Кіріспе
Николай I патшасының және Ресей маршалының ұлы, Ресейдің Ұлы князі Николай Николаевич (Великий князь Николай Николаевич; 8 тамыз 1831 – 25 сәуір 1891) – Ресей патшасы Николай I және Александра Федоровнаның үшінші ұлы және алтыншы баласы. Оны ұлынан, Ресейдің Ұлы князі Николай Николаевичтен (1856–1929) ажырату үшін Николай Николаевич Үлкен деп те атайды. Әскери білім алған ол 1877–1878 жылдардағы орыс-түрік соғысында Дунай армиясына фельдмаршал ретінде басшылық етті.
Grand Duke Nicholas Nikolaevich of Russia (Великий князь Николай Николаевич; 8 August 1831 – 25 April 1891) was the third son and sixth child of Tsar Nicholas I of Russia and Alexandra Feodorovna. He may also be referred to as Nicholas Nikolaevich the Elder to tell him apart from his son, Grand Duke Nicholas Nikolaevich of Russia (1856–1929). Trained for the military, as a Field Marshal he commanded the Russian army of the Danube in the Russo Turkish War, 1877–1878.
Әскери мансап
Николай Николаевич 1831 жылғы 8 тамызда Санкт-Петербургтегі Царское Селода дүниеге келді. Әкесі Николай Николаевич үшін әскерде мансап жасауға мүмкіндік жасады. Ол туған күнінің өзінде "Өмір сақшысы" атты ұлан полкінің құрметті полковнигі болып тағайындалды және "Өмір сақшысы" атты сапер батальонына қабылданып, әскерге алынды. Өмірінің көп бөлігін солдат ретінде өткізген ол алғаш рет жиырма жасында Қырым соғысында қатысты, 1854 жылғы Инкерман шайқасына қатысты. Ұлы князь Николай Николаевич әскери инженерияға ерекше қызығушылық танытты. 1856 жылы инженерлердің бас инспекторы болып тағайындалды, ал 1864 жылы Император гвардиясының қолбасшысы болды. 1873 жылы ол ағасы Александр II-ге бірге Берлинге Ресей, Германия және Австрия императорларының кездесуіне барды. Оның мансабының шыңы 1877–1878 жылдардағы орыс-түрік соғысы болды, онда Николай Николаевич Дунай арғы жағындағы орыс әскерлерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды, бірақ стратегиялық шеберлігі өте төмен болды. Ұлы князь соғыстың басында ерекше жетістіктерге жете алмады, содан кейін оның басқаруындағы әскерлердің ауыр жеңілістері болды. Румелиядан орыс әскерлерін шығарып салудан және Плевнадағы сәтсіз шабуылдардан кейін Николай Николаевич нақты басқарудан алынды, бірақ формальды түрде лауазымында қалды. Оның бағыныштыларының жеңісі оған Адрианопольдегі жеңіске және Сан-Стефано шартына қатысуға мүмкіндік берді, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін, штабы Адрианопольде орналасқан кезде Константинопольді басып алмағаны үшін сынға ұшырады. Сонымен қатар, Ұлы князь қаржылық тәртіпсіздіктер жасады, пара алды және мемлекеттен ақша ұрлады деген айыптамаға ілікті. Оның ағасы Александр II Николай Николаевичтің мансабын көтеріп, Санкт-Петербург әскери округінің қолбасшысы етіп тағайындады. Ақырында ол генерал-фельдмаршал, кавалерияның бас инспекторы және Ресей инженерлік күштерінің бас инспекторы шеніне ие болды. Николай Николаевич ықпалды әскери тұлға болды; ол сондай-ақ Мемлекеттік кеңесте қызмет етті.
, although in theory he remained in his post. The victory of his subordinates allowed him to participate in the success at Adrianople and the Treaty of San Stefano, but after the war ended, he was criticized for not seizing Constantinople when his headquarters were already established in Adrianople. The Grand Duke also suffered the acute embarrassment of being charged with financial irregularities, of receiving bribes and embezzling money from the government. His brother, Alexander II promoted Nicholas Nicolaievich's career and named him Commander of the St Petersburg military region. Eventually he received the ranks of Field Marshal General, Inspector General of Cavalry and Inspector General of the Russian engineering forces. Nicholas Nicholaievich was an influential military figure; he also served on the State Council.
Ресейлік ұлы князь
Биік бойлы, мықты денелі және ұзын, жұқа мұрны бар Николай Николаевич әдемі де, аса зиялы да емес еді. Замандасы жазғандай, Николай – әйелдерге құмар адам, ол “әйелінен басқа барлық әйелді сүйетін” еді. Ол әскерлік өмірді, аң аулауды ұнататын және тамақтанып, дәм татуға шебер болған. Сонымен қатар, ол ірі қара мал шаруашылығы, таза тұқымды иттер, жылқы өсіру, балық аулау және аң аулау ісінің сарқасы еді. 1853-1861 жылдары салынған Санкт-Петербургтегі Николаевский сарайында жылқы туралы әңгімелер жиі айтылар еді. Ұлы князь Николай Николаевич өзінің иеліктерін басқаруға қызығушылық танытса да, тіпті жақын адамдарының құрметіне ие бола алмады. 1882 жылы Николай Николаевич байлығын ысырап еткендігі үшін қадағалауға алынды; ол қарапайым үйінде жеке адам ретінде өмір сүрді. Ажырасу мүмкін болмағандықтан, Ұлы князь Николай Николаевич әйелінен аман қалып, содан кейін сүйіктісіне үйленуді армандады, бірақ Крымда күтпеген жерден қайтыс болған Екатерина Числова болды, ал Ұлы князь Александра Петровна одан тоғыз жылға аман қалды. Сүйіктісінің өлімінен кейін көп ұзамай Николай ақыл-есінен айырылды; оның аузындағы қатерлі ісік миына тарады. Ол барлық әйелдер оған ғашық деп ойлады. Бір балет қойылымы кезінде Ұлы князь жас бишіге шабуыл жасады, оны әйел деп қателесті. 1890 жылы Николай Николаевич ақылдан адасқан деп жарияланып, Қырымда үй қамауында ұсталды. 1891 жылдың 25 сәуірінде Қырымдағы Алупка қаласында қайтыс болды. Ұлы князьтың сарайдағы беделі төмен болғандықтан, оның өліміне көп адам қайғырмады. Ол барлық байлығын ысырап етіп, қарыздарын өтеу үшін сарайын бірден сатуға мәжбүр болды.