Кіріспе

Шотландиядағы тәуелсіз мемлекеттік прокуратура қызметі Корольдік кеңсесі және прокурорлық салық қызметі (Oifis a' Chrùin agus Seirbheis Neach casaid a' Chrùin) – Шотландиядағы тәуелсіз мемлекеттік прокуратура болып табылады және Шотландия үкіметінің Министрлік департаменті есептеледі. Департаментке Шотландияның заң жүйесінде прокурорлық істі жүргізуге жауапты Корольдіктің Лорд-адвокаты, сондай-ақ шерифтік прокурорлық фискалдар басшылық етеді. Шотландияда қылмыстық құқық бұзушылықтардың басым бөлігін корольдік орган жүргізеді. Жеке айыптаулар өте сирек кездеседі. Қызметтің құзыреті бүкіл Шотландияны қамтиды, қылмыстық құқық бұзушылықтарды, кенеттен немесе күмәнді өлімдерді, полиция қызметкерлерінің қылмыстық әрекеттерін тергеу және қудалау кіреді. Бұдан өзге, бос мүлікті және қазынаны бағалау және иелену де оның құзыретіне жатады. Лорд-адвокатқа Шотландияның солист-генералы көмек көрсетеді, екеуі де заңгерлер болып табылады. Қызметтің күнделікті жұмысын Корольдік агенті және бас атқарушы директоры, сондай-ақ Эдинбургтегі Чемберс-стриттегі Корольдік кеңсесінде орналасқан атқарушы кеңес жүзеге асырады. Қызметте әкімшілік және басқа да міндеттерді орындайтын мемлекеттік қызметкерлер, сондай-ақ сотта Корольдіктің мүддесін қорғайтын адвокаттар мен юристер жұмыс істейді.

Тарих

Лорд-адвокаттың тарихы және оның нәтижесінде құрылған Корольдік кеңсесі бөлімі біршама еңбекті құрайды. 1434 және 1457 жылдары корольдің прокуроры-фискалы және 1462 жылы королеваның адвокаты туралы жазбаларда кездеседі. Король адвокатының лауазымы 1478 жылдан басталады, бірақ 1478 мен 1494 жылдар аралығында аталмаған "адвокаттар" туралы мәліметтер бар. Тек 1494 жылдан бастап корольдің сатқындық істері мен азаматтық даулардағы қалыпты өкілі ретінде бір король адвокаты болғанына көз жеткізуге болады. Осылайша, кеңсе тарихы орта ғасырларға дейін жетеді, ал ең алғашқы Лорд-адвокат – Джон Росс Монтгреннан, оны король 1476 жылы Стирлингтегі тыңдауда комиссары етіп тағайындады, ал келесі жылы Эдинбургте басқа да бір іс бойынша прокурор етіп бекітті. Прокурор-фискалдың тарихын да нақты анықтау қиын, бірақ оның рөлі уақыт өте келе едәуір өзгерді. Бірінші құжаттық дерек 1584 жылғы 22 тамыздағы Шотландия Парламентінің тізімінде кездеседі, онда Эдинбургтегі бірнеше прокурор-фискалдардың есімдері аталған. Фискал – бұл шериф тағайындаған және оған есеп беретін лауазым иесі, ал 18 ғасырға қарай ол жергілікті аудандардағы көптеген қудалау істеріне жауапты болды. 19 ғасырда адвокаттар бірінші рет тағайындалды, олар Жоғары сот төрешілігінде істерді жүргізуге көмектесу үшін тағайындалды және Корольдік кеңсе алғаш рет құрылды. Бұл қудалау жүйесінің орталығына айналды, ал енді прокурор-фискалдар Лорд-адвокатқа бағынышты болды, бұл оның прокурор-фискалдарға қызметін жүзеге асыру бойынша нұсқаулар берген "Ережелер кітабы" арқылы расталды. "Ережелер кітабы" Шотландиядағы жергілікті қудалаудың негізін құру үшін бүгінге дейін қолданылып келеді.

Шотландияның лорд-адвокаты және солист-генералы

Департаменттік басқару жауапкершілігінен өзге, Лорд Адвокат ең ауыр қылмыстарды бірінші инстанциядағы Жоғары Сотта және Қылмыстық апелляциялық сотта тікелей қудалауға жауапты. Егер істер ерекше маңызды болмаса, мысалы, Нидерландыдағы Camp Zeist-те өткен Локерби ісі сияқты, қудалауды әдетте (бірақ әрдайым емес) Crown Counsel деп аталатын адвокаттардың өкілдері жүргізеді. Олар адвокаттар факультетінің тәжірибелі мүшелері болып табылады және әдетте үш жылға шектеулі мерзімге тағайындалады. Олардың осылай қудалау туралы шешімі Прокурордың ұсыныстары мен полиция дайындаған есеп негізінде қабылданады, ал мұндай есептер Лорд Адвокаттың бағынысында болады. Шотландия Парламенті одан бұл қудалаушылық қызметін алып тастауға құқығы жоқ. Лорд Адвокат – Шотландияның екі заң қызметкерінің ең жоғары дәрежелісі, Шотландия Үкіметінің басты заң кеңесшісі және азаматтық істерде министрлерді өкілдік етеді. 1998 жылғы Шотландия Заңына сәйкес, ол Шотландия Парламенті қабылдаған әрбір заңның сол Парламенттің құзыретіне кіретінін қамтамасыз етуге де жауапты. Бұдан өзге, Лорд Адвокат пен Шотландияның Бас Солициторы Парламенттің тұрақты ережелерінде белгіленген шектеулерде Шотландия Парламентінің отырыстарына қатысуға құқылы (бірақ дауыс беруге құқығы жоқ). Бас Солицитор Лорд Адвокаттың орынбасары ретінде әрекет ете алады. Лорд Адвокат және Бас Солицитор – Шотландиядағы Маңызды Мемлекеттік Лауазымдардың бірі, ал Лорд Адвокат – Шотландия Министрлерінің бірі. Алайда, 2007 жылдың 23 мамырынан бастап Лорд Адвокат Шотландия Үкіметінің кабинетіне қатыспайды. Лорд Адвокат лауазымына қатысты пікір қақтығыстары болған, әсіресе Шотландияның Жоғары Сотының судьялары министрлік және қудалаушылық рөлдерді бөлуді қалаған.

Корольдік агент, Корольдің және Лорд қазынашының есте сақтаушысы және Бас атқарушы

Корольдік агент – қудалау мәселелері бойынша Лорд-адвокаттың басты заң кеңесшісі және департаменттің бас директоры болып табылады. Корольдік агент Лорд-адвокаттың өзінің ведомствосын өкілдік ететін барлық сот ісіндегі негізгі заң кеңесшісі ретінде әрекет етеді, сондай-ақ Корольдік кеңесшілеріне, прокурорларға, шериф кеңселерінің қызметкерлеріне және басқа да мемлекеттік қызметкерлерге басшылық ету үшін Лорд-адвокаттан және оның атынан жалпы нұсқаулар береді. Корольдік агент сондай-ақ Корольдік кеңесшілерінен прокурорларға қудалау туралы нұсқауларды жеткізеді және Әділеттік соттарының Бас хатшысының нұсқауымен Әділеттік жоғары сотының отырыстарын ұйымдастырады. Эдинбургтегі Жоғары соттағы сот отырыстарында Корольдік агент нұсқау беруші адвокат ретінде қатысады. Корольдік агент ауыр қылмыстар мен қайталап қылмыс жасау үшін кінәлі жауапты, сонымен қатар прокуратура қызметіне хабарланған барлық өлім жағдайларын тергеуді қамтамасыз етеді, құрбандар мен куәгерлерге қолдау көрсету және ақпарат беру қызметтерін ұсынады. Корольдік агент сонымен қатар Корольдің және Лорд қазынашының есте сақтаушысы лауазымын атқарады, Шотландиядағы бона ваканция нәтижесінде Корольге тиесілі барлық мүлік, сондай-ақ қазыналық қор оның жауапкершілігінде болады. KLTR лауазымы 1837 жылы 1707 жылы құрылған екі лауазымның бірігуімен құрылды – Корольдің/Королеваның есте сақтаушысы және Лорд қазынашының есте сақтаушысы, ал 1981 жылдан бері Корольдік агент лауазымын иеленуші осы лауазымды атқарады.

Адвокаттың орынбасарлары

Жоғары сотта қудалау ісін Лорд Адвокат қозғайды, ол сотта Адвокат-орынбасары арқылы өкілдік етеді. Адвокат-орынбасарлар – бұл жоғары сотта сөйлеу құқығы берілген адвокаттар немесе адвокаттар.

Прокуратуралық салық

Шотландиядағы қылмыстардың көпшілігі үшін прокурор немесе прокурордың орынбасары шериф сотында және әділет төрешілер сотында айыптау тарапынан істі ұсынады, ал қорғаныс тарапынан істі айыпталушының жеке адвокаты немесе Шотландияның заңдық көмек кеңесінің бөлігі болып табылатын қоғамдық қорғау адвокаттары кеңсесінен адвокат ұсынады. Прокурорлар қылмыстық істер бойынша алдын ала тергеу жүргізеді, куәгерлерден жазбаша түсіндірулер алады (бұл «алдын ала білу» деп аталады) және қылмысты тергеу мен қудалау үшін жауапты. Бұл полицияның тергеуын басқару құқығын қамтиды, бірақ кісі өлтіру сияқты ауыр қылмыстардан басқа, полиция прокурорды іске тартудан бұрын тергеуді аяқтайды. Ең ауыр жағдайларда, егер адам қылмыс жасады деп айыпталса және қамауға алынса, мемлекеттік айыптау органы 110 күн ішінде істі сотқа жеткізуі керек, әйтпесе айыпталушы кепілдікпен босатылады. Ауыр істерде (қазылар алқасымен қаралатын салтанатты рәсім, қазылар алқасысыз қаралатын жеңілдетілген рәсімге қарағанда) айыпталушы кепілдікпен босатылған жағдайда, сот процесі сотқа алғашқы рет келген күннен бастап 12 ай ішінде басталған болуы керек. Прокурорлар жергілікті шерифтік округте жұмыс істейді және Шотландиядағы прокурор кеңселердің көпшілігі шериф сотында немесе оның жанында орналасқан. Прокурор сонымен қатар Шотландиядағы кенеттен, күмәнді және түсініксіз өлімдерді тергеуге жауапты. Бұл оқиғаға байланысты тергеу тағайындау туралы шешімді де қамтиды. Прокурор сонымен қатар осы шерифтік округте жасалған қылмыстық полиция шағымдарын тәуелсіз түрде тергеуге жауапты (әкімшілік шағымдарды Полицияны тергеу және қарау комиссиясы (PIRC) қарастырады).

Қылмыстарды қудалау

Шотландия заңдарында қылмыс міндетті түрде қудаланбауы керек, ал прокурорлар қандай шара қолдануға болатыны туралы кең өкілеттікке ие. Егер олар қылмыстық істі қудалауға шешім қабылдаса, олар қудалау деңгейін (соғымды немесе жеңілдетілген тәртіппен) таңдай алады, ал айыпталушының қазылар алқасымен соттасуға немесе жәбірленушінің шағымдануын шешуге құқығы жоқ, өйткені сот отырысын өткізу және оның тәсілі туралы шешімді прокурор "іс бойынша басшы" ретінде қабылдайды. Алайда, 1987 жылға дейін олардың өкілеттігі сотқа беру қажеттігіне ғана қатысты; қудалауға балама шаралар болған жоқ. 1987 жылғы Қылмыстық Әділет (Шотландия) Заңы прокурорларға қудалаудың орнына белгілі бір мөлшерде айыппұл салуға (прокурорлық айыппұл) құқық берді, ол бастапқыда 25 фунт стерлингке дейін шектелген, кейіннен 300 фунтқа дейін арттырылды. Содан бері бұл мүмкіндіктер кеңейіп, ескерту жасау, прокурорлық айыппұлдар, өтемақы төлеу, қоғамдық жұмысқа тарту, жол қозғалысы ережелерін бұзу үшін айыппұл салу немесе қылмыстық жауапкершіліктен әлеуметтік жұмыс, психологиялық кеңес беру немесе психиатриялық емге бағытту мүмкіндіктерін қамтиды.

COPFS функциялары

COPFS жергілікті сот, жоғары сот, мамандандырылған істерді қарау және операциялық қолдау функцияларынан тұрады, олардың әрқайсысын Корольдік прокурорының орынбасары басқарады. Жергілікті сот функциясының ішінде шерифтік округ прокурорлары бар, олар шерифтік және әділет төрешілері соттарындағы қылмыстық істерді қарастыру және қудалауға жауапты. Жергілікті соттың құрамында сонымен қатар Шотландия полициясы және басқа да мамандандырылған хабарлау агенттіктері COPFS-ке жіберген жеңіл қылмыстар деңгейіндегі істерді шешуге мамандандырылған Ұлттық бастапқы іс өңдеу бөлімі де бар.

Жәбірленушілерге арналған ақпараттық-кеңес беру қызметі

Жәбірленушілерді ақпараттандыру және кеңес беру қызметі (VIA) – Crown Office және Procurator Fiscal Service құрамындағы жәбірленушілерге арналған, мамандандырылған ақпарат беру және кеңес беру қызметі. VIA жәбірленушілерге, қаза тапқандардың жақындарына ақпарат беру және іс жүргізілу барысы туралы хабардар ету мақсатында құрылды. Сондай-ақ, қажет болған жағдайда, мамандандырылған көмек және кеңес алу үшін басқа агенттіктерге кеңес беру және оларды жолдауды жеңілдету міндеті де оған жүктелген. VIA полиция және соттар сияқты мемлекеттік органдармен, сондай-ақ Сот куәгерлері қызметі, Әйелдерге көмек және Жәбірленушілерді қолдау сияқты ерікті ұйымдармен тығыз байланыс таныстырады және Шотландияның қылмыстық әділет жүйесіндегі бірегей қызмет болып табылады.