Кіріспе

Калифорниядағы тарихи үй, АҚШ

Carolands Chateau – Хиллсборо, Калифорния, АҚШ-та орналасқан 4,5 қабатты, 98 бөлмелі сарай. Америкалық Ренессанс және Beaux Arts стилінің үлгісі саналатын бұл ғимарат Калифорнияның тарихи ескерткіші болып табылады және Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енгізілген. Кароландс – алтын ғасырда салынған үйлердің соңғыларының бірі. Осы кезеңде Вандербильт отбасының Мармбл Хаус, Билтмор Эстейт және The Breakers сияқты әйгілі сарайлары мен Филоли және Хантингтон отбасының сарайлары салынған.

Харриетт Пуллман Каролан

Кароландты салған әйел, Харриетт Пуллман Каролан (1869–1956), 19 ғасырдағы өнеркәсіпші Джордж Пуллманның қызы, Чикагоның ең бай адамдарының бірі және сарайлық теміржол вагондарымен танымал Пуллман компаниясының негізін қалаушы болды. 1892 жылы Чикагода Харриетт Пуллман Сан-Францисколық Франсис Кароланға тұрмысқа шығып, онымен Калифорнияға көшті. 1912 жылы ол Хиллсборо қаласындағы жерді сатып алып, онда "Американың таңғалысы мен құрметіне" бөленетін, сонымен қатар оның көптеген мәдени және рухани қызығушылықтарын көрсететін үй мен бақша салуды жоспарлады. Осының нәтижесінде Луи XIV сарай архитектурасынан шабыт алған, көркем өнер сәулетінің шедеврі дүниеге келді. Каролан бұл жерді, аудандағы ең биік нүктеде орналасқандықтан, Сан-Франциско шығанағы мен айналасындағы төбелердің әдемі көрінісі үшін таңдады.

Сәулетшілер

Гарриетт Каролан сарайдың жобаларын париждік сәулетші Эрнест Сансонға тапсырды, ол сол кезде Францияның ең беделді жеке үйлердің басты дизайнері болатын. Сансон классицизм өкілі болды, ал сарайдың сыртқы дизайны Франсуа Мансарттың 17 ғасырлық үлгілерінен шабыттанды. Ол жетпіс алты жаста, ұзақ және көрнекті мансабының соңында болды және Калифорния жеріне ешқашан бармады. Каролан Сан-Францискодағы танымал сәулетші Уиллис Полкты құрылымдық дизайнер және құрылыс менеджері ретінде тартты, оған Сансонның жобаларын адал түрде орындауды бұйырды. Францияның жетекші ландшафт сәулетшісі Ахилл Дюшен Кароландтардың бақтарын жобалады. Дюшеннің жұмысы 17 ғасырдың ұлы ландшафт дизайнері Андре Ле Нотрдың еңбектерінен шабыт алды, оның ең танымал туындылары Версаль сарайының бақтары, Во-ле-Виконт және Тюильри бақтары болды. Кароландтар үшін жасаған бастапқы, амбициялық жобасында Дюшен мыңдаған бұталар мен ағаштармен көгалдандырылған, фонтандар мен мүсіндермен безендірілген кең аумақтарға созылатын шақырымдаған жолдарды жоспарлаған. Алайда, жобаның шағын бөлігі ғана іске асырылды.

Құрылыс

1912 жылы Харриетт Каролан жерді сатып алғаннан кейін көп ұзамай Душен Сан-Францискоға келіп, әсем партер бақтарын жоспарлады. 1913 жылдың соңында Эрнест Сансон үйдің жобасын бастады. Оның жоспарларында үйдің екі жағында құрғақ ор қазбасы болды, ол жарық пен ауа ағынын қамтамасыз ету үшін, сондай-ақ жертөледегі қосалқы бөлмелерге кіруге мүмкіндік беру үшін, бірақ басты қабаттағы негізгі бөлмелерден баққа көріністі бұзбау үшін жасалған. Сансон өз жобасына Кароланның Парижде белгілі антиквариат сатушысы Бони де Кастелланның кеңесімен сатып алған 18 ғасырға тән үш бөлмені қосты. 1914 жылы Уиллис Полк Душен жоспарлаған үлкен террасаларды тегістеуге кірісті, иесі мен оның сәулетшілеріне жұмыстың барысы туралы суреттер жіберді. Полк өзі жобалаған темір бетоннан жасалған негізгі құрылысты салды, қабырғаларын кірпішпен толтырып, бетонды штукатурмен жабып, табиғи әк тасқа ұқсату үшін тегістеп, ойып өрнек салды. 1916 жылдың ортасында үйге күрделі интерьер элементтері жеткізіле бастады. Аяқталған үйдің тоқсан сегіз бөлмесі болды, оның ішінде тоғыз жатын бөлмесі және қонақтарға арналған ванна бөлмелері, әрқайсысының алдында тыныш пен жеке өмірді қамтамасыз ететін бөлме болды. Қосалқы бөлмелер де әсем безендірілген: ақ шыны плиткадан жасалған қабырғалары мен төбесі бар ас үй; барлық қабаттарды байланыстыратын қызметтік лифт; және дельфий плиткасынан жасалған қабырғалары бар баспахана мен мезонин. Кеннеди әкімшілігі кезінде де үйді сатып алуға тырысты, бірақ екі рет бас тартылды. 1945 жылы Томлинсон Мозли үйді және оны қоршаған 550 акр (2,2 км²) жерді Шермерхорндардан сатып алып, жерді бөліп, қосымша үйлер салуды бастады. Бұл Сан-Франциско аймағының тұрғындары үшін үйдің ішін көрудің алғашқы мүмкіндігі болды. Мақалада айтылғандай, үй жиырма бес жыл бойы бос тұрғандықтан, шараға арналған су құбырына өрт сөндіру шланғысы қолданылды, ал жарықтандыру үшін портативті генераторлар мен прожекторлар қажет болды. 1948 жылы Мозли мүлікті, сол кездегі ауданын кішірейтіп, С. Ко Робинсон ханымға сатты. Ол жерді дамытуға мүдделі, бірақ үйдің архитектуралық маңызына қызығушылық танытпаған спекулянттардың бұзуынан сақтап қалды. 1932 жылы Мексика туған граф Алессандро Дандини ди Чезенаға үйленер алдында Лилиан Ремилард Remillard Brothers компаниясының мұрагері болды, ол Калифорнияның алтын іздеу кезеңіне қатысты кірпіш өндіру бизнесінен пайда тапқан, ал 1906 жылғы жер сілкінісінен кейін болған құрылыс шарынан үлкен пайда көріп, дамыған. 23 жыл бойы (өліміне дейін) Кароландта тұрған графша жиі қонақтар шақырып, үйді көптеген қайырымдылық шараларына ұсынды. Ол Сан-Францискодағы француз қауымын жиі үйге шақырып, оны жыл сайын Сан-Франциско шығанағы аймағының француз студенттеріне ашты. Оның үйді бөлісудегі жомарттығы Бурлингэм қаласын оған қаланың «Жыл әйелі» сыйлығын беруге итерді. Кейінгі жылдары графша Дандини үйді күтіп ұстауға қажетті қаражат таппады, ал ол 1973 жылы қайтыс болғаннан кейін оны қайтадан бұзу қаупі төнді. Графша үйді және қалған жерді Хиллсборо қаласына француз және итальяндық музыкалық, көркемдік және әдеби орталық ретінде пайдалану үшін өсиет етті, бірақ оған қаржылай қолдау қорын қоса алмады. Хиллсборо қаласы бұл сыйлықты қабылдамады, бұл ұсынысты қаланың жарғысына сәйкес келмейді деп шешті, сонымен қатар мүлікті күтіп ұстауға қажетті шығындарды төлеуге мүмкіндігі жоқ екенін атап өтті.

Қиын жылдар

1975 жылы үй Калифорния тарихи ескерткіштері тізіміне қосылды (CHL #886). Бірақ, граф Дандини қайтыс болғаннан кейін Кароландс жиі қожайындары ауысып, қиын жағдайға түсті. 1976 жылы доктор Селвин Маккейб мұрагерлік аукционда бұл үйді жеңіп алды.

Осы жылдары Кароландс көбінесе бос тұрып, жергілікті мектеп оқушылары оған жиі кіріп, зейін қоятын. 1985 жылы күзетші Дэвид Аллен Рэйли екі оқушыны үйге шақырып алып, оларға зорлық жасап, пышақтап, Сан-Хосе маңындағы шатқалда өлімге тастап кетті. Олар шатқалдан өзін-өзі құтқарып, көмек сұрап өткен көлік жүргізушісін тоқтатып, жағдайды жеткізді, бірақ біреуі алған жарақатынан кейін қайтыс болды. Рэйли сол күні бұрын үйдің ішін көруге қызығушылық танытқан оқушылардан пара алатынын, бірақ "тек қыздарды ғана кіргізетінін" айтқан еді. Ол кінәлі деп танылып, 1988 жылы өлім жазасына кесілді. 1986 жылы Майкл ДеДоменико, Rice-a-Roni және Ghirardelli компанияларын басқаратын отбасының мұрагері, Кароландсты сатып алды, бірақ Хиллсборо қалалық хартасы көппәтерлі үй салуға тыйым салды.

Қалпына келтіру

1991 жылы Хиллсборо дизайнерлік үйі Кароландс сарайында көрсетілді, бұл оқиғаға 68 000 адам келді, әрқайсысы 20 доллар төлем жасады, нәтижесінде демеушілік еткен қайырымдылық ұйымына 1 миллион доллардан астам түсім болды және үйге деген қызығушылық қайта оянды.

Ағымдағы жағдай

Миллиардер Чарльз Б. Джонсон және оның әйелі 2009 жылы Кароландс шатосын 26 миллион долларға сатып алды. 2023 жылға қарай оның құны 130 миллион долларға бағаланды. "Мұрагер және оның шатосы: Калифорниядағы Кароландс" атты, шато туралы бір сағаттық деректі фильм алғаш рет 2014 жылдың 19 қаңтарында KQED телеарнасында көрсетілді, ал келесі жылы PBS телеарнасында бүкіл ел бойынша таратылды. Ол екі "Эмми" сыйлығына ие болды: "Мәдени/тарихи деректі фильмдегі үздік жетістік" және "Жазушының үздік жетістігі" номинациялары бойынша. Екі деректі фильм де Luna Productions компаниясымен түсірілді.