Кіріспе

Александр Пушкиннің өлеңде жазылған романы Александр Пушкиннің өлеңде жазылған романы. «Евгений Онегин, роман в стихах» (Евгений Онегин, роман в стихах, реформаға дейінгі орыс тілінде: Евгеній Онѣгинъ, романъ въ стихахъ) – Александр Пушкиннің өлеңде жазылған романы. «Онегин» орыс әдебиетінің классикасы болып саналады, ал оның аттас кейіпкері көптеген орыс әдебиетінің басты кейіпкерлеріне үлгі болды. Роман 1825-1832 жылдар аралығында бөлім-бөлім жарияланды. Алғашқы толық басылымы 1833 жылы жарық көрді, ал қазіргі таңда қабылданған нұсқасы 1837 жылғы басылымға негізделген. Шығарманың дені – 389 он төрт жолдық өлең жолдарынан (барлығы 5446 жол) тұрады, олар иамбикалық тетраметрмен жазылған және ерекше ұйқас схемасын қолданады, онда үлкен әріптер әйелдік ұйқасты, ал кішкентай әріптер еркектік ұйқасты көрсетеді. Оқиғаны баяндаушы айтады (Пушкиннің қоғамдық бейнесінің сәл фантастикалық нұсқасы), оның үні білімді, дүниеге қаныққан және жақын. Баяндаушы кейде осы әлеуметтік және интеллектуалдық ортаның ерекшеліктерін кеңейте түседі. Бұл баяндау стилі кейіпкерлердің дамуына мүмкіндік береді және сюжеттің драмалық шиесін күшейтеді, оның қарапайымдылығына қарамастан. Бұл кітап өлеңдік баяндамасының шеберлігімен, сондай-ақ өмір, өлім, махаббат, көңілсіздік, әдет-ғұрыптар мен құмарлық туралы терең ойлармен бағаланады.

Негізгі кейіпкерлер

Евгений Онегин: Санкт-Петербургтен келген, шамамен 26 жастағы дэнди. Мақтаншыл, өзімшіл және әлемге көңілі тоңған циник. Владимир Ленский: Шамамен 18 жастағы жас ақын. Өте романтикалық және қарапайым арманшыл. Татьяна Ларина: ұялшақ, тыныш, бірақ құштар, жер иесінің қызы. Пушкин Пётр Вяземскийге жазған хатында оны 17 жастағы деп көрсеткен. Ольга Ларина: Татьянаның кіші қарындасы.

Сюжет

1820 жылдары Евгений Онегин Санкт-Петербургтің жалыққан дендиі, өмірі бастар, концерттер, кештер мен басқа ештеңеден тұрады. Бай ағасы қайтыс болғаннан кейін, ол мол мүлік және жер иелігіне ие болады. Ауылға көшіп келгенде, көршісі, жас ақын Владимир Ленскиймен дос болады. Ленский Онегинге өзінің никелері Ольга Ларинаның отбасымен бірге тамақтануға шақырады. Сол кездесуде ол Ольганың қарындасы Татьянаны да көреді. Ольганың түптеп келгенде қарсы болған, тыныш, ерте жаста романтикалық сезімге берілген Татьяна Онегинге қатты тартылады. Біраз уақыттан соң, ол Онегинге өзінің махаббатын білдіретін хат жазады. Онегин оның үмітіне қарамастан, жауап бермейді. Кездескенде, ол оның ұсынысын әдепті бірақ салқын және жоғарыдан қарап қабылдамайды. Бұл сөзді жиі Онегиннің насихаты деп атайды: ол хаттың әсерлі болғанын мойындайды, бірақ тез үйленуден жалықатынын және Татьянаға тек достық ұсына алатынын айтады; ол одан әрі эмоцияларын бақылауға кеңес береді, әйтпесе басқа біреу оның әлсіздігін пайдаланады. Кейін Ленский Онегинге Татьянаның туған күніне шақырады, онда Татьяна, Ольга және олардың ата-аналарымен шағын той болады деп уәде береді. Онегин келгенде, орнына шулы ауылдық кешті көреді, бұл Санкт-Петербургтің әлеуметтік кештеріне қарағанда ауылдық пароди және контраст. Онегин қонақтардың өзі және Татьяна туралы әңгімелеуіне, сондай-ақ Ленскийдің оны келуге көндіргеніне ашуланады. Ольгамен билеп, флирттесу арқылы кек алуға шешім қабылдайды. Ольга күйеуіне бейжай және Онегинге қызығушылық танытады. Жас және тәжірибесіз Ленский тереңінен жараланады және Онегинге дуэльге шақырады; Онегин әлеуметтік конвенцияға бағынып, мәжбүрлі түрде келіседі. Дуэльде Онегин Ленскийді қаза қылады. Содан кейін ол өзінің егістігін тастап, өкініш сезімін жеңілдету үшін шетелге саяхаттайды. Татьяна Онегиннің үйіне келеді, оның кітаптарына және жолдарға қарап, Онегиннің мінезі әртүрлі әдеби кейіпкерлердің жиынтығы ма, әлде "нағыз Онегин" бар ма деп ойлана бастайды. Онегиннің өліміне әлі де қайғырып жүрген Татьянаны ата-анасы Мәскеудегі тәтесімен бірге тұруға көндіреді, ол күйеу табуы керек. Бірнеше жыл өтеді, оқиға Санкт-Петербургке көшеді. Онегин ең танымал кештерге қатысу және ескі орыс қоғамының басшыларымен араласу үшін келеді. Ол баршаның назарын аударатын, қоғамның орталық тұлғасы болып табылатын ең әдемі әйелді көреді және ол бір кездері махаббатын қабылдамаған Татьяна екенін түсінеді. Енді ол қарт ханзадаға (генералға) үйленген. Татьянаны қайтадан көргенде, ол оның күйеулі болғанына қарамастан, оның махаббатына ие болуға тырысады. Оның әрекеттері сәтсіз аяқталады. Ол оған бірнеше хат жазады, бірақ жауап алмайды. Ақырында Онегин Татьянамен кездесе алады және олар қайта танысқаннан кейін оған қашып кетуге мүмкіндік береді. Ол бақытты болуға болатын күндерді еске алады, бірақ сол уақыттың өткенін түсінеді. Онегин оған деген махаббатын қайталайды. Бір сәт ойланып, ол оны әлі де жақсы көретінін мойындайды, бірақ оның өмірін бұзуға жол бермейді және күйеуіне адал болуға бел буатынын мәлімдейді. Ол оны өкінішпен қалдырып, ащы тағдырына қарғыс айтады.

Құрастыру және жариялау

XIX ғасырдағы көптеген романдар сияқты, «Онегин» де сериялы түрде жазылып, басылды. Әр тараудың бөліктері әр тараудың алғашқы басылымынан бұрын журналдарда жарияланды. Пушкин тірі күнінде алғашқы басылымнан соңғы басылымға дейін көптеген өзгерістер енгізілді, олардың кейбіреулері ұсақ, ал кейбіреулері маңызды болды. Келесі күндердің көпшілігі Набоковтың Пушкин жобаларының фотосуреттерін зерттеуінен, сондай-ақ осы тақырыпта басқалардың жұмысынан алынған. 1-тараудың бірінші строфасы 1823 жылдың 9 мамырында жазыла бастады, ал үш строфадан басқа (XXXIII, XVIII және XIX), тарау 22 қазанда аяқталды. Қалған строфалар 1824 жылдың қазан айының бірінші аптасында аяқталып, жазба кітабына қосылды. 1-тарау тұтас 1825 жылдың 16 ақпанында кітапшада жарық көрді, ал алғы сөзінде Пушкин романды қалай жалғастыратыны туралы нақты жоспары болмағанын көрсетеді. 2-тарау 1823 жылдың 22 қазанында басталды (1-тараудың көп бөлігі аяқталған күн), ал XL және XXXV строфалардан басқа, 8 желтоқсанда аяқталды, олар келесі үш айда қосылды. 2-тараудың алғашқы жеке басылымы 1826 жылдың 20 қазанында жарық көрді. 3-тараудың жазылуына кедергі келтірген көптеген оқиғалар болды. 1824 жылдың қаңтар айында Пушкин «Онегин» романын тоқтатып, «Цыган» романына кірісті. XXV-тен басқа, I–XXXI строфалар 1824 жылдың 25 қыркүйегінде қосылды. Набоков Татьянаның хатын 1824 жылдың 8 ақпаны мен 31 мамыры аралығында Одессада жазылғанын болжайды. Пушкин Одессадағы патшалық үкіметтің наразылығына ұшырап, екі жыл бойы Псков облысындағы Михайловское отбасылық мүлігіне жер аударылды. Ол Одессадан 1824 жылдың 21 шілдесінде шығып, 9 тамызда келді. Жазу 5 қыркүйекте қайта басталды, ал 3-тарау 2 қазанда аяқталды (XXXVI строфадан басқа). 3-тараудың алғашқы жеке басылымы 1827 жылдың 10 қазанында жарық көрді. 4-тарау 1824 жылдың қазан айында басталды. Жыл соңына қарай Пушкин 23 строфа жазды және 1825 жылдың 5 қаңтарына қарай XXVII строфаға жетті, содан кейін ол «Онегин сапарына» арналған строфаларды жаза бастады және басқа жазба жұмыстарымен айналысты. Ол 1825 жылдың 12 қыркүйегінде аяқталды деп ойлады, бірақ кейін 1826 жылдың бірінші аптасына дейін строфаларды қайта реттеп, қосып, алып тастауды жалғастырды. 4-тараудың алғашқы жеке басылымы 5-тараумен бірге 1828 жылдың 31 қаңтары мен 2 ақпаны аралығында жарық көрді. 5-тарау 1826 жылдың 4 қаңтарында жазыла бастады, ал 24 строфа патшадан бостандық сұрау үшін сапарға шыққанға дейін аяқталды. Ол бұл сапарға 4 қыркүйекте шығып, 1826 жылдың 2 қарашасында оралды. Ол 1826 жылдың 15-22 қараша аралығында тараудың қалған бөлігін аяқтады. 5-тараудың алғашқы жеке басылымы 4-тараумен бірге 1828 жылдың 31 қаңтары мен 2 ақпаны аралығында жарық көрді. Набоков «Онегин» романының жазылуын зерттегенде 6-тараудың қолжазбасы жоғалып кеткен, бірақ Пушкин 5-тарауды аяқтамай 6-тарауды бастағаны белгілі. 6-тараудың көп бөлігі Пушкин 1826 жылдың 19 желтоқсанына дейін, яғни отбасылық мүлігіне жер аударылғаннан кейін Мәскеуге оралғанға дейін жазылған көрінеді. Көптеген строфалар 1826 жылдың 22-25 қараша аралығында жазылған. 1828 жылдың 23 наурызында 6-тараудың алғашқы жеке басылымы жарық көрді. Пушкин 7-тарауды 1827 жылдың наурыз айында жаза бастады, бірақ тарау сюжеті туралы бастапқы жоспарын тоқтатып, басқаша жолға түсті, тарауды 1828 жылдың 4 қарашасында аяқтады. 7-тараудың алғашқы жеке басылымы 1836 жылдың 18 наурызында жарық көрді. Пушкин «Онегин сапары» деп аталатын тарау жазуды көздеді, ол 7 және 8-тараулар оқиғаларының арасында орын алды, және шын мәнінде сегізінші тарау болуы керек еді. Осы толық емес тараудың үзінділері әр тараудың жеке басылымда алғаш рет жариялануына дейін журналдарда жарияланды. Пушкин 8-тарауды аяқтаған соң, оны соңғы тарау ретінде жариялады және соңында жазған тоғыз строфаны қосты, осы жоғалған тарауды аяқтау ниетімен. Пушкин осы тараудан бас тартқанда, ол өзгеріске сәйкес аяқтың кейбір бөліктерін алып тастады. 8-тарау 1829 жылдың 24 желтоқсанына дейін Пушкин Санкт-Петербургте болған кезде басталды. 1830 жылдың тамызында ол Болдиноға (Пушкиндер отбасылық иелігі) барды, онда холера эпидемиясына байланысты үш ай бойы қалуға мәжбүр болды. Осы уақыт аралығында ол Набоков «көптеген шедеврлер» деп атаған шығарманы жазды және 1830 жылдың 25 қыркүйегінде 8-тараудың көшірмесін аяқтады. 1831 жылдың жазында Пушкин «Онегиннің хатынан» басқа, 8-тарауды қайта қарастырып, аяқтады. 8-тараудың алғашқы жеке басылымы 1832 жылдың 10 қаңтарында жарық көрді. Пушкин тоғызыншы тараудың кем дегенде 18 строфасын жазды, бірақ оны ешқашан аяқтамады. Ол заманауи орыс билеушілерін, тіпті императорды да қамтитын көптеген сатиралар мен тікелей сынды қамтыды. Диссонанс үшін қудаланудан қорқып, Пушкин тоғызыншы тараудың көп бөлігін өртеді. Оның жазба кітаптарында өте аз бөлігі сақталды. Кітаптың толық басылымы 1833 жылы жарық көрді. 1837 жылғы басылымға Пушкин шағын түзетулер енгізді. Стандартты қабылданған мәтін 1837 жылғы басылымға негізделген, бірақ патшаның цензурасымен қалпына келтірілген кейбір өзгерістер бар.

Дуэль

Пушкиннің заманында, яғни 19 ғасырдың басында, дуэльдер өте қатаң түрде реттелетін. Екіншінің басты міндеті – дуэльдің іс жүзінде өтуіне жол бермеу еді, және екі жауынгер де бас тартуға дайын болмаған жағдайда ғана, дуэльдің ресми ережелерге сәйкес өтуін қамтамасыз ету керек. Сондықтан, шақырушының екіншісі, шақырылған тарапқа оның әрекеттері үшін кешірім сұрағысы келетінін міндетті түрде сұрауы тиіс. «Евгений Онегин» романында Ленскийдің екіншісі Зарецкий, Онегиннің кешірім сұрағысы барма екенін тіпті бір рет те сұрамайды. Онегин өз бастамасымен кешірім сұрай алмайтындықтан, дуэль болып өтеді және оның салдары ауыр болады. Зарецкий «дуэльде классикалық және педантикалық» (6-тарау, XXVI шумақ) деп сипатталады, бұл ақсүйек адамға тән емес сипат. Шын мәнінде, ол дуэль болатынына қуанышпен қарап, оның қауіпті салдарына немқұрайды. Зарецкийдің дуэльді тоқтатуға алғашқы мүмкіндігі – Ленскийдің Онегинге жазған шақыру хатын жеткізген кезде (6-тарау, IX шумақ). Онегиннің кешірім сұрағысы барма екенін сұрағанның орнына, ол үйде жұмысы көп екенін айтып кешірім сұрайды және Онегин (міндетті түрде) шақыруды қабылдаған соң дереу кетеді. Дуэль күні Зарецкий дуэльдің өтуіне жол бермеу үшін тағы бірнеше мүмкіндік алады. Ресей империясында дуэльге тыйым салынғандықтан, дуэльдер әрдайым таңертең өткізілетін. Зарецкий Ленскийді таңғы сағат 6-дан кейін дайындалуға шақырады (6-тарау, XXIII шумақ), ал күн тек сағат 8-ден кейін 20 минутта шығады, өйткені ол Онегин уақытында келеді деп күтеді. Бірақ Онегин ұйықтап қалады (6-тарау, XXIV шумақ) және оқиға орнына бір сағаттан астам кешігіп жетеді. Ленский мен Зарецкий осы уақыт бойы күтіп отырады (6-тарау, XXVI шумақ), тіпті Зарецкийдің міндеті Ленскийді жеңімпаз деп жариялап, оны үйіне алып кету болса да. Онегин келгенде Зарецкий одан соңғы рет кешірім сұрағысы барма екенін сұрауы керек еді. Керісінше, Зарецкий Онегиннің екіншісінің жоқ екеніне таңғалады. Онегин барлық ережелерге қарсы келіп, өзінің қызметшісі Гийоты екіншісі етіп тағайындайды (6-тарау, XXVII шумақ), бұл ақсүйек Зарецкийді ашық қорлау. Набоков өлеңді аудармасының оқырманы осы ерекше форманың тәжірибесін алуы үшін және аудармасын прозада жазу туралы шешімін одан әрі қорғау үшін қайта жасайды. Набоковтың бұрынғы жақын досы Эдмунд Уилсон Набоковтың аудармасын «New York Review of Books» журналында қарады, бұл олардың арасында хат алмасуға және ұзаққа созылған дауға әкелді. Джон Бейли Набоковтың түсіндірмелерін «Пушкин өлеңіне ағылшын тіліндегі ең білімді және ең қызықты түсіндірме» деп сипаттады, сондай-ақ «грамматика, мағына және сөз тіркесімдері тұрғысынан өте дәл, бірақ сөздік қоры ерекше және Набоковқа тән» деді. Жалпы, Набоковтың аудармасы өте дәл деп есептеледі.

Басқа ағылшын тіліндегі аудармалар

Генри Спольдинг 1881 жылы аудармасын жариялады. Иван Тургенев оның аудармасын таңғаларлықтай адал деп атады, ал бұл мәтін елу жыл бойы толық аударманың жалғыз нұсқасы болып қалды. Тіпті кейіннен орыс сыншысы Эрнест Симмонс Пушкиннің өлеңмен жазылған романына жасаған аудармасы мен ғылыми түсіндірмелері үшін Спольдингті жоғары бағалады. Бабетт Дойч 1935 жылы Онегин строфаларын сақтайтын аудармасын шығарды. «Пушкин баспасы» 1937 жылы (қайта басылған 1943 жылы) Оксфорд ғалымы Оливер Элтонның аудармасын, М.В. Добужинский салған суреттерімен бірге жариялады. 1977 жылы сэр Чарльз Джонстон Онегин строфасын сақтауға тырысқан тағы бір аудармасын жариялады, ол, әдетте, Арндттың аудармасынан жоғары тұрады деп есептеледі. Джонстонның аудармасына Набоковтың әсері бар. Викрам Сеттің «Алтын қақпа» романы осы аудармадан шабыттанды. Джеймс Э. Фаллен (Теннесси университетінің орыс тілі профессоры) 1995 жылы аударма жариялады, ол да Набоковтың аудармасымен байланысты, бірақ Онегин строфаларын сақтады. Орыс сыншылары мен аудармашыларының пікірінше, бұл аударма Пушкин рухын ең дұрыс жеткізеді. Дуглас Хофстадтер 1999 жылы Онегин строфаларын сақтап, «Le Ton beau de Marot» кітабындағы дауды қорытындылап (Набоковтың өлең аудармасына қатысты көзқарасын қатты сынап) аудармасын жариялады. Хофстадтердің аудармасында жоғары және төмен стильдегі сөздердің ерекше лексикасы қолданылған, сондай-ақ күтпеген, жақындасқан ұйқастар бар, бұл туындыға комедиялық әсер береді. Том Бек 2004 жылы Онегин строфаларын сақтайтын аудармасын жариялады. 2005 жылы «Wordsworths Classics» Роджер Кларктың Пушкиннің орыс тіліндегі лирикасын сақтауға тырысқан ағылшын тіліндегі прозалық аудармасын жариялады. 2008 жылдың қыркүйегінде Дерби университетінің эстетика профессоры Стэнли Митчелл «Penguin Books» арқылы толық аудармасын жариялады, ол да Онегин строфаларын ағылшын тілінде сақтады. 2022 жылы Роберт Э. Таннер Онегин строфаларын сақтап, орыс тілінен ағылшын тіліне аударманың арасындағы кеңістікте тарихи және аялдамалық ақпаратты қамтитын аудармасын жариялады. (ISBN 978 0 9990737 5 9) 2016 жылға дейін кем дегенде 45 ағылшын тіліндегі аударма белгілі болды.

Француз тілі

Евгений Онегиннің француз тіліне кемінде сегіз аудармасы жарық көрген. Соңғысы 2005 жылы жарық көрді: аудармашы Андре Марковиц Пушкиннің түпнұсқа строфаларын сақтайды. Басқа аудармалардың арасында Пауль Бесау (1868), Гастон Перо (1902, өлең түрінде), Ната Майнор (француз тіліне поэзияны ең жақсы аударғаны үшін Prix Nelly Sachs сыйлығының иегері), Роджер Леграс, Морис Колин, Мишель Баят және Жан Луи Бакес (строфаларды сақтамайды) бар. Францияның бұрынғы президенті Жак Ширак 20 жасында аударма жасаған, бірақ ол жарияланбаған.

Италиялық

Онегиннің бірнеше итальян тіліне аудармасы бар. Ең ерте аудармалардың бірі 1906 жылы Г. Кассоне тарапынан жарияланды. Этторе Ло Гатто романды екі рет аударды: 1922 жылы қара прозада, ал 1950 жылы он бір буыннан тұратын өлең жолдарында. Жақындағы аудармалардың қатарында Джованни Джудичидің (1975 жылы бірінші нұсқасы, 1990 жылы екінші нұсқасы, әртүрлі ұзындықтағы жолдармен) және Пиа Пераның (1996) аудармалары бар.

Эсперанто тілі

Николао Некрасов аударған, 1931 жылы Sennacieca Asocio Tutmonda баспасынан шыққан басылым.

Каталон тілінде

Арноу Бариос шығарманы Пушкиннің бастапқы өлең жолдары мен ұйқастарын сақтап аударды, және ол 2019 жылы Club Editor баспасынан жарық көрді. Ксавье Рока Феррер романды каталон тіліне аударды, ол Барселонада, Columna баспасында 2001 жылы жарияланды.

Жапон тілі

Евгений Онегиннің 6 немесе одан да көп жапон тіліне аудармасы бар. Алғашқы екі нұсқасы 1921 жылы жарық көрді, бірақ ең көп таралған нұсқасы 1964 жылы Кентаро Икеда жасаған прозалық аударма болды. Ең соңғы аударма 1996 жылы жарық көрген Масао Озаваның аудармасы еді, онда Озава Онегинді жапон поэзиясының түріне аударуға тырысты.

Қытай

1942 жылы Су Фу аударған қытай тіліндегі алғашқы нұсқасынан бастап, және 1944 жылы Лу Инь түпнұсқа орыс тілінен аударған алғашқы аудармадан бері, қытай тіліне 10-нан астам нұсқа аударылды. XXI ғасырда да қытай тілінде жаңа аудармалар жарық көріп тұрады.

Араб тілі

"Евгений Онегин" 2003 жылы тарихшы және зерттеуші Әбдел Хади Әл-Дхисат (عبد الهادي الدهيسات) орыс тілінен араб тіліне аударған. Араб тіліне жасалған аударма өлеңмен жазылған және оны аяқтауға 4 жылдан астам уақыт кеткен.

Опера

1879 жылғы Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, оқиға негізінде жазылған, көптеген адамдарға белгілі болған нұсқасы болар. Бұл операның партитурасы көптеген жазбаларда сақталған және ол әлемдегі ең көп қойылатын опералардың бірі.

Балет

Джон Кранко Курт Хайнц Стольце аранжировкасымен Чайковскийдің музыкасын пайдаланып, үш актілі балет қойды. Бірақ Стольце Чайковскийдің осы аттас операсынан ешқандай музыка қолданбады. Оның орнына, ол Чайковскийдің "Сезондар" сияқты көп танылмаған фортепиано туындыларын, сондай-ақ "Черевички" операсынан және симфониялық фантазия "Франческа да Риминидің" соңғы бөлігінен тақырыптарды оркестрледі. Хореограф Борис Эйфман Евгений Онегиннің қазіргі Мәскеуде өтетін балет ретіндегі заманауи нұсқасын сахналады. Балетті Санкт-Петербургтің Эйфман балеті Александр Ситковецкийдің музыкасымен және Чайковскийдің "Евгений Онегин" операсынан үзінділермен орындады. Жақында Лера Ауербах "Татьяна" деген балеттік партитурасын жазды, ал Джон Ноймейер оның хореографиялық түсіндірмесі және Александр Пушкиннің "Евгений Онегин" пьесасын сахналау үшін либреттосын жазды. Бұл қойылымды Гамбург мемлекеттік операсы мен Мәскеудегі Станиславский және Немирович-Данченко атындағы академиялық музыка театры бірлесіп сахнаға қойды.

Қосымша музыка

Сигизмунд Кржижановский сахналық нұсқасын өңдеген, және 1936 жылы Кеңес Одағында қоюға жоспарланған, Александр Таиров режиссерлік еткен, ал Сергей Прокофьев музыкасын жазған спектакль Пушкиннің қайтыс болғанына 100 жыл толуына арналған мерекелік шаралардың бір бөлігі болуға тиіс еді. Алайда, өндіріс барысындағы көркемдік еркіндіктерге Сталиннің ықпалы тиетіні туралы қорқытулар мен Таиров пен Кржижановский арасындағы шығармашылық дауларға байланысты репетициялар тоқтатылып, спектакль ешқашан көрсетілмеді.

Ойнаңыз

Кристофер Уэббердің "Татьяна" пьесасы 1989 жылы Ноттингем ойын үйі үшін жазылған. Ол романнан алынған сөйлеу диалогы мен повествование, Чайковскийдің опералық партитурасынан жасалған музыканы табысты үйлестіреді және түпнұсқадағы Татьянаның армандарынан шабыттанған есімді театрлық сахналарды қамтиды. Басты рөлді Джози Лоуренс ойнады, ал режиссері – Пип Броутон болды. 2016 жылы Ресейдің Вахтангов атындағы мемлекеттік академиялық театры Сергей Маковецкий бас рөлде ойнаған "Онегин" қойылымын қойды, ол "жай-күйлі, естен кетпейтін және таң қалдыратын әдемі" деп New York Times газетімен сипатталды.

Музыкалық

2016 жылы әлемдік премьерасы үшін Ванкувердегі (Канада) Arts Club Theatre Company Амиэль Гладстон мен Веда Хиллдің «Онегин» атты музыкалық нұсқасын қойды. Мюзикл Пушкиннің поэмасына ғана емес, Чайковскийдің операсынан да шабыттанды, операның музыкалық мотивтерін ұсынып, тіпті оның құрылымын да үлгі етіп алды. Шындығында, Гладстонның Ванкувер операсының соңғы қойылымындағы Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсының режиссердің ассистенты ретіндегі тәжірибесі, оған осы тақырыпты музыкалық бейімдеуге болатындығын көрсетті. Алайда, Гладстон мен Хиллдің «Онегинінің» жалпы музыкалық стилі опералық емес, керісінше, «модерн үлгідегі инди-рок мюзиклы», ол костюмдерге, интерактивті сахналық шешімдерге, ирониялық және өзіне-өзі сілтеме жасайтын юморға, сондай-ақ титулдық кейіпкердің «жалыққан хипстер бейнесіне» көшті. 2016 жылы кең мақұлдауға ие болғаннан кейін «Онегин» 10 Джесси сыйлығын жеңіп алды, оның ішінде үздік қойылым, режиссура (Гладстон), түпнұсқа композиция (Гладстон және Хилл), басты рөлдегі актер (Онегин рөлінде Алессандро Джулиани), басты рөлдегі актриса (Татьяна рөлінде Мег Ро) және екінші рөлдегі актер (Ленский рөлінде Джош Эпштейн) жүлделері болды. Содан бері, жаңа қойылымдар мен актерлердің құрамы ауысқан сайын «Онегин» көбінесе жағымды пікірлерге ие болды. Мысалы, The Calgary Herald газетінің Луис Б. Хобсон: «Онегин жақсы ғана емес, сонымен бірге өте тартымды және 2016 жылы премьерасы кезінде, сондай-ақ 2017 жылы қайта қойылғанда Ванкуверде алған барлық жарнама мен сыйлықтарға лайық» деп жазды. Дегенмен, кейбіреулер шоуды кейіпкерлердің жасандылығы мен «драматургияның тұрақсыздығы» үшін сынады, «Онегин өмірге келмейді» деп мәлімдеді.

Фильм

1911 жылы романның алғашқы экрандық нұсқасы түсірілді: Василий Гончаров режиссерлік еткен, Арсений Бибиков, Петр Бирюков және Петр Чардинин актерлік ойнаған ресейлік үнсіз фильм «Евгений Онегин» («Eugene Onegin»). 1919 жылы Германияда роман негізінде «Евгений Онегин» атты үнсіз фильм жасалды. Фильм режиссері Альфред Халм, ал басты рөлді Фредерик Зельник сомдады. 1958 жылы «Ленфильм» «Евгений Онегин» телефильмін түсірді, бірақ бұл романның емес, Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсының экрандық нұсқасы болды. Фильм режиссері Роман Тихомиров, Онегин рөлінде Вадим Медведев, Татьяна рөлінде Ариадна Шенгеляя, Ленский рөлінде Игорь Озеров ойнады. Басты партияларды КСРО Халық әртістерінің қатарынан шыққан атақты опера әншілері орындады. Фильм сыншылар мен көрермендер тарапынан жылы қабылданды. 1972 жылы Zweites Deutsches Fernsehen (ZDF) музыкалық фильм шығарды. 1988 жылы Decca/Channel 4 компаниясы Петр Вейгльдің режиссерлігімен Чайковский операсының бейнефильмін түсірді. Сер Георг Солти дирижерлік жасады, ал актер құрамында Михал Дочоломанский Онегин, Магдалена Вашарява Татьяна рөлін сомдады. Романнан басты айырмашылық – жұдырықтасу: Онегин Ленскийді қасақана өлтіру үшін атып, соңында өкінуден жалтарды. 1994 жылы Хэмфри Бертон режиссерлік еткен, Войтек Драбовичтің Онегин рөлінде ойнаған «Евгений Онегин» телефильмі түсірілді. 1999 жылы шыққан «Онегин» фильмі – Марта Файнс режиссерлік еткен Пушкин шығармасының ағылшын тіліндегі бейімделуі. Басты рөлдерде Ральф Файнс Онегин, Лив Тайлер Татьяна, Тоби Стивенс Ленский ойнады. Фильм роман оқиғаларын қысқартады: мысалы, туған күн тойы мен Онегиннің Татьянаға айтқан сөздері бір күні өтеді. 1999 жылғы фильм, 1988 жылғы фильм сияқты, жұдырықтасу сахнасында Онегин Ленскийді қасақана өлтіру үшін атып жібергенін көрсетеді.

Радио

2017 жылы BBC Radio 4 Дункан Макмилланның бес бөлімді бейімдемесін, Абигейл ле Флеминг режиссерлігімен, 15 минуттық драма сериясы аясында Джеффри Стрейтфелдті Пушкин, Дэвид Доусонды Онегин, Зоэ Тэпперді Наталья, Аликс Уилтон Реганды Татьяна, Джошуа МакГайрді Ленский және Шон Мюррейді Зарецкий рөлінде көрсетті.

Аудиокітап

2012 жылы Стивен Фрай Джеймс Э. Фаллен аударған романның аудиокітабын оқыды.