Кіріспе

Британдық қылмыс драмасы телесериалы (1977–1983) және 2020 жылғы әрекетке толы сериал.

"Кәсібилер" – Avengers Mark1 Productions компаниясы London Weekend Television (LWT) үшін жасаған, 1977 жылдан 1983 жылға дейін ITV желісінде көрсетілген британдық қылмыс-әрекет телесериалы. Барлығы 57 эпизод түсірілді, олар 1977 және 1981 жылдар аралығында сақталды. Басты рөлдерде Мартин Шоу, Льюис Коллинз және Гордон Джексон – нақты MI5 және CID-ге сілтеме жасайтын ойдан шығарылған "CI5" (Criminal Intelligence 5) агенттері ретінде ойнады. "Кәсібилер" сериалын "Азаматтар" сериалының негізгі жасаушыларының бірі болған Брайан Клеменс құрды. Алғашқыда сериалды "А отряды" деп атау жоспарланған. Клеменс пен Альберт Феннелл атқарушы продюсерлер болды, ал олардың серіктесі Лори Джонсон музыкалық тақырыбын жасады. Сидни Хейерс 1977 жылы бірінші эпизодты, ал Реймонд Менмюр қалған эпизодтарды өндірді.

Шолу

CI5 немесе Қылмыстық барлау 5 – Ұлыбританияның құқық қорғау органы, Ішкі істер министрінің тапсырмасы бойынша полицияның мүмкіндігінен асып түсетін, бірақ қауіпсіздік қызметіне немесе әскерилерге жатпайтын ауыр қылмыстармен күресу үшін кез келген құралдарды пайдалануға уәкілді. CI5 атауының таңдалуы CID және MI5-тен шабыттанды. Бұл идея бағдарлама жасаушыларға түрлі қылмыскерлерді – террористерді, жалдамал кісі өлтірушілерді, жек көруші топтарды және тыңшылыққа күдіктілерді тартуға мүмкіндік берді, ал кейбір сюжеттер Суық соғысқа байланысты болды. Джордж Коулидің (Гордон Джексон) басшылығымен CI5 қылмыскерлерді жеңу үшін конвенциялық емес және кейде заңсыз әдістерді қолдануымен танымал, Коули айтқандай, "Отпен отқа қарсы тұру!". Бұл контекстегі ойдан шығарылған күшті бейнелеу "Свинидегі" нақты Ұшқыш отрядты көрсетуге қарағанда аз дау тудырды. Коулидің ең жақсы екі адамы – Рей Дойл (Мартин Шоу) және Уильям Боди (Льюис Коллинз). Дойл – Лондонның маргиналды аудандарында жұмыс істеген бұрынғы детектив, ал Боди – бұрынғы десантшы, жалдамалы әскер және Арнайы әуе күштерінің сержанты. Екеуінің арасында Дойл – жайлы, мейірімді және ойлы тұлға, ал Боди – аяусыз және қылмыскерлермен өз шарттарымен күресуге дайын. Дойл импульсивті және әрекетке тез кіріседі, ал Боди оқ атылысқанға дейін күтеді. Полярлық екеніне қарамастан, Боди мен Дойлдың арасында терең және берік достық қарым-қатынас орнаған, олар көбінесе ажырамас. Олардың Коулиге деген адалдығы сөзсіз болғанымен, нәтиже дұрыс болса, бұйрықтарға бағынбауға дайын. Бастапқыда Энтони Эндрюс Боди рөліне келісімшарт жасады, бірақ ол Шоумен Клеменс іздеген химиялық байланыс болмады. Шоудың "экранда көбірек тартымды" екеніне байланысты Эндрюс рөлден бас тарды, ал Клеменс оның орнына Коллинзді жалдады. Шоу мен Коллинз 1977 жылы "Жаңа кекшілер" ("Обсессия") эпизодында бірге жаман рөлдерді ойнаған және олардың арақатынасы жақсы болмаған. Алайда, Коллинз өндіріске осы себеппен келгендіктен, ол Шоумен экраннан тыс достасқан, бірақ Боди мен Дойлдың қарым-қатынасының экрандағы химиясы мен шиеленісін сақтап қалды. "Обсессия"дағы Коллинз кейіпкері "Біз қайтадан бірге жұмыс істеуіміз керек. Біз жақсы командамыз" деп аяқтады. "Кәсібилер" сериясының бірінші эпизоды сол жылы жарық көрді. Клеменс екі-үш эпизодты жазып, содан кейін басқа сценарийшілерге тапсыруды жоспарлаған, бірақ олардың сценарийлері біркелкі емес және қажетті энергия мен қарқыннан мүлдем құр болды. Клеменс алғашқы сериялар үшін шамамен 10 сценарийді қайта жазды және түсірілімге тікелей араласты. Кейінгі серияларда, формат қалыптасқаннан және сценарийшілер мен режиссерлер шоумен таныс болғаннан кейін, ол сахна артында көбірек демалыс алды. Шоудың алғашқы жылдары әртүрлі сюжеттерді, жақсы сценарийлерді және Боди мен Дойлдың, сондай-ақ аздап Коулидің кейіптерін дамытуды ұсынды, бірақ кейінгі серияларда идеялар мен сценарийлік тәсілдердің қайталанатыны көрінді, ал Коллинз бен Шоу шоуның тозуға ұшырап бара жатқанын мойындады. Ол сондай-ақ, оның оперативтері оны "Төрт аяқты" деп атайды, бірақ бетіне айтпайды. CI5-тің негізін қалаушы және басшысы, Боди мен Дойлдың бастығы. Жастығында ол испандық Азамат соғысында POUM үшін республикалық тарапта волонтер болып, 1937 жылы аяғына оқ тиіп, содан бері ауырсынумен сал болып жүреді. Коули британ армиясында офицер болып қызмет етіп, майор шеніне жеткен. Содан кейін ол құпия қызметтерде, соның ішінде MI5-те жұмыс істеді, кейін CI5-ке команданы құру және басқару үшін жіберілді. Ол өте сенімді және тәжірибелі адам, өзін физикалық және жоғары саяси шабуылдардан қорғай алады. Жоғары лауазымды байланыстары мен достарының арқасында ол Арнайы бөлімшелер мен MI5 сияқты басқа қызметтердің басшыларымен қақтығысудан немесе өз ойын айтудан қорқа қоймайды, тіпті жоғары тұрғандарға да бейшаралық танытады, олардың бірі Коулиді "Кәдімгі мемлекеттік қызметкер емес" деп есептеді. Коулидің сүйікті сусындары – бір сортты шотланд вискиі.

Дойл

Реймонд Дойл (Мартин Шоу) (шамамен 1949 жылы туған), бұрынғы полиция детектив констеблі, Дербиде дүниеге келген, бірақ кейін Бірмингемге ұқсас белгісіз "қалада" тұрған. CI5-ке қабылданар алдында ол шығыс Лондондағы мардымсыз аудандарда жұмыс істеген. Ол сурет салу сабақтарына қатысып, музыкаға да бейім екенін көрсеткен. Тапаншамен шебер атып, өз учаскесіндегі балаларға каратэ үйреткен. Оны Коули жұмысқа алған, ал көп ұзамай Бодидің серігі болған. Дойл өте зиялы және ойлы, бірақ оңай ашуға дайын, сондықтан жинақысыздығы Бодиді құтқаруға жиі мәжбүр етеді. Ол әйелдермен ұзақ қарым-қатынас құруға бейім, тіпті бір эпизодта үйленуге жақын болған. Боди сияқты футбол ойнағанды ұнатса да, тамақ дайындауда шебер және денсаулыққа пайдалы өмір салтын ұстанған. Дойлдің шашын иіп жасаған шаштық пермасы мен 1970-ші жылдардағы киімдерін Мартин Шоу мен оның әйелі таңдаған. "Аңшы/Аңшыланған" эпизодында ол Камдендегі Клифф-роудта тұратыны көрсетілген.

Боди

Уильям Эндрю Филип Боди (Льюис Коллинз) (шамамен 1950 жылы туған) – бұрынғы парашютист және Арнайы әуе күштері (SAS) әскери қызметшісі. 14 жасында мектепті бітірген соң, ол сауда флотына қосылып, әрі қарай Африкаға жалдамалы әскер ретінде барып, жартас далаларындағы соғыстарға қатысты. Коули оның SAS қызметіндегі өнерін байқап, 1975 жылы CI5 құрамына қабылдауды ұсынды. Кештерге бейім, әйелдерге жол тартатын Боди кез келген жағдайға тапқыр жауап беруге дайын болды. Ол Дойлге қарағанда көбірек жақындасуға болатын, көбінесе тыныш және сенімді болды, бірақ өзінің интеллектуалдық қабілетін қатал бейнесінің артына жасыруға ұмтылды. Қару-жарақ, жартылай жекпе-жек өнері және жоғары деңгейдегі жүргізу шеберлігінде маманданған Боди – үш басты кейіпкердің күшті жағы болды. Ол футбол, крикет, ішімдік және ағылшын әдебиетін ұнататын.

Көліктер

CI5 қолданған ең танымал көлік Ford Capri 3.0 S болды (негізінен Mark III моделі және бір Mk II). Екі машина пайдаланылды: Боди күміс түсті нұсқасын (1978–1981 жылдарғы эпизодтарда), ал Дойл алтын түстісін (1980–1981 жылдарғы эпизодтарда) жүргізді. Бірінші маусымда қара винил шатыры және Series X кузов жинағы бар күміс Mk II машинасы да қысқа уақытқа қолданылды. Аталған алғашқы екі автомобиль әлі де сақталған, олар құрылыстан құтылудан сақталды және 1990-шы жылдары қалпына келтірілді. Бірақ Боди жүргізген күміс Mk II машинасының болуы әлі де нақты емес және талқыланып жатыр. Коули Ford Granada (1978–1981 Ghia моделі) соңғы үлгісін пайдаланды, ал Ford Escort RS2000 (1978–1979 жылдарғы эпизодтарда, Дойл жүргізді) және Ford Cortina, әсіресе Mark V (TF) моделі сияқты басқа Ford машиналары да кейде көрінетін. Дегенмен, бірінші (1977) маусымда негізінен британдық Leyland машиналары қолданылды, олардың ішінде Rover SD1, Rover P6, Princess, Triumph 2000, Triumph Dolomite Sprint және Triumph TR7 машиналары бар еді. SD1, сары түсті 3500, MOO 229R тіркеу нөміріне ие болды; «Жаңа Кекшілдер» сериалында Джон Стид MOC 229P нөмірімен бірдей машинаны жүргізді. «Профессионалдар» DVD-нің продюсерлері бұл, шын мәнінде, бір машина болуы мүмкін деген болжам жасады. Алайда, машиналардың сенімділік мәселелері және British Leyland оларды автокөлік прессасына беруді талап еткені түсірілімдерге кедеріс келтірді. Бірінші маусымның ортасында жеткізуші Ford компаниясына ауысты, олар өндіріс тобына да, экранға да көліктерді ұсынуға уағдаланды. Алғашқы көзге түскен Ford – қара түсті 1600 Capri, оны басқа CI5 агенты Томми МакКей пайдаланды. Көптеген эпизодтарда автомобиль қууы көрсетілді, бұл рөлге Capri, кем дегенде нарықтағы орны тұрғысынан, өте қолайлы болды. Сұр түсті Rolls Royce Silver Shadow шасси нөмірі SRH 2971, тарихында ең көп түсірілген Rolls Royce ретінде танымал, Kingsbury Motors Ltd. ұсынған автомобильдердің бірі болды. Бұл машина кем дегенде 5 эпизодта көрінді.

Атыс қарулары

Бұл ойыншық емес, Боди. Боди мен Дойл бастапқыда алғашқы екі серияда стандартты қызметтік қару ретінде 9 мм L9A1 Браунинг тапаншаларын алып жүрді. Оларға дене күзетшілік міндеттерде .44 Magnum Smith & Wesson Model 29 револьверлері берілді (бұл "Жұптық ойын" эпизодында көрсетілгендей). Кейінгі серияларда Боди .357 Magnum Smith & Wesson Model 19 қысқа ұңғылы револьверін, ал Дойл көбінесе 9 мм Walther P38 жеке қаруын алып жүрді. Джордж Коули 38 калибрлі Smith & Wesson Model 36 қысқа ұңғылы револьверін ұстады. "A180 лазерлік құлыптауыш" снайперлік мылтығы (2-ші серияның 1-ші эпизоды, "Аңшы/Аң аулау") – AR 10, оның саптамасында көздеуіш кронштейні және оқпан астында үлкен лазерлік проектор бар. Батареясын жасырып, оқ-дәрімен жабдықтау үшін деп есептелетін, оқ-дәріге орнатылған, өзгертілген Thompson M1928 50 оқтық барабаны. Бұл "Свини" сериалының 4-ші маусымындағы "Қорқыныш" эпизодында ұқсас қару қолданылғаннан кейін визуалды медиада лазерлік көздеуішті алғаш рет пайдаланғандардың бірі ретінде есте қалды.

Бастауыш атаулары

Бірінші серияның алғашқы титрлері (1977–78 жылдары эфирде болған) Rolls Royce-тің өнеркәсіптік аймаққа жоғары жылдамдықпен кіріп, одан өтуімен басталады, содан кейін тоқтауға келеді. Rolls Royce өнеркәсіптік аймаққа кіргенде, экранда "Кәсібилер" деген атау пайда болады. Каули, Боди және Дойл көліктен түсіп, Боди мен Дойл Каулидің хронометрмен уақытын өлшеуімен кедергілерден өту жолынан өтеді. Соңында олар терезелер арқылы өтеді, хронометрдің тоқтағаны және Каулидің көлік жанында тұрып, оларға ішке кіруге ишара жасайтыны көрсетіледі. Музыкалық тақырып аяқталар тұста олар көлікке отырып, кетеді. Сериалдың алғашқы екі эпизоды – "Жеке ақымақтық, қоғамдық қауіп" және "Әйел факторы" – атау тізбегінің үстінен Коулидің дауысымен қоса көрсетіледі, бірақ үшінші эпизодтан ("Жаңа амалдармен ескі ит") бастап бұл дауыс алынып тасталды. Бірінші серия қайталанғанда, барлық эпизодтар ("When The Heat Cools Off" және әдетте көрсетілмейтін "Klansmen" эпизодтарын қоспағанда) екінші серияда қолданылатын таныс титрлер тізбегімен көрсетіледі. Бұл Коулидің дауысы осы эпизодтардың қайта көрсетілуінде дұрыс бейнелермен үйлеспейтінін білдіреді. Қалған сериялар үшін ашылу титрлері боялған терезе арқылы келе жатқан машинамен басталады, содан кейін басты кейіпкерлердің жүгіріп бара жатқаны және Каулидің артқы орындыққа автомобиль телефонын қоя отырып машинаға кіргенінің түрлі кадрлары көрсетіледі. Содан кейін үлкен, қара, штамп стилінде жазылған CI5 деген жасыл карта, оның үстінде ақ түсті "Кәсібилер" деген жазу және оң жақта үш сары шаршы, әрқайсысында үш басты актердің бірінің силуэті пайда болады. Содан кейін камера жоғарғы шаршыға жақындап, Гордон Джексонның бірнеше кадрлары, содан кейін компьютер терминалының пернетақтасының жақыннан түсірілген суреті, және Мартин Шоудың мұнай өңдеу зауыты арқылы жүгіріп, кендо таяғымен қаруланған бірнеше кадрлары көрсетіледі. Содан кейін Льюис Коллинстің көшеде жүріп, ауыр атлетикамен айналысып, боксқа арналған грушаны қолданатыны, содан кейін машинаның қараңғы тоннель арқылы өтетіні, Гордон Джексонның үкіметтік ғимараттан (10 Тринити сквер, Лондон қаласы) шығып келе жатқаны және олардың үшеуі сол ғимараттан көшеде жүріп, камераға қарай келе жатқаны көрсетіледі.

Дау

Шын мәнінде, қантөгіс көріністер сирек болғанымен, сериал зорлық-зомбылық деңгейі үшін жиі сынға ұшырады, атыс, жекпе-жек және тұншығу кісі өлтірудің кең таралған тәсілдері болды. Экрандағы әрекетті барынша арттыру үшін Мартин Шоу мен Льюис Коллинзге каскадерлік жүргізу дағдылары оқытылды және көліктерін көшелер арқылы мүмкіндігінше жылдам айдауға ынталандырылды, бірақ LWT жұлдыздарды түсірілім алаңдарына бара жатқанда шақырылған көлікпен тасымалдауды талап етті. Сериал туралы соңғы сұхбатында Брайан Клеменс актерлердің машинада «өздері каскад жасады» деген мәлімдемесіне күлді. Ол оларға тек қол тежегішін қолдануды ғана үйреткенін айтты. Британдық каскадер және каскадерлерді үйлестіруші Питер Брейхам дәлдікпен жүргізудің көп бөлігін орындады, ал оның қара, иірім шашымен Дойл жүргізедін сахналарда Мартин Шоудың орнын жиі басты. Шоу өндіріс тобының арасында көліктерді басқаруда өте нашар екені белгілі болды. Ол тежегіштерге және газ педаліне тым күш салып, көліктерді жиі зақымдады, содан кейін өзін қиын жағдайға түсіріп алатын. Мұны көптеген эпизодтарда көруге болады. «Ауылдағы демалыс» эпизодында Гордон Джексонды Chrysler Alpine көлігімен жол жиегінде тұрған жерден келе жатқанын көруге болады. Ол қозғалысты толық тексермей, Volkswagen Beetle көлігінің алдынан шығады. Британдық баспасөздің бір бөлігі осы жайттарды пайдаланып, бағдарламаның ақымақтық және «комикстерге» ұқсайтынын айтуға тырысты. Алайда, The Times және The Daily Telegraph газеттері сияқты басқа сыншылардың пікірі жағымды болды. Бірінші серияның «Клансмен» эпизоды нәсілдік тақырыбына байланысты Ұлыбританияда көрсетілмей қалды. Бұл эпизод Ұлыбританияда жер үстілік теледидарда ешқашан көрсетілмеген, бірақ 1987 жылы Super channel кабельдік телеарнасында, сондай-ақ Оңтүстік Африка, Жаңа Зеландия, Австралия, Аргентина және Филиппин сияқты басқа елдерде көрсетілді. 2020 жылы бұл эпизодты Amazon Prime арқылы көруге болады. LWT эпизод британдық теледидар көрермендері үшін әлі де қолайсыз деп санайтынын түсіндіруден бас тартты, бірақ оны басқа елдердің телеарналарына лицензиялауды жалғастырды. Шоу саяси дұрыс еместігі үшін де сынға ұшырады. Ұлттық көрермендер мен тыңдаушылар қауымдастығының президенті Мэри Уайтхаус сериалдағы сексистік және нәсілдік терминдердің кейбір жағдайларын атап көрсеткендердің бірі болды. Мысалы, «Стейк аут» эпизодының соңғы титрлерінде екі қосалқы актер «тартымды блондинка» және «сұлу қара нәсілді» деп сипатталған. Ол кезде мұндай диалогтар мен сипаттамалар азшылық топтарына қарсы кемсітушілік ретінде қарастырылмады. Алайда, 1980-ші жылдардың соңы мен 1990-шы жылдардың басында сериалды феминистік топтар сынға алды. Бірақ «Клансмендер» эпизодынан басқа, онда нәсілшіл терминдер оқиғаның қажетті бөлігі болды, «Кәсібилер» сериалында мұндай терминдер 1970-ші жылдардағы полициялық телешоу «Свини» сериалымен салыстырғанда сирек қолданылды. Мартин Шоу сериал түсірілімі кезінде оны ашық сынады, өйткені ол бір өлшемді шоуда бір өлшемді кейіпкерді ойнайтынын сезінді. Сериал аяқталғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң London Weekend Television басты актерлермен қайталау ақысын қайта келісуге міндетті болды. Мартин Шоудың талаптарына құлақ аспай, Ұлыбританияның ITV желісінде қайта көрсету жоспарлары тоқтатылды, бұл Льюис Коллинстің британдық баспасөзге берген сұхбатында Шоуға деген наразылығын білдірді. Алайда, Шоу ақырында Ұлыбританияның спутниктік көрсетілімдеріне келісті; Radio Times сұхбатына сәйкес, ол Гордон Джексонның жесірі, актриса Рона Андерсон («Қасқырды аулау») күйеуінің өлімінен кейін қаржылық қиындықтарға тап болғанын және қайталау ақысына мұқтаж екенін білгеннен кейін ғана келісті. Эпизодтар ITV тарихына шолу сияқты ерекше жағдайлардың бөлігі ретінде жер үстілік теледидарда көрсетілді; сериалды шығарған LWT 1990 жылдардың басында сериалдан эпизодтарды қайталады, бірақ бұл тек осы аймақта ғана жасалды. 2008 жылға дейін сериал ITV4 телеарнасында қайта көрсетілді. «Кәсібилер» сериалы кабельдік теледидарда да жиі көрсетілді. Бүкіл сериал 1997 жылдан бастап қазір тоқтатылған Granada Plus арнасында тұрақты көрсетілді, онда ол бір миллионға жуық көрерменге қол жеткізіп, арнаның ең жоғары рейтингілі бағдарламасы болды. Көрсетілген эпизодтар күндізгі уақытта көруге жарамды болу үшін қатты өңделді және дәл осы нұсқалары ITV4 телеарнасында таратуға пайдаланылды. Екі станса да «Клансмен» эпизодын көрсетпеді, себебі London Weekend Television оның көрсетілуіне тыйым салды. 1987 жылы ITV кейбір эпизодтарды қайта көрсетіп жатқанда, Hungerford оқиғасынан кейін көрсетуге жоспарланған «Lawson's Last Stand» эпизодының тақырыбы сезімтал деп танылды және оның орнына «The Untouchables» эпизоды қойылды.

Мұра

Сериал аяқталғаннан кейін ITV оның орнына «Демпси мен Мейкпис» сериалын шығарды, ал Реймонд Менмюр 1980 жылдардың ортасында Австралияның Network Ten арнасы үшін «The Professionals» форматында «Special Squad» сериалын жасады. 1990 жылдардың соңында Sky арнасы үшін «CI5: The New Professionals» жаңа сериалы түсірілді, онда Эдвард Вудворд басты рөлде ойнады, бірақ ол сәтті болмады. BBC 1990 жылдардың басында «Спендер» сериалын ұсынды, ол «The Professionals» сериалының ықпалындағы бірнеше тақырыптарды қамтыды.