Сахара: Солтүстік Африкадағы шайқас

Кіріспе

1943 жылы түсірілген Золтан Корданың "Сахара" фильмі – 1943 жылғы американдық әрекетке толы соғыс фильмі. Фильмді Золтан Корда режиссерлік еткен. Оқиға Филип Макдональдтың "Патруль" романы мен Михаил Роммның 1936 жылғы "Он үш" совет фильмінде бейнеленген оқиға негізінде құрылған. Сценарий авторы – Джон Говард Лоусон, кейіннен «Голливудтың қара тізіміне» енген он адамның бірі. «Сахара» фильмі Андре де Тот тарапынан «Соңғы команчтар» (1953) атты вестерн ретінде қайта түсірілді, ал төрт он жылдан соң Брайан Тренчард Смит оны америка-австралиялық телефильм «Сахара» (1995) ретінде жаңартты. Ealing Studios 22 ақпан 1943 жылы шығарған «Тоғыз адам» фильмі де ұқсас сюжетке ие. Фильм сыншылары оның әрекет, күшті жағдай мен әсерліліктің үйлесімі үшін жоғары баға берді. Дж. Каррол Найш итальяндық тұтқын рөлі үшін «Оскар» сыйлығының «Екінші жолдағы актер» номинациясына ұсынылды; Рудольф Мате – «Ең үздік түсіру» (қара-ақ) номинациясына, ал Джон Ливадари – «Ең үздік дыбыс» номинациясына ие болды.

Сюжет

1942 жылы Тобруктың түсуінен кейін неміс әскерінен жалпы шегіну кезінде британдық Сегізінші армияға қосылған және аға сержант Джо Ганн басқаратын АҚШ армиясының M3 Ли танкысы "Lulubelle" экипажы өз бөлімшесінен айырылып қалды. Экипаж, Ганн, Дойл және "Уэко" Ливия шөлінің оңтүстігіне қарай, өз бөлімшесіне қайта қосылу үшін бет алды. Олар бомбаланған далалық госпитальға тап болып, британ армиясының медициналық офицері капитан Холлидейді, төрт Достастық әскерін және еркін француз сержанты Леруды құтқарып алады. Холлидей, жалғыз офицер ретінде, команданы тәжірибелі Ганнға жүктеді. Танк үстінде саяхаттайтын топ Судан қорғаныс күштерінің сержант-майоры Тамбул мен оның итальяндық тұтқыны Джузеппеге кездеседі. Тамбул оларды Хасан Баранидегі құдыққа жетектеп баруға келіседі. Ганн итальяндықты қалдыруды талап етеді, бірақ бірнеше жүз фут жүргеннен кейін ойын өзгертіп, Джузеппеге бірге жүруге рұқсат береді. Жолда Люфтваффе ұшқышы капитан фон Шлетов танкты атқылап, Достастық әскерінің сарбазы Кларксонды ауыр жарақаттайды. Неміс истребителі атып түсіріліп, фон Шлетов тұтқынға алынады. Хасан Бараниға жеткенде, құдық құрғақ екенін анықтайды, ал Кларксон жарақатынан көз жұмады. Тамбул оларды Бир Акромадағы тағы бір шөл құдығына жетеледі, бірақ ол тек тамшы су ғана береді. Топ қолдарынан келгенінше су жинағанда, неміс барлаушылары жартылай тізгіш көлікпен келеді. Ганн олардың екеуін тұтқындап, суға зәру неміс механикаландырылған батальоны жақыннан келе жатқанын біледі. Ганн өзінің адамына немістерді ұстап тұруға көндіреді, ал Уэко күштерді шақыру үшін жартылай тізгіш көлікті алады. Ганн неміс сарбаздарын босатып, командирлеріне азық-түлікке су айырбастау туралы ұсыныс жібереді, су жеткілікті екенін көрсетуге тырысады. Неміс батальоны келгенде, Ганн мен неміс командирі майор фон Фалькен арасында ерік-жігердің күресі басталады. Құдық құрғап қалған, бірақ Ганн алдауын жалғастырып, уақытты сатып алу үшін суды қаруға айырбастау туралы ұсынысын өзгертеді. Немістер шарттарды қабылдамайды және бірнеше майдандық шабуылдар жасайды, бұл қорғаушыларға зиян келтіреді. Шабуылдың бірі кезінде фон Шлетов Джузеппеге пышақтап, итальяндық фашизмді айыптап, оның қашуына көмектесуден бас тартады. Өлер алдында Джузеппе Ганнға ескерту жасады. Тамбул фон Шлетовты қуалайды және неміс құдық туралы шындықты айтудан бұрын өлтіреді, бірақ Тамбул да өмірін жоғалтады. Леру мен фон Фалькен арасындағы екінші келіссөз де нәтижесіз аяқталғаннан кейін, фон Фалькен француз өз жағына қайтқанда Леруды артынан атуға бұйрық береді. Ганн мен оның адамы фон Фалькенді өлтіріп, атысқа жауап береді. Немістер соңғы шабуылдай көрінеді, бірақ толыққанды капитуляцияға ұшырайды. Олар қаруларын тастап, құм арқылы құдыққа қарай жүгіреді. Ганнның таңғалуына орай, құдыққа жақын жарылған неміс снаряды су көзіне тиіп, құдықты сумен толтырады. Немістердің тірі қалғандары су ішкенде, Ганн мен Бейтс, жалғыз тірі қалған одақтастар, оларды қарусыздандырады. Кейін, тұтқындарды шығысқа қарай алып бара жатқанда, Ганн мен Бейтс Уэко басшылығымен одақтас әскерлермен кездеседі. Олар Эль-Аламейн шайқасының бірінші кезеңінде одақтастардың жеңісі туралы хабар алады, бұл Эрвин Роммельдің Африка корпусын кері қайтаруға мүмкіндік береді.

In 1942, the crew of Lulubelle, a United States Army M3 Lee tank attached to the British Eighth Army and commanded by Master Sergeant Joe Gunn, become separated from their unit during a general retreat from German forces after the fall of Tobruk. Heading south across the Libyan Desert to rejoin the rest of their unit, Gunn and his crew, Doyle and "Waco", come across a bombed out field hospital, where they pick up British Army medical officer Captain Halliday, four Commonwealth soldiers and Free French Corporal Leroux. Halliday, the only officer, cedes command to the more experienced Gunn. Riding on the tank, the group soon comes upon Sudan Defence Force Sergeant Major Tambul and his Italian prisoner, Giuseppe. Tambul volunteers to lead them to a well at Hassan Barani. Gunn insists that they leave the Italian behind, but, after driving a few hundred feet, Gunn relents and lets Giuseppe join them. En route, Luftwaffe pilot Captain von Schletow strafes the tank, seriously wounding Clarkson, one of the Commonwealth soldiers. The German fighter aircraft is shot down and von Schletow is captured. Arriving at Hassan Barani, the group finds the well is dry, and Clarkson succumbs to his wounds. Tambul guides them to another desert well at Bir Acroma, but it provides only a trickle of water. While the group collect as much water as they can, German scouts arrive in a half track. Gunn captures two of them and learns that a German mechanized battalion, desperate for water, is following close behind. Gunn persuades his men to make a stand to delay the Germans while Waco takes the half track for reinforcements. Gunn releases the German soldiers to carry back an offer to their commander to swap food for water, giving the false impression there is plenty of water. When the German battalion arrives, a battle of wills begins between Gunn and the German commander, Major von Falken. By now the well has run dry, but Gunn keeps up the pretense and changes his offer to swap water for guns to buy time. The Germans reject the terms and mount several frontal attacks, which take a toll on the defenders. During one attack, von Schletow stabs Giuseppe when the Italian denounces fascism and refuses to help him escape. Before he dies, Giuseppe manages to warn Gunn. Tambul chases von Schletow down and kills him before he can tell the Germans the truth about the well, but Tambul is shot dead. After a second parley between Leroux and von Falken ends in another stalemate, von Falken has his men shoot Leroux in the back as the Frenchman returns to his own side. Gunn and his men return fire, killing von Falken. The Germans begin what appears to be a final assault, but turns into a full blown surrender. They drop their weapons and claw across the sand towards the well. To Gunn's shock, a German shell that exploded near the well has tapped into a source of water, filling the well. While the surviving Germans drink, Gunn and Bates, the only Allied survivors, disarm them. Later, as they march their prisoners east, Gunn and Bates are met by Allied troops guided by Waco. They receive news of the Allied victory at the First Battle of El Alamein, turning back Erwin Rommel's Afrika Korps.

Тарихи негіздер

Богарттың кейіпкері 1942 жылдың мамыр-маусым айларында болған оқиғаларға сілтеме жасайды. Британдықтар көптеген американдық M3 танктерін (фильмде көрсетілген танк) алды, ал американдық кеңесшілер мен экипаждардың шағын тобы оларды жабдықты пайдалануға оқытты. Британдықтар Батыс шөлдік кампаниясының маңызды шайқасы – Газала шайқасында Тобрук порты маңында жеңіліске ұшырады. «Сахара» фильмінде көрсетілгендей, олардың көптеген танктері зақымданып, 8-армияның шегінуі салдарынан тастап кетуге мәжбүр болды. Фельдмаршал Роммель оларды Мысырға дейін қуды. Британдықтар Роммельдің шабуылын Эль-Аламейннің бірінші шайқасында тоқтата алды. Фильмнің соңында аман қалған екі одақтас бұл жеңіс туралы біледі.

Қабылдау

Сахара фильміне сыншылардың пікірі көбінесе оң болды. Variety журналында былай деп жазылған: «Сценарий [Джеймс О’Хенлон Филип Макдональдтың әңгімесінен бейімдеген] өткір диалогтарға, құштарлыққа және күдікке толы, сонымен қатар логикалық және жақсы ойластырылған жағдайларды ұсынады, соның ішінде артық театрлық эффектіден де сақтайды. Бұл толығымен еркек актерлерден тұратын фильм, бірақ романтиканың болмауы, оқиғаның қарқынды дамуында сезілмейді». The Washington Post газетіндегі сыншы Нельсон Б. Белл оны «қатал соғыс фильмдерінің ең жақсы теңдестірілгені деп атады, ол кезекпен азапты, мейірімді, қызықтырады және әрқашан қызығушылық тудырады». The Boston Globe газеті фильмді «тамаша ойналған» деп сипаттады. «Сахара» тізімдемеден қашпайды – фильмде эмоционалдық жарақаттар бар, олар сізді тікелей соққыға ұрынады және осы оқиғаны көру кезінде бейтарап қалу мүмкін емес. Фильмде махаббат туралы ешқандай сөз жоқ және актер құрамында әйел адам да жоқ. Бұл – соғыс. Мұнда өлім мен қайғы-қасірет бар, бірақ сонымен қатар ирониялық жеңіс те бар. Сержант Ганн итальяндық тұтқынның өмірі мен өлімі туралы шешім қабылдай алады, ал Дж. Карролл Найш оның өмірі үшін жалбарыну кезінде, бұл көрініс жылдың ең маңызды фильмдік сәттерінің бірі болып есептеледі». New York Herald Tribune газетінің сыншысы Отис Л. Гернси-младший Богарттың тартымды стилін жоғары бағалап, оны «соғыс мелодрамаларында қажетті нәрсе деп атады, олар көбінесе мазаққа айналады. Осы фильмде ол ең жақсы жағдайда қолданылды. Соғысқа белгілі бір наразылықпен қарайтын, бірақ өлім мен бақытты табандылықпен және шынайы сабырмен қарсы алатын американдық сарбаздың бейнесі керемет». Корданың режиссерлік жұмысы да «тамаша» деп бағаланды. «Экшн және түсірілген кадрлар диалогтан гөрі маңызды».

«Сахара» үш Оскар номинациясын алды: үздік дыбыс (Джон Ливадари), үздік операторлық жұмысы (қара-ақ) (Рудольф Мате) және үздік қосалқы актер (Дж. Карролл Найш, итальяндық тұтқын рөлі үшін).

Басқа медиада

1995 жылы Джим Белуши «Сахара» атты телефильмде Богарттың рөлін ойнады. Режиссер Стивен Спилбергтің Екінші дүниежүзілік соғыс туралы комедиялық фильмі «1941»-де сержант Ағаш (Дэн Айкройд) басқаратын танк Сахараға құрмет көрсету мақсатында «Любубель» деп аталды.