Кіріспе

Керала музыкасының тарихы

Керала музыкасының күрделі тарихы бар. Ол көбінесе поэзияға негізделгенімен, малаялам поэзиясынан ерекшеленеді. Кераланың карнатик музыкасы бойынша бай дәстүрі бар. Әндер 9-шы ғасырдан бастау алатын алғашқы малаялам әдебиетінің маңызды бөлігін құрады. Музыканың Керала мәдениетіндегі маңыздылығын дәл осы фактімен анықтауға болады: малаялам тілінде музыкалық поэзия прозадан әлдеқайда ертерек дамыған. Аймақта музыканың дамуымен бірге, оның түрлі салалары қалыптасты.

Классикалық музыка

Керала музыка жағынан Сопана Сангитаммен танымал. Сопана Сангитам – Керала штаттарының ғибадатханаларында пайда болған классикалық музыканың бір түрі. Сопанам діни сипатта болып, Калидің Каламында және кейін ғибадатханалар ішінде дұға тілеу әндерін орындау арқылы дамыды. Сопанам Жаядеваның «Гита Говинда» немесе «Аштапади» шығармасының танымалдылығы артуымен бірге кеңінен танылды. Сопана Сангетам (музыка), аты айтып тұрғандай, ғибадатхананың қасиетті орталығына (санктум санорум) апаратын қасиетті баспалдақтардың (сопанам) жанында орындалады. Әдетте, қарапайым ноталармен, сонымен қатар idakka деп аталатын, құм сағаты пішіндес этнографиялық барабан мен chengila немесе қолға ұстауға ыңғайлы металл гонгтың көмегімен орындалады. Сопанамды дәстүрлі түрде Марар және Потувал қауымдастығының ер адамдары орындайды, олар Амбалаваси (жартылай брахман) касталары болып, оны мұрагерлік кәсіп ретінде атқарады. Белгілі сопанам әншілерінің қатарында Нералатту Рама Подувал, Жандардан Недунгади және Дамодара Марар бар. Керала сонымен қатар карнатик музыкасының отаны. Свати Тирунал, Ираиймман Тампи, Шадкала Говинда Марар, Чембай Вайдьянатха Бхагаваттар, В. Дакшинамуртхи, П. Лила, К. Дж. Есудас, К. Г. Джаян (Джаявиджая), Палгат Мани Айер, Видван Гопала Пиллай, Чертала Гопалан Наир, М. Д. Раманатхан, Т. В. Гопалакришнан, М. К. Санкаран Намбоутири, Мавеликара Кришнанкутти Наир, Нейаттинкара Моханхандран, Нейаттинкара Васудеван, Т. Н. Кришнан, Т. С. Нандакумар сияқты аңыз тұлғалар Кераланың танымал музыкалық шеберлері болып табылады. Траванкор патшасы Свати Тирунал Кераланың музыкалық мұрасын дамытуға үлкен үлес қосты.

Халықтық музыка

Кейбір салалар бөлініп шыққанға дейін Кераланың халық музыкасы аймақтың классикалық музыкасымен бірге дамыды. Кераланың халық музыкасы өте дамыған кино музыкасы саласының арқасында байыған. Халық музыкасының басқа түрлеріне жеңіл музыка, поп-музыка және діни әндер жатады.

Қатақали музыкасы

Катхакали әндерінің тілі – малаялам және санскрит тілдерінің қосылысынан пайда болған Маниправалам тілі. Көптеген әндер микротонды, күрделі карнатик музыкасына негізделген рагаларда орындалса да, Сопанам стилі деп аталатын қарапайым ноталармен айтудың ерекше стилі бар. Бұл әндердің тамыры Кералаға тән және Катхакали пайда болған кезде храмдарда орындалатын әндерге дейін жетеді (қазір де кейбір храмдарда орындалады). Ең көрнекті әртісі – Каламандалам Кришнан Наир. Каламандалам, Шорнур қаласына жақын Валлатол Нагарда (Триссур, Керала штаты) – бұл өнерді үйренудің маңызды орталығы. Катхакали негізінен храм өнері болғандықтан, мұсылман болған, ең ұлы Катхакали әншісі Хайдералиге күшті қарсылық көрсетілді, бірақ ол өте кең танымалдылық арқасында жеңіліп қалды. Алайда Хайдерали өнердің бастапқы Асура сипатын жұмсартты. Алғашқы дәстүрдің соңғы сақтаушысы Каламандалам Гангадхаран қазір сахнадан шығып қалды.

Малаялам фильмдерінің музыкасы

Кино музыкасы, үнді музыкасы контекстінде қайта ойнату әнін білдіретін, Үндістандағы танымал музыканың ең маңызды канонын құрайды. Әсіресе Кераланың кино музыкасы штаттың ең танымал музыкасы болып табылады. Малаялам киносы мен малаялам кино музыкасы дамығанға дейін керальдықтар тамил және хинди фильмдерінің әндерін ынтамен тыңдаған, және бұл әдет олармен бүгінге дейін сақталған. Малаялам фильм әндерінің тарихы 1948 жылғы «Нирмала» фильмімен басталады, оны суретші П. Дж. Чериан шығарған, ол фильмде алғаш рет қайта ойнату әнін енгізген. Фильмнің музыкасын П. С. Дивакар жазған, ал әндерді П. Лила, Т. К. Говинда Рао, Васудева Куруп, К. К. Рагаван, Сароджини Менон және Малаялам киносының алғашқы қайта ойнату әншісі деп есептелетін Вимала Б. Варма орындаған. Алғашқы жылдары хит болған хинди немесе тамил әндерінің мелодияларын малаялам әндерінде пайдалану кең таралған. Бұл тенденция 1950 жылдардың басында малаялам музыкалық аренасына көптеген ақындар мен музыканттардың келуімен өзгерді. Бірақ 1950 жылдардың ортасында Малаялам кино музыка индустриясы өзінің жеке ерекшеліктерін табуды бастады, және бұл реформаны музыка режиссерлері Бауырлас Лаксманнан, Г. Деваражан, В. Дакшинамурти, М. С. Бабу Радж және К. Рагхаван, сондай-ақ лириктер Ваялар Рама Варма, П. Бхаскаран, О. Н. В. Куруп және Шрикумаран Тампи бастап жүрді. Сол кездегі ірі қайта ойнату әншілері – Камукара Пурушоттаман, К. П. Удаябхану, А. М. Раджа, П. Лила, Санта П. Наир, П. Сушила, П. Мадури және С. Джанаки болды. Оған қарамастан, бұл әншілер бүкіл Керала бойынша үлкен танымаллыққа ие болды және малаялам музыкасының алтын ғасырының (1960-1970 жылдар) бір бөлігі болды. Кейінгі жылдары Мана Дей, Талат Махмуд, Лата Мангешкар, Аша Бхосле, Хемалата және С. П. Баласубрахманям сияқты малаялам емес әншілер малаялам фильмдеріне ән салған. Бұл тенденция композиторлар арасында да белгілі бір дәрежеде байқалды, басқа тілдердің композиторлары, соның ішінде Наушад Али, Уша Ханна, М. Б. Сринивасан, Бомбей Рави, Шьям, Баппи Лахири, Лаксмикант-Пайрелал, Салил Чоудхури, Илаяража, Вишал Бхардваж және А. Р. Рахман малаялам фильмдеріне музыка жазған. Ол П. Джаячандранмен бірге 1960-1970 жылдары малаялам қайта ойнату әніне үлкен серпіліс берді. К. С. Читра 1979 жылы дебют жасады. 1980-жылдардың ортасында ол Оңтүстік Үндістандағы ең ізделіс азамат әншісіне айналды. 1970 жылдардың соңында музыкадағы тенденциялар өзгере бастады, Шьям, К. Дж. Джой, Джерри Амальдев сияқты музыкалық режиссерлердің үстемдігімен батысқа бейімделген ырғақты әндер пайда болды. Сол күндері лириктер әндерді мелодияға сәйкес жазуға мәжбүр болды және көбінесе сапасы үшін сынға ұшырады. Бірақ 1979-1980 жылдары революциялық музыка директоры Равиндран Джонсонмен және М. Г. Радакришнамен бірге малаялам кино музыкасының екінші реформасын жүргізді, Керала мәдениетінің рухымен лирикалық және классикалық бағытталған музыканы жасады. 1980 жылдары Поовачал Хадер, Кавалам Нараяна Паниккер және Бичу Тирумала, ал 1990 жылдары Каитапрам Дамодаран Намбутири, Гиреш Путенчери сияқты лириктер осы музыкалық жетістіктің бір бөлігі болды. Каннур Раджан, Бомбей Рави, С. П. Венкатеш, Мохан Ситара, Оусеппахан, Шарат, Видьядаран, Рагукумар және Видьясагардың еңбектері де осы кезеңде елеулі болды. К. Дж. Есудас пен К. С. Читрамен бірге М. Г. Срикумар, Г. Венугопал Уннименон және Суджата Мохан сияқты әншілер де белсенді болды. Кейінгі жылдары 1980 және 1990 жылдардағы көптеген фильм әндерінде классикалық карнатик музыканың кеңінен қолданылуы ерекше болды. «Читрам» (1988), «Оның билігі Абдулла» (1990), «Бхаратхам» (1991), «Саргам» (1992) және «Сопанам» (1993) сияқты фильмдерде классикалық карнатик музыка кеңінен қолданылды. Қазіргі таңда сахнаның негізгі ойыншылары – М. Джаячандран, Бижибал, Рекс Виджаян, Рахул Радж, Прашант Пиллай, Шаан Рахман, Сушин Шьям, Джейк Бежой, Гопи Сундар, Альфонс, Раджеш Муругесан, лириктер Рафиқ Ахмед, Анвар Али, Б. К. Харинараян, Винаяк Сасикумар, Ваялар Сарат және әншілер Вайнет Шреенивасан, Виджай Есудас, Швета Мохан, Манжари және Жьотсна Радхакришнан сияқты композиторлар. Малаялам киносының ұлттық сыйлық иеленген музыкалық композиторлары: Джонсон (1994, 1995), Бомбей Рави (1995), Оусеппахан (2008), Илаяража (2010), Исак Томас Коттукапалли (2011), Биджибал (2012) және М. Джаячандран (2015). 2009 жылға дейін Джонсонның «Сукрутам» (1994) фильміне жазған музыкасы үшін 1995 жылғы Ұлттық сыйлық сыйлық тарихында фильмнің әндерінен гөрі саундтрегін жазған жалғыз жағдай болды. Ол бұл марапатты Бомбей Равимен бірге сол фильмге ән жазғаны үшін алды. 2010 және 2011 жылдары фильмнің музыкасына сыйлықтар берілді және екеуін де малаялам фильмдері жеңіп алды: «Пажасси Раджа» (2010; Музыка: Илаяража) және «Адаминте Макан Абу» (2011; Музыка: Исак Томас Коттакапалли). Равиндран 1992 жылы «Баратам» фильміне ән жазғаны үшін арнайы жюри сыйлығын алды. Ұлттық сыйлықты жеңіп алған лириктер – Ваялар Рамаварма (1973), О. Н. В. Куруп (1989) және Юсуф Али Кечери (2001). Ұлттық сыйлық алған әншілер – К. Дж. Есудас (1972, 1973, 1987, 1991, 1993, 2017), П. Джаячандран (1986) және М. Г. Срикумар (1991, 2000). Есудас хинди (1977) және телугу (1983) фильмдерінде ән салғаны үшін тағы екі Ұлттық сыйлық алған, ол оны ең көп Ұлттық кино сыйлығын алған ер адам әншісі етеді – жеті сыйлық. Әйел әншілерден С. Джанаки (1981) және К. С. Читра (1987, 1989) сыйлық алған. Читра тамил (1986, 1997, 2005) және хинди (1998) фильмдеріне ән салғаны үшін де сыйлық алған, ол оны ең көп Ұлттық кино сыйлығын алған әйел әншісі етеді – алты сыйлық.

Маппила Патту

Малабар аймағы, көптеген мұсылман тұрғындары бар, индустани стиліне негізделген ерекше музыкалық бағытты дамытты. Бұл бағытқа ғазалдар мен маппила пату сияқты түрлі формалар, сондай-ақ оппана және кол кали сияқты нағыз мұсылмандық билерге арналған музыка кіреді. Бұл музыкалық бағыттың маңызды бөлігі – араб сөздері араласқан, негізінен малаялам тілінде жазылған поэзия, ол араб-малаялам деп аталады. Маппила әндерінің өзіне тән тартымдылығы бар, себебі олардың әуендері Керала және Батыс Азияның рухани және мәдени атмосферасын біріктіреді. Олар дін, махаббат, сатира және батырлық сияқты алуан түрлі тақырыптарды қамтиды.

Княная халық әндері

Княняия, Сент-Томас христиандарының арасында кездесетін этникалық топ, ежелгі тамырлары бар халық әндерін сақтайды. Бұл әндер алғаш рет 1910 жылы Княняия ғалымы П. У. Лұқаның "Puratana Pattukal" немесе "Ежелгі Әндер" атты еңбегінде жазылып алынған. Әндердің бастауы белгісіз, бірақ Лұқа оларды Княняия отбасыларынан жинаған, олар бұл әндердің мәтінін сақтаған пальма жапырақтарынан жасалған жәдігерлерді сақтап келген. Әндер көне малаялам тілінде жазылған, бірақ санскрит, сирия және тамил тілдерінен алынған сөздерді қамтиды, бұл олардың көне екенін көрсетеді. Талдау нәтижесінде бұл ежелгі әндерде қауымның діні, әдет-ғұрыптары мен салты туралы халық ауыз әдебиеті, тарихи оқиғалар (мысалы, Әулие Томастың миссиясы және Княняияның Үндістанға қоныс аударуы), библиялық оқиғалар, шіркеу әндері және әулиелердің өмірі туралы әңгімелер бар екені анықталды. Әндер поэзиялық сипатқа ие және Кераланың мәдени мұрасының құнды қазынасы саналады. Ғалымдар Княняия әндерінің Кочин еврейлерінің әндерімен ұқсас құрамы, тіл білімі және ерекшеліктері бар екенін, ал кейбір әндердің бірнеше сөздері мен шумақтарын қоспағанда, тіпті бірдей мәтіндерге ие екенін анықтады.

Оттамтуллал әндері

Оттамтуллал әндері Оттамтуллал деп аталатын өнер түрін орындауға арналған. Оттамтуллал әртісі өзінің музыкасына ән шұбырып, билеуі тиіс. Катхакалиден айырмашылығы, тіл ауыр санскриттелген малаялам тілі емес, ал өлеңдердің мәтіні қарапайымнан бастап сирек және күрделі ырғақтарға дейін әр түрлі болады. Оттамтуллал көбінесе храмдарда ойнатылған.

Малаялам поп музыкасы

Кераладағы поп музыкасы 1990 жылдардың соңғы жартысында Шығыс жағалауындағы Виджаян мен оның музыка компаниясы East Coast Audios-тың енуімен дамыды. Шығыс жағалауындағы Виджаянды Кераладағы фильмдік емес поп-альбом әндерінің пионері деп санауға болады. Өзінің ақын екендігін ескере отырып, Виджаян 1998 жылы жарық көрген малаялам тіліндегі алғашқы фильмдік емес музыкалық альбом "Нинаккай" авторы болды. Музыкасын Балабаскар жазды, ал Бижу Нараян орындаған "Нинаккай този пунарджаниккам" әні үлкен сәттілікке ие болды. 1999 жылы Виджаян "Нинаккай" сериясындағы екінші альбомын шығарды – Балабаскардың композициялары мен Виджаянның өзі жазған әндерінен тұратын "Аадхьямай". К. Дж. Есудастың "Иньярккум Ародум" әні де хитке айналды. 2001 жылы East Coast "Ормақай" альбомын ұсынды, ол малаялам поп музыкасы тарихындағы ең үлкен хит деп есептеледі. Альбомнан М. Джаячандранның музыкасына, Виджаянның сөздеріне және К. Дж. Есудас пен К. С. Читраның орындауына енген "Ормаққай Иниёру Снегагетам" әні – барлық уақыттағы классикалық хит деп танылды. Осы аралықта поп-альбомдар колледж кампустарында кең танымал болды және көптеген жаңа таланттар музыкалық альбомдар шығара бастады. Сол кездегі жастардың арасында үлкен сұранысқа ие болған алғашқы альбомдардың бірі – "Валентин күні". Айзек Томас Коттукаппаллидің музыкалық қойылымы мен Гиреш Путанчеридің сөздеріне енген "Niranja Mizhiyum" әні колледж кампустарында кең таралды. East Coast компаниясынан басқа, басқа да аудио компаниялар музыкалық альбомдар шығара бастады. Олардың ішінде Johny Sagarika, Satyam Audios, Magnum audios және Octave audios жетекшілік етті. Нәтижесінде Кералада поп-музыка мәдениеті дамыды. 2006 жылы Satyam audios "Chempakame" альбомын ұсынды, ол жаңа әнші Франко мен талантты композитор Шям Дхарманның танылуына ықпал етті. "Сундарие ваа" және "Chembakame" әндері рекордтық сәттілікке жетті. Сол жылы Шаан Рахман, Сиджу Сиван және Дипу Скария "DESINOISE" атты жаңа топ құрды, ол "Revolution" альбомын жарыққа шығарды. Альбомнан "Aasha nirashaa" және "Oo NIlaave" әндері музыкасы мен бейнелеуінің әртүрлілігімен ерекше көзге түсті. 2008 жылы Johny Sagarika Mohamand альбомын ұсынды, ал Сверналата орындаған және Мансур Ахмет жазған "Kudajadriyil" әні хитке айналды. Осы кезеңде малаялам поп музыкасында бойз-бендтердің пайда болуы байқалды. Алғашқы және ең танымал топтардың бірі – Балабаскар мен Ишан Девтің "No Tension Please" әнімен танымал болды. 2007 жылы малаялам альбом индустриясын дүр сілкіндірген Team Malayalee тобы пайда болды. Топқа төрт талантты музыкант кірді: Винет Шреенивасан, Джейкс Биджой, Шаан Рахман және Арджун Саси. "Friends 4 ever" және "Minnalazhake" әндері Malayalee альбомынан үлкен сәттілікке ие болды. 2008 жылы Винет Шреенивасан мен Шаан Рахман қайтадан бірігіп, "Coffee @ MG Road" альбомын шығарды, ол тағы да үлкен жетістікке жетті. Малаялам актері Салим Кумардың қатысқан "Palavattom" әні – барлық уақыттағы хит деп есептеледі. 2009 жылы тағы бір бойз-бэнд YUVA пайда болды, ол тұңғыш альбомы Dreamzzz арқылы үлкен қызығушылық тудырды. YUVA тобында үш жас талантты музыкант – Винет Мохандас, Сантош Кумар және Сину Закария болды. Олар тамил, хинди және батыс әндерін қайталауға толы болған кезде малаялам музыка индустриясына жаңа леп әкелді. Олардың "Ravin Nilakayalil" атты дебюттік видеосы үлкен сәттілікке ие болды және 2009 жыл бойы чарттарда көшбасшы болды. 2010 жылы олар Видху Пратаптың орындауындағы "Povukayano" атты екінші музыкалық видеосын ұсынды, ол да жастар арасында танымал болды. 2010 жылы Arrows атты тағы бір бойз-бэнд құрылды, оның құрамына Asianet's Idea Star Singer музыкалық шоуының жеңімпаздары Арун Гопан, Рошан Н.С., Уильям Исаак және Сударшан Ачарьи кірді. 6 жылдық үзілістен кейін East Coast Ninakkai сериясындағы алтыншы альбомын – Ennennum атты өте амбициялық жобасын ұсынды. Альбом Үндістанда 5 тілде, 60 әнмен және елінің 30 жетекші әншісінің қатысуымен жарық көрді. Бұл альбом – Кераланың алғашқы үлкен бюджеттік музыкалық альбомы деп санауға болады. Раши (Alone, Loved and Lost), Диего Хосе Антони (La Cochin), Нитин (Autograph), Митун Радж (Violet) сияқты талантты жас композиторлар да малаялам альбом индустриясында өздерінің есімдерін қалдырды. 2012 жылы Sony Music Entertainment компаниясы Yuvvh альбомымен малаялам музыка индустриясына енді, ол музыканттар Саачин мен Сриджитті таныстырды. Альбомнан шыққан алғашқы ән "Nenjodu Cherthu" жарық көргеннен кейін 3 күн ішінде YouTube-та 150 000 қаралымды басып өтіп, жағымсыз жарнамасыз алғашқы үлкен малаяламдық вирусқа айналды. Соңғы 20 жыл ішінде нағыз және революциялық қайта оралуды көрдік. Thaikudam Bridge және Praseetha арқылы халықтық дәстүрге негізделген бұл қозғалыс көрінетін формаға ие болып келеді. Кавалам Нараян Паниккер бастаған халықтық қайта жаңғыру қозғалысын Калабаван Мани іс жүзінде дамытты, бірақ жасөсперімдерден нақты қолдау соңғы кезде ғана келді.

Пуллуван Патту

Кераланың пулуварлары жыланға табынумен тығыз байланысты. Осы топтың бір бөлігі жылан құдайларын өздерінің қасиетті құдайы деп санайды және белгілі бір құрбандықтар шалып, әндер орындайды. Бұл Пуллуван Патту деп аталады. Ол төменгі және жоғары касталардың үйлерінде, сондай-ақ жылан ғибадатханаларында орындалады. Пулувар жылан ғибадатханалары мен жыланды орынды жерлерде орындайтын әндер Сарппапаатту, Наағам Паатту, Сарппам Туллал, Сарпполсавам, Паамбум Туллал немесе Паамбум Калам деп аталады. Мұның негізгі элементтері – Каламежутху (Калам суреті салу, өзіндік салт-дәстүрлі өнер түрі), ән және би.

Ғибадатханалық музыка

Кералада храмдардың мерекелері мен рәсімдерімен байланысты бірнеше музыка түрлері қалыптасқан. Олардың ішінде Панчари мелам мен Панди мелам – ченда аспабында орындалатын екі ірі ансамбльдік орындаушылық, оларға илаталам (қоңырсылар), кужал және комбу сүйемелдейді. Тағы бір түрі – Таямбака, онда бір немесе бірнеше ченда ойнаушылары бірнеше ченда мен илаталам ойнаушыларының сүйемелдеуімен импровизациялық жеке орындаулар көрсетеді. Бұлармен қатар, кшетра вадайам мен сопанам да бар, олар түрлі рәсімдерге сүйемелдейтін музыка. Сонымен қатар, Панчавадям – бес аспаптан тұратын оркестр: маддалам, тимила, комбу, илаталам және идакка.