Кіріспе
Роман Иван Тургеневтің романы. "Көктемгі сулар", сондай-ақ "Көктемгі бұрқақтар" (Вешние воды Veshniye vody) – Иван Тургеневтің 1872 жылғы повесі. Ол өте автобиографиялық сипатқа ие және Германияның Франкфурт қаласына сапар барғанда алғаш рет ғашық болатын жас орыс жер иесі Димитрий Саниннің өміріне арналған. Тургенев елу шамасында болған 1870 және 1871 жылдары жазылған бұл повесть оның ең ұлы туындыларының бірі деп есептеледі.
the novel by Ivan Turgenev
Torrents of Spring, also known as Spring Torrents (Вешние воды Veshniye vody), is an 1872 novella by Ivan Turgenev. It is highly autobiographical in nature, and centers on a young Russian landowner, Dimitry Sanin, who falls deliriously in love for the first time while visiting the German city of Frankfurt. Written during 1870 and 1871, when Turgenev was in his fifties, the novel is widely held as one of his greatest.
Құрылуы
Шығармашылық жағынан көркемдік элементтері болғанымен, "Жазғы ағындар" Тургеневтің 1838-1841 жылдардағы Германия мемлекеттеріне жасаған саяхаты кезіндегі оқиғалардан шабыттанды. "Әкелер мен балалар" Тургеневтің ең әйгілі романы болып қала берсе де, "Жазғы ағындар" автордың өмірін, ойларын және ең құпия сезімдерін ашатын маңызды туынды.
Джемма
Тургеневтің өмірбаясын жазған Леонард Шапироның сөзінше, Джемма Розелли кейіпкері болашақ жазушының 1840 жылы Франкфуртқа сапар жасаған кезде болған бір оқиғадан туындаған. "Көрінетін сұлулығы ерекше" бір жас әйел шайханадан шығып, есінен айныған бауырласын қайта жандандыруға көмектесуді сұрап, жалбарынды. Бірақ Джеммадан өзгеше, бұл жас әйел итальяндық емес, еврей болды, ал Саниннен айырмашылығы, Тургенев оны танымай-ақ сол түні Франкфуртты тастап кетті.
Мария Николаевна
Мария Николаевна Полозованың кейіпкері екі үлгіге негізделген деп саналады. Біріншісі – Тургеневтің анасы Варвара Петровна Тургенева. Шапироның сөзінше, Варвара Петровна күйеуіне, ұлына, қызметшілеріне және күйеуінің шаруаларына жүйелі түрде физикалық, психологиялық және ауызша зорлық-зомбылық көрсеткен. Бұлдың бәрі оның ұлында өмір бойы сақталатын терең жарақаттар қалдырып, оны әрдайым зорлыққа бейім қарым-қатынастарға жетеледі.
Құрамы
Тургенев 1870 жылы қазір "Көктем ағындары" деп белгілі болған туындысын жазуды бастаған болуы мүмкін. Алғашқыда қысқа әңгіме ретінде жоспарланғанымен, ол 1871 жылдың соңында аяқталғанға дейін роман көлеміне дейін кеңейді. Ол алғаш рет 1872 жылғы қаңтардағы "Еуропа хабаршысы" (Вестник Европы) журналының XIX ғасырдың соңындағы Ресейдің ірі либералды басылымында жарияланды. Роман Тургенев үшін ерекше болды, себебі ол саяси немесе әлеуметтік тақырыптардан дерлік толықтай босаған, бірақ алғашқы жарық көрген сәтінен бастап үлкен сәттілікке ие болды. "Еуропа хабаршысы" журналының алғашқы саны қайта басылды, бұл орыс мерзімді басылымдары тарихында бұрын-соңды болмаған жағдай.
Сюжет
Оқиға орта жастағы Дмитрий Саниннің зертханасындағы қағаздарды шарлап, гранаттармен әшекейленген кішкентай крестке тап болғанынан басталады. Бұл оның ойын отыз жыл бұрынғы, 1840 жылға салады. 1840 жылдың жазында жиырма екі жасар Санин Италиядан Ресейге қайта оралып, Еуропалық саяхатынан кейін Франкфуртқа келеді. Бір күндік тоқтау кезінде ол кондитерлік дүкенге барады, онда артқы бөлмеден асығыс шыққан әдемі жас әйел оған келеді. Ол – Джемма Розелли, дүкен иесі Леонора Розеллидің қызы. Джемма Саниннен көмек сұрайды, оның кіші інісі есінен танып, тыныс-тіршілігі тоқтаған сияқты. Саниннің көмегімен ұл, аты Эмилио, есін жинап алады. Көмегі үшін риза болған Джемма Санинді кешке дүкенге келіп, отбасымен шоколад ішуге шақырады. Кешкісін Санин Розелли отбасының мүшелерімен танысады: анасы Леонора (немесе Ленора) Розелли, қызы Джемма, ұлы Эмилио (немесе Эмиль) және отбасының досы Панталеоне, ашулы қарт және зейнеткерлік опера әншісі. Кешкі әңгіме барысында Санин жас Джеммаға ғашық болады, ал Розелли отбасы да жас, әдемі, білімді және мейірімді орысқа риза болады. Санин кешті қатты ұнатады, сондықтан Берлинге жету жоспарын ұмытып, пойызды қалып қояды. Кеш соңында Леонора Розелли Санинді ертең қайта келуге шақырады. Санин Джемманың Карл Клюбер есімді жас неміс жігітіне құдаланғанын білгенде көңілі толады. Келесі күні Санинге Джемманың күйеу жігіті Карл Клюбер және әлі де сауығып жатқан Эмилио келеді. Клюбер Санинге Джеммаға көмектескені және Эмилиоға жан беруіне көмектескені үшін алғыс айтады және оны ертең Соденге баруға шақырады. Кешкісін Санин Розеллилермен тағы да ләззат алады және Джемманың сұлулығы мен тартымдылығына одан да қатты әсерленеді. Таңертең Санин Клюбер, Джемма және Эмилиомен бірге Соденге сапар шегеді. Мейрамханада түскі ас ішкенде, олар ішімдік ішкен сарбаздар тобымен бірге отырады. Олардың арасындағы мас офицер Джеммаға жақындап, оның сұлулығын ашық айтады. Джемма осы мінез-құлыққа ашуланып, Клюбер де ашуланып, оларды асханадан шығарып жібереді. Ашуланған Санин солдаттармен бетпе-бет келіп, кінәлі офицерді намыссыз деп жариялайды және офицерге лайық емес мінез-құлық танытады. Санин өзінің ашық сөздері үшін дуэльге шақырылуы мүмкін екенін біліп, визит карточкасын қалдырады. Келесі күні таңертең, неміс офицерінің досы Саниннің есігіне ерте келіп, досының атынан кешірім сұрау немесе қанағаттандыру талап етеді. Санин кешірім сұрауға бас тартады, сондықтан келесі күні Ханау маңында дуэль ұйымдастырылады. Санин екінші болып қарт Панталеонеді шақырады, ол жас орыстың абыройы мен ар-намысына таңғалады, оны "ғалант'оммо" деп атайды. Санин жоспарланған дуэльді өзі мен Панталеоне арасында құпия ұстайды, бірақ соңғысы оны Эмилиоға айтады. Түнде Розелли үйінен шығып бара жатқанда Санин Джеммамен кездеседі, ол оны көріп, қараңғы терезеге шақырады. Олар бір-біріне шыбырдап сөйлескенде, кенеттен жел соғып, Саниннің шляпасын ұшырып, екеуін жақын қылады. Санин кейіннен осы сәтте Джеммаға ғашық болғанын сезінеді. Келесі күні таңертең Ханауға бара жатқанда Панталеонедің бұрынғы батылдығы біраз уақыттан кейін жоғалады. Санин оны батыл етуге тырысады. Дуэльде Санин бірінші атып, қателеседі, ал қарсыласы барон фон Донхоф әдейі ауаға атып, өлтірмейді. Офицер өзінің ар-намысы қанағаттандырылғанын сезініп, мас күйінде істеген әрекеті үшін кешірім сұрайды, Санин оны тез қабылдайды. Санин осы дуэльдің әзіл-қалжың болғанына көңілі толады. Алайда Панталеоне нәтижеге қуанады. Панталеоне мен Эмилиомен Франкфуртқа оралғанда (олар оны дуэль орнына жасырын түрде ертіп келген), Санин Эмилионың Джеммаға дуэль туралы айтқанын біледі. Санин осы екі сөздің қыңырлығына аздап ренжіді, бірақ ашулана алмайды. Франкфуртқа оралғанда Санин көп ұзамай күйзелген Фрау Ленорадан Джемманың Клаусқа ешқандай себепсіз, оның мейрамханада абыройын жеткілікті қорғамағаны үшін келісімін бұзғанын біледі. Фрау Ленора бұл жағдайдың салдарынан болатын жанжал туралы ойдан қорқады, Санин Джеммамен сөйлесіп, оны қайта қарастыруға көндіруге уәде береді. Саниннің Джеммамен сөйлескеннен кейін, ол оған деген сүйіспеншілігін мойындайды, бірақ оған Клаустан алыстағанын қайта қарастыратынын айтады. Таң қалған және оның сүйіспеншілігіне тәнті болған Санин оны әзірге ештеңе жасамауға шақырады. Санин бұл жаңа жағдайға бейімделу үшін бөлмесіне қайта оралып, Джеммаға өзінің сүйіспеншілік хатын жазып, оны Эмилиоға жеткізуге тапсырады. Джемма Санинді ертең үйіне келмеуін сұрап, жауап хат жібереді, себебін нақты айтпайды. Сондықтан келесі күні Санин қуанышты Эмилиомен ауылда өткізеді, ал кешкісін бөлмесіне оралып, Джеммадан Франкфурттағы тыныш бақта ертеңгі сағат жетіде кездесуге шақыратын хатты табады. Санин осылай істейді, олар бір-біріне сүйіспеншіліктерін білдіреді және Санин үйленуге ұсыныс жасайды. Фрау Ленора Саниннің сүйіспеншілігін естігенде қатты қынжылды және оны екіжүзділікпен және ашкөз ұсынушылықпен айыптайды. Бірақ Санин көңілсіз Фрау Ленорамен кездесуге талап етеді және оны өзінің адал ниеттеріне, сондай-ақ оның ақсүйек тегіне және Джемманы ұстауға жеткілікті кірісіне көндіреді. Санин Ресейдегі Тула маңындағы шағын мүлігін сатуға шешім қабылдайды, осылайша жоспарланған үйленуіне және Джеммамен бірге тұруына қаржылай қолдау көрсетеді. Кездейсоқ, келесі күні ол көшеде мектептегі ескі достасы Гипполит Сидорович Полозовты кездестіреді, ол жақын жердегі Висбаденнен әйелі Мария Николаевна үшін сауда жасауға келген. Бұл сүйіскендерге сәттілік жұлдызы ілеседі деген ойын нығайтады, өйткені Мария Тула маңынан шыққан және оның байлығы оның мүлігін сатып алуға ықтимал сатып алушы болуы мүмкін, осылайша ол Ресейге бару қажеттігінен құтылады. Санин бұл ойды салқынқанды Гипполитке ұсынады, ол әйелінің қаржылық шешімдеріне ешқашан араласпайтынын, бірақ Санин Висбаденге онымен бірге барып, Марияға ұсынысын білдіруге болады деп хабарлайды. Санин келіседі, бірақ Джеммадан айырылуына қынжылады. Джемма мен Фрау Ленораның келісімімен Санин Висбаденге сапар шегеді. Висбаденде Санин құпия Мария Николаевна Полозовамен танысады, оның сұлулығына назар аударса да, Джемманың жүрегін сақтап қалады. Мария Саниннің махаббаты туралы сұрайды және ол кондитерге үйленгенін естігенде, Санинге әсерленеді, оны "сүйіскенге қорқымайтын адам" деп атайды, оның Джеммадан әлеуметтік жағдайдың айырмашылығына қарамастан. Мария оның мүлігін сатып алуға қызығушылық танытады, бірақ Санинге оны екі күн ойлануға сұрайды. Келесі күндерде және өзінің еркіне қарсы, Санин Мария Николаевнаға одан да қатты қызығушылық танытады, оның ойларына еніп, мазалайды. Висбаденде Санин барон фон Донхофтың да Мария Николаевнаға ғашық екенін біледі. Мария Санинді театрға шақырады, онда олар жеке ложада отырады. Олар спектакльге көңіл бөлмей, ложаның ішінде Мария өзінен бәрінен қымбат нәрсені мойындайды...
Бейімделулер
1989 жылы Джерзи Сколимовский жазған және түсірген роман негізінде фильм шықты. 1989 жылғы Канн кинофестивалінде "Алтын пальма" жүлдесі үшін күрескен фильмде Тимоти Хаттон, Настасся Кински және Валериа Голино түскен. Бұрын екі совет және бір чехословакиялық бейімделуі де болған.