АҚШ-тың бұрынғы S классына жататын теңіз астығы және Польша флотының тағдыры

Кіріспе

ORP Jastrząb ("Hawk") – АҚШ Әскери-теңіз күштеріне тиесілі болған, кейін Польша теңіз күштерінде 1941-1942 жылдары қызмет еткен S класының бұрынғы суасты қайығы, достық оттан жоғалған.

Кеме тарихы

Ол 1918 жылы қазанда S 25 деп аталып, 1922 жылы суға түсірілді. 1940 жылы оқу кемесі ретінде бөлініп, кейіннен Ленд-Лизинг бағдарламасы бойынша Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріне (Royal Navy) берілді. 1941 жылы 4 қарашада АҚШ Әскери-теңіз күштерінен шығарылып, бірден Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріне HMS P551 ретінде тапсырылды. Көп ұзамай ол эмиграциядағы Польша үкіметіне берілді және сол кездегі Ұлыбритания Корольдік теңіз күштеріндегі су асты кемелерінің жетілген экипаждарының жетіспеуіне байланысты лейтенант-коммандер Болеслав Романовский басқаруымен Польша теңіз күштерінің құрамына кірді. "Жастржеб" (Jastrząb) Польша теңіз күштері тарихында Атлант мұхитын батыстан шығысқа қарай кесіп өткен жалғыз су асты кеме ретінде танылды, өйткені ол АҚШ-тан Еуропаға келді. 1942 жылы 2 мамырда Мурманскке баратын PQ 15 конвойының ілесіп өтуі кезінде "Жастржеб" эсминец пен мина тазартқышпен қателікке ұшырады және тереңдік зарядтарымен шабуылға ұшырады, соның салдарынан су бетіне көтерілуге мәжбүр болды. Онда бес экипаж мүшесі (соның ішінде британ байланыс офицері) қаза тауып, алты адам жараланды, оның ішінде командир де болды. Кеме ауыр зақымданып, батыруға мәжбүр болды. Бір дереккөз "Жастржебтің" PQ 15 конвойын сүйемелдегенін, яғни конвоймен бірге жүргенін айтады. Ал басқалары ол PQ 15 конвойының өтуін, неміс тілді капиталдық кемелерінің шабуылына қарсы Норвегия жағалауын күзету арқылы қамтамасыз еткенін, мұндай миссияға бес су асты кеме тағайындалғанын мәлімдейді. Бұл дереккөздер "Жастржебтің" орнынан шығып кеткенін көрсетеді; бірақ Пертек конвойдың орнынан шығып кеткенін айтады, ал басқа дереккөздер конвойдың мұздан қашу үшін бағытын өзгерткенін растайды. Оқиға болған жер, Норвегия жағалауынан 200 миль қашықтықта орналасқан, бұл жағалауды күзету миссиясына сәйкес келмейді, мұндай күзету әдетте 10-20 мильден аспайды. Пертек сондай-ақ (Романовскийдің куәлігіне сүйене отырып) "Жастржебтің" сары түтін шамымен белгі бергеніне қарамастан оқ аталғанын мәлімдейді; бірақ басқа дереккөздер бұл ақпаратты растамайды. Соңында Пертек Сент-Олбанс және Сигал кемелерінің командирлері оқиға бойынша әскери сотта кінәлі деп табылғанын айтады; ал Кемп тергеу комиссиясы (кеме жоғалғаннан кейін стандартты процедура, бірақ достық от жағдайларында емес) ешбір командирді кінәлі деп таба алмағанын мәлімдейді. Бұл есептерді келісу мүмкін емес. 1942 жылдың 5 мамырында конвой Мурманскке жетті, онда поляк экипажы екі жарым ай демалып, содан кейін поляк эсминкісімен Ұлыбританияға оралды.

She was laid down in October 1918 as S 25, and launched in 1922. In 1940 she was set aside as a training vessel, and then earmarked for transfer to the Royal Navy under Lend Lease. She was decommissioned from the U. S. Navy on 4 November 1941, and simultaneously transferred to the Royal Navy as HMS P551; shortly thereafter she was loaned to the exiled Polish government, and entered service with the Polish Navy under Lieutenant Commander Bolesław Romanowski, due to a lack of trained submarine crews in the Royal Navy at the time. Jastrząb entered the history of the Polish Navy as its only submarine ever to cross the Atlantic Ocean from the West to the East, as she came from the US to Europe. During the passage of convoy PQ 15 to Murmansk, Jastrząb on 2 May 1942 was mistakenly engaged by the destroyer and the minesweeper She was attacked with depth charges and made to surface, there she was strafed with the loss of five crew (including the British liaison officer) and six injured, including the commander. The ship was badly damaged and had to be scuttled, near
The incident is a matter of some controversy. One source states Jastrząb was escorting PQ 15, i. e. travelling with the convoy. Others however state she was covering PQ 15’s passage by patrolling the Norwegian coast against a sortie by German capital ships, one of five submarines so assigned. These sources state Jastrząb was out of position; Pertek however states that it was the convoy which was out of position, and other sources confirm the convoy had altered course to avoid ice. The position of the incident, 200 miles from the Norwegian coast is inconsistent with a mission to patrol that coast, typically no more than 10 to 20 miles out. Pertek also (after Romanowski's testimony) states Jastrząb was fired upon despite showing yellow recognition smoke candles; however other sources do not confirm this. Finally Pertek states the commanders of St Albans and Seagull were found guilty at a court martial over the incident; Kemp states that the court of enquiry (a normal procedure following the loss of a ship, though not of friendly fire cases) found no blame could be attributed to either commander. It is not possible to reconcile these accounts. On 5 May 1942, the convoy reached Murmansk, where the Polish crew remained resting for two and a half months, then returned to Great Britain on board the Polish destroyer .