosiah Garvey travelled to Puerto Limón, where he worked as a time keeper for the United Fruit Company for some months, observing that the population of African descent suffered poor conditions. The descendants of Africans in Costa Rica have endured discrimination including a delay in voting rights and a restriction on their movements.
Мерекелік шаралар
Пуэрто-Лимон Коста-Рикада жыл сайынғы күзгі карнавал фестивалімен танымал, ол 12 қазан күні басталады – Колумбтың 1502 жылы төртінші саяхатында Лимон жағалауына алғаш рет жеткен күні. Бұл шараны жергілікті қоғамдық қайраткер және белсенді Альфред Джосия Генри Смит («Мистер Кинг» деп белгілі) бастады, ол 1949 жылғы қазан айында алғашқы карнавалды ұйымдастыруға көмектесті. Фестиваль шамамен бір аптаға созылады (екі демалыс күнін қамтиды) және парад, тамақ, музыка, би, ал соңғы түні Парк Варгаста үлкен латын немесе Кариб музыкасының концерті өтеді. Бұрынғы орындаушылардың қатарында Эдди Эррера (2002), Дамиан Марли (2003), El Gran Combo de Puerto Rico (2005) және T. O. K. (2006) бар. Бұл шара жаңбыр немесе күн сәулесіне қарамастан өтеді, бірақ соңғы кезде кейбір қиындықтар туындады. Ұйымдастырушылар 2007 жылы денге қызуының кең таралуына байланысты карнавалды, ал 2008 жылы қалалық қоқыс жинау мәселесіне және денсаулық сақтау бойынша алаңдаушылықтарға байланысты тоқтатты. Қоқыс шығару мәселесі көліктердің жетіспеуі және ең жақын полигонға (Покосиде) 100 км (62 миль) қашықтық болғандықтан ұзақ жылдар бойы күрделі болып келді. 2007 жылы осы және басқа полигондардың жабылуы Пуэрто-Лимонның қоқысты 217 км (135 миль) қашықтықтағы Алахуэлаға жіберуіне және жоғары төлем жасауына әкелді. Бұл жағдай қоқыс шығаруда кедергі тудырды, денге қызуының кең таралуымен бірге, ұйымдастырушылар 2008 жылғы карнавалды сақтық шарасы ретінде тоқтатуға мәжбүр болды. 2011 жылдың маусым айында Президенттік министрлік Санса әуе компаниясының шілде айынан бастап Лимон әуежайына аптасына төрт рет тұрақты рейстерді бастайтынын, бағасы 30 000–75 000 теңге (60–150 доллар) болатынын хабарлады, бұл Лимон провинциясына туризмді арттыруға бағытталған.
Puerto Limón is famous in Costa Rica for its yearly fall festival called Carnaval which occurs the week of12 October, the date Columbus first anchored off Limón's coast in 1502, on his fourth voyage. The event was started by local community leader and activist, Alfred Josiah Henry Smith (known as "Mister King"), who helped organize the first Carnaval in October 1949. The event stretches about a week (across two weekends), and includes a parade, food, music, dancing, and, on the last night, a concert in the Parque Vargas headlined by a major Latino or Caribbean music act. Previous artists have included Eddy Herrera (2002), Damian Marley (2003), El Gran Combo de Puerto Rico (2005), and T. O. K. (2006). Although the show goes on rain or shine, the event has recently suffered some setbacks. Organizers cancelled Carnaval in 2007 due to a major dengue fever outbreak, and again in 2008 due to major municipal trash removal issues and related health worries. While trash removal had long been an issue due to lack of trucks and a 62 mile (100 km) haul to the nearest landfill (in Pococí), the ordered closure of this and other landfills in 2007 meant Puerto Limón had to send trash 135 mile (217 km) to Alajuela and pay a higher disposal fee. The situation led to a bottle neck in trash removal, which, combined with the major dengue breakout, caused organizers to cancel 2008's carnaval as a precautionary measure. The Presidency Ministry announced in June 2011 that Sansa Airlines would begin regular scheduled flights four times a week to Limón Airport, beginning in July and costing ₡30,000–₡75,000 ($60–$150), to increase tourism to Limón Province.
Спорт
Қалада футбол командасы бар, ол көп рет құрылған, соның ішінде қазіргісі – «Лимон Қара Жұлдызы». Команда Лимон қаласының орталығындағы Хуан Гобан стадионында өнер көрсетеді.
The city has a football team, which has had numerous iterations, of which the current one is Limón Black Star. The team plays at the Juan Gobán stadium in downtown Limón.