Кіріспе
Көңіл көтеру мұз үстінде сырғанау
Турлық сырғанау – табиғи мұз үстінде ұзақ қашықтыққа сырғанау. Ол ең көп Нидерланды және Скандинавия елдерінде танымал. Солтүстік Американың Жаңа Англия, Оңтүстік-Орталық Аляска және Нова-Скотия сияқты аймақтарында да танымал болып келеді. Скандинавияда конькимен сырғанау көбінесе батпақтарда, көлдерде, өзендерде немесе теңіздегі ашық мұз үстінде саяхаттауды білдірсе, Нидерландыда конькишілер мұз басудағы каналдар мен көлдердегі белгіленген бағыттарды ұстанады. Осының салдарынан, бұл екі аймақта жабдықтар мен сырғанау стилінде айырмашылықтар бар. Аляскалықтар ұзақ сапарларда, жүз шақырымнан астам қашықтықта қысқы кемпингтерді де қосады. Скандинавиялық сырғанау Швецияда кең таралған, сонымен қатар Финляндия мен Норвегияда да танымал болып келеді, онда оны «турскёйтинг» деп атайды. Канада мен АҚШ-та бұл стильді көбінесе «Скандинавиялық сырғанау» деп атайды. Басқа да атаулары бар – трип-сырғанау және жабайы сырғанау. Нидерландылық сырғанау «toerschaatsen» деп аталады және кейбіреулер оны жеке спорт түрі деп санайды.
Скандинавиялық конькимен жүгіру
Скандинавиялық конькилер 1900 жылдардың басында Швецияда пайда болған. Олар көбінесе ашық мұз үстінде еркін жол таңдауды, кейде қауіпсіздік құралдарымен топтасып сырғанауды қамтиды. Скандинавиялық конькилер голландиялық тур конькилерінен едәуір өзгеше.
Коньки тебу маусымы
Күздің соңында / қыстың басында кішкентай көлдер бірінші болып қатып қалады, кейде тіпті қазан айында. Содан кейін, одан сәл үлкен көлдер мұздап, коньки тебуге қолайлы жағдай туады. Аз ғана қар коньки тебуге кедергі келтірмейді, ал кейбір жерлерде оларды ашық ұстау үшін іздер жасалады. Қаңтар-ақпан айларында Балтық теңізіндегі архипелагтың бір бөлігі жиі мұздап қалады. Осы кезде ұзақ коньки саяхаттарына шығуға болады. Күндіз 60-80 шақырымдық саяхаттар жиі кездеседі, ал кейбіреулері 150 шақырымнан да асып кетеді.
Қауымдастықтар
Швецияның ең ірі турлы конькимен жүзу қауымдастығы – "Стокгольм мұз үстінде жүзу және турлар клубы" (SSSK). Финляндияның ең ірі турлы конькимен жүгіру қауымдастығы – Финляндияның турлы конькимен жүгірушілер қауымдастығы. Американың ең ірі турлы конькимен сырғанау қауымдастығы – Marathon Skating International, Вермонт штатындағы сырғанау тобы. Джейми Хесс және басқалар құрған бұл ұйым бастапқыда "Солтүстік Америка марафонымен сырғанау қауымдастығы" деп аталды. Швеция, Финляндия, Норвегия, Нидерланды және АҚШ-тағы бірнеше қауымдастық Skridskonätet-тің құрамына кіреді. Skridskonätet арқылы әртүрлі қауымдастықтардың мүшелері коньки тебуге жарамды мұздың қайда екені туралы ақпарат алмасады. Skridskonätet сонымен қатар негізінен Швеция, Финляндия және Нидерландыдағы турлы конькимен жүзу клубтарының тізімін ұстап тұрады.
Голландиялық (тоер) конькимен сырғанау
Нидерландыда конькимен сырғанауды Toerschaatsen дейді, онда сырғанаушылар Нидерланды Корольдік конькимен сырғанау одағы үйлестіретін мұз батқан каналдар мен көлдерде белгіленген бағыттармен жүреді. Шынайы суық қыстар сирек болатын теңіздік климатына қарамастан, конькимен сырғанау Нидерландыда дәстүрлі түрде ең танымал қысқы ойын-сауық болып табылады, тіпті көптеген жылдам сырғанау жарыстары жабық ареналарға көшірілгенімен. Мыңдаған голландтар суық қыста конькилерін тағып, мұз қатып қалған көлдер мен каналдарда сырғанауға асығады, ал бүкіл ел бойынша спорт дүкендері конькилерін таусылып қалады.
Нидерландтық жабдықтар
Скейттер көбінесе ұзын желектері бар немесе жылдам сырғанауға арналған конькилерді пайдаланады, олардың ұзын желектері сырғанау аяқ киімдеріне берік бекітілген. Мұз шыбықтары және басқа да қауіпсіздік құралдарымен жүрмейді.
Голландияның коньки тебу трассалары
Нидерланды "Эльфстедентохт" жарысының туған жері, бұл 200 шақырымдық коньки тебу жарысы. Жарыс жолы Фрисландияның 11 түрлі қаласынан өтеді, ал Фрисландия Нидерландының солтүстік провинциясы болып табылады. Табиғи мұздағы коньки тебу трассаларын қалалар мен жергілікті қауымдастықтар күтіп ұстайды және трассалардың қауіпсіздігін қамтамасыз етеді.
Шолу
Канадада табиғи мұздаған көлдер мен тоғандарда ашық ауада коньки тебу кең таралған, бірақ бұл саяхат немесе туризм құралы ретінде емес, көбінесе адамдар көлдің айналасында шеңбер бойымен коньки теуге немесе "шинни", рингетт немесе бромбол ойыны үшін импровизацияланған мұз хоккей алаңын жасайды. Дегенмен, 1971 жылдан бастап Ридо каналының Оттава қаласының орталығынан өтетін бөлігі коньки тебу дәлізі ретінде пайдаланыла бастады. Бұл үлкен туристік орталыққа айналды және Оттава тұрғындары үшін танымал көлік құралы болды. 2011 жылы 932 331 адам осы коньки тебу жолын пайдаланды. 1990 жылдардан бастап Виннипег қаласының екі өзен қосылатын Форкс аймағы коньки тебу жолы ретінде қолданылды, ал 2008 жылға қарай Ридо коньки тебу жолынан ұзын болды (бірақ әлдеқайда тар болса да). Табиғи жағдайларға байланысты мұздың өзгеруіне байланысты, Ассинибойн Кредит Одағы өзенінің жолы, ресми аталымы бойынша, жыл сайын ұзындығы өзгеріп тұрады. Монреальдің Лашин каналын коньки тебуге арналған алаңға айналдыру жоспарлары 2000 жылдан бері талқыланып келеді, бірақ 2012 жылы қажетті қаржыландыру күтіліп тұрды. Квебек провинциясының Жолиет қаласында Л’Ассомпшн өзеніндегі екі параллель коньки тебу жолы, әрқайсысы 4 км, қала орталығынан өтетін шеңбер құрайды. Британдық Колумбия провинциясының Инвермер қаласында Виндермир көлінде 15 км коньки тебу жолы бар.
Канададағы ұзақ қашықтыққа коньки тебудің тарихи тарихы
Канаданың шығысында және АҚШ-тың солтүстік-шығысында көлдер мен өзендерде ұзақ қашықтыққа коньки тебу 1850 және 1900 жылдар аралығында жиі кездесетін. Бір ерекше аймақ – Нью-Брансуиктегі Сент-Джон өзенінің төменгі ағысы. Брайан Флод «Сент-Джон: спорттық дәстүр» еңбегінде былай деп жазады:
Дегенмен, Сент-Джон және Кеннебекасис өзендерінің бойында тұратын жігіттер мен қыздардың аяғында басқаша конькилер болған. Олар атақты «Ұзақ жететін» конькилерді пайдаланған. 1870 жыл шамасында Джеймс А. Уэлпли «Ұзақ жететін жылдамдық конькилерін» патенттеді. Уэлплидің коньки фабрикасы Джонс-Крикте, Лонг-Ричте орналасқан. Ол жерде ол континенттің барлық аймақтарында танымал болған конькилерді шығарды. Конькидің пышағы он жеті дюймдік болған. Конькилердің ең кең жері бір жарым дюймнан кем болған. Осы жерде жарты дюймға шығып тұратын бұранда болған. Конькилер ауыр былғарыдан жасалған берік табан және аяқ белбеулерімен бекітілген. «Ұзақ жететін» конькилер Сент-Джон және Кеннебекасис өзендерінің ұзын аралығына өте ыңғайлы болған. Осындай конькилермен адам салыстырмалы түрде қысқа уақыт ішінде ұзақ қашықтыққа саяхаттауға болатын. Мысалы, Сент-Джоннан Фредериктонға дейін Сент-Джон өзені арқылы шамамен сексен мильдік қашықтық бар. Денсаулығы мықты жас жігіт үшін бұл қашықтықты жеті сағаттан да аз уақытта жүріп өту әдеттегі жайт еді. Сент-Джон өзені аймағынан шыққан кейбір конькишілер әлемдік деңгейдегі жылдамдық коньки спортының чемпиондары болды, олардың ішінде Хью Дж. МакКормик есімдісі ерекше көзге түсті.