Пәтер Иванұлы Багратион: Ресей генералы және князь әулеті

Кіріспе

Ресей генералы (1765–1812)
Пётр Иванович Багратион (10 шілде 1765 – 24 қыркүйек 1812) – француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезінде көзге түскен грузин текті орыс генералы және князі. Багратион, Багратиони әулетінің мүшесі, Кизляр қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Иван (Иване) Ресей империясының армиясында офицер болып қызмет еткен, сонда Багратион да 1782 жылы қатарына қосылған. Пётр Иванович Багратион әскери мансабын 1763–1864 жылдардағы орыс-черкес соғысында бірнеше жыл қызмет етуден бастады. Содан кейін ол 1788 жылы Осман империясына қарсы соғысқа және Очаковты жаулап алуға қатысты. Кейін Польшадағы 1794 жылғы Костюшко көтерілісін басуға және Варшаваны басып алуға көмектесті. 1799 жылы Францияға қарсы Италия және Швейцариядағы Ресей науқанында фельдмаршал Александр Суворовтың қол астында ерекше көзге түсті. 1805 жылы Ресей Наполеонға қарсы коалицияға қосылды. 1805 жылғы қазанда Ульмде австриялықтардың жеңіліске ұшырауынан кейін Багратион Шёнграберн шайқасында (қараша 1805) Ресей әскерлерінің қауіпсіз кері шегінуіне және Михаил Кутузовтың бас армиясымен қосылуына мүмкіндік берген табысты қорғанысы үшін мақтауға ие болды. 1805 жылғы желтоқсанда Аустерлиц шайқасында Ресей-Австрия біріккен әскері жеңілді, онда Багратион Жан Ланн басқаратын француз әскеріне қарсы оң жаққа қолбасшылық етті. Кейін ол Фин соғысында (1808–1809) Швецияға қарсы және Дунай бойында түріктерге қарсы (1806–1812) соғыста Ресей әскерлеріне басшылық етті. 1812 жылы Францияның Ресейге басып кіру кезінде Багратион екі ірі орыс армиясының біріне (екіншісіне Барклей де Толли басшылық етті) басшылық етіп, бірқатар артқы күзет шайқастарын жүргізді. Орыстар 1812 жылғы тамызда Смоленск шайқасында француз әскерінің ілгерілеуін тоқтатуға қол жеткізбеді. Барклей Ресей императоры Александр I мақұлдаған күйдірілген жерге шегінуді ұсынды, бірақ Багратион француздармен ірі шайқаста кездесуді қалаған. Михаил Кутузов Барклейдің орнына Бас қолбасшы болып тағайындалды, бірақ Мәскеу маңындағы Бородино шайқасына дейін оның саясатын жалғастырды. Багратион Бородино шайқасында «Багратион флештары» деп белгілі болған сол жақ қанатқа басшылық етті, онда қаза тапты; ол бірнеше аптадан кейін қайтыс болды. Алғашқыда жергілікті шіркеуге жерленген, 1839 жылы Бородино шайқасы алаңына қайта жерленді.

Russian general (1765–1812)
the royal dynasty

Prince Pyotr Ivanovich Bagration (10 July 1765 – 24 September 1812) was a Russian general and prince of Georgian origin, prominent during the French Revolutionary and Napoleonic Wars. Bagration, a member of the Bagrationi dynasty, was born in Kizlyar. His father, Ivan (Ivane), served as an officer in the Imperial Russian Army, in which Bagration also enlisted in 1782. Pyotr Ivanovich Bagration began his military career serving in the Russo Circassian War of 1763–1864 for a couple of years. Afterwards he participated in a war against the Ottomans and the capture of Ochakov in 1788. Later he helped suppress the Kościuszko Uprising of 1794 in Poland and capture Warsaw. During Russia's Italian and Swiss campaigns of 1799 against the French, he served with distinction under Field Marshal Alexander Suvorov. In 1805 Russia joined the coalition against Napoleon. After the collapse of the Austrians at Ulm in October 1805, Bagration won praise for his successful defense in the Battle of Schöngrabern (November 1805) that allowed Russian forces to withdraw and unite with the main Russian army of Mikhail Kutuzov. In December 1805 the combined Russo Austrian army suffered defeat at the Battle of Austerlitz, where Bagration commanded the allied right wing against the French under Jean Lannes. Later he commanded Russian troops in the Finnish War (1808–1809) against Sweden and in another war against the Turks (1806–1812) on the Danube. During the French invasion of Russia in 1812, Bagration commanded one of two large Russian armies (Barclay de Tolly commanded the other) fighting a series of rear guard actions. The Russians failed to stop the French advance at the Battle of Smolensk in August 1812. Barclay had proposed a scorched earth retreat that the Emperor Alexander I of Russia had approved, although Bagration preferred to confront the French in a major battle. Mikhail Kutuzov succeeded Barclay as Commander in Chief but continued his policy until the Battle of Borodino near Moscow. Bagration commanded the left wing around what became known as the Bagration flèches at Borodino, where he was mortally wounded; he died a couple of weeks later. Originally buried at a local church, in 1839 he was reburied on the battlefield of Borodino.

Өмір

Пётр 1765 жылы Багратиони әулетінің Мухрани тармағының ханзадасы, полковник ханзада Иван Багратиониде дүниеге келді. Ол ханзада Александрдың үлкен ұлы, Картли патшасы Иессейдің заңсыз ұлы, қазіргі орталық Грузияда орналасқан. Ол орыс және неміс тілдерін оқыды, ал әкесі оған парсы, түрік, армян және грузин тілдерін үйретті. Дегенмен, көптеген орыс аристократтарынан айырмашылығы, ол француз тілін білмеді. 1782 жылы Петр Ресей империясының әскеріне қатысып, Астрахань пехоталық полкінің Кавказдық жеңіл атқыштары құрамында сержант болып қызмет етті. Оның кіші інісі Роман 1791 жылы он үш жасында Чугуев казак полкіне урядник (казак старшинасы) болып кірді. Екеуі де Ресей империясының әскерінде генерал болды. Багратион бірнеше жыл бойы Ресейдің Кавказ соғысында қызмет етті. Ол 1788 жылы Очаковты қоршауға алу шайқасына қатысты. 1792 жылы капитан болып тағайындалып, сол жылы екінші майор ретінде Киев атқыштар полкіне ауыстырылды. 1794 жылы 15 мамырда Софийский карабинерлік полкіне толық бірінші майор ретінде ауыстырылды. Ол 1794 жылғы поляк Костюшко көтерілісін басуға қатысқан әскери науқанға қатысты. Ол лейтенант-полковникке (1794 жылғы 26 қазанда), полковникке (1798) және генерал-майорға (1799) дейін жоғарылатылды. Оның еңбегін Суворов та мойындады, оны 1799 жылғы итальяндық және швейцариялық науқандарда ертіп жүрді, Брессия қаласын басып алумен ерекше көзге түсті және Адда өзені мен Клон аңғарында жақсы шайқасты. 1798 жылдан 1799 жылға дейін 6-шы жеңіл атқыштар полкін басқарды; 1801 жылдан 1802 жылға дейін Император гвардиясының жеңіл атқыштар полкін басқарды; содан кейін 1802 жылдан 1805 жылға дейін Ягер бригадасының командирі болды. Ол император Павелдің қызы Екатеринаға ғашық болған. 1800 жылы Павел Петр үшін Ресейде "Князь Багратион" атағын мойындады және күтпеген жерден оны Григорий Потемкиннің сүйікті немересі және императрица Марияның күйеуінің қызы графиня Екатерина Павловна Скавронскаяға үйлендірді. Багратион мен Екатерина арасында жеңіл қарым-қатынас болған, бірақ некелері сәтсіз аяқталды. Жас және әдемі Екатерина көп ұзамай саяхаттауға ұмтылып, 1805 жылы Венаға қашып кетті, онда оның салоны және князь Клеменс фон Меттернихпен болған құпия қарым-қатынасы – оны "Жылаңаш періште" деп атады – оған Ресейдің құпия қызметі мен дипломатиясының маңызды агенті ретінде қызмет етуге мүмкіндік берді. Багратион императордың бұйрығымен олардың қызы Мари Клементинаны өзінің қызы деп жариялауға және Екатеринаның мыңдаған рубльдік қарызын төлеуге мәжбүр болды. Ол сондай-ақ құмар ойыншы ретінде танымал болды және 80 000 рубльге дейін жететін шығындарды жабу үшін мүлкін сатуға мәжбүр болды. 1805 жылғы соғыстарда Багратионның жетістіктері одан да жарқын болды. Наполеон Муратқа Багратионмен келісімге келген соғыс бітісін бұзуды бұйырғанда, генерал өзінің бес есе көп күштерімен шабуылдарға қарсы тұра алды. Багратион өз қол астындағы жасақтың жартысын жоғалтса да, олардың қарсы тұруы Кутузовтың негізгі әскерінің Ольмюцке шегінуін қорғады. Кутузовтың ұсынысы қабылданбағандықтан Аустерлицте (2 желтоқсанда) шайқасқа баруға мәжбүр болған Багратион Лихтенштейн князі колоннасының алдыңғы гвардиясына қолбасшылық етті және одақтастардың оң жағын Ланнеске қарсы қорғады, ал сол жағы Наполеонның қасақана қорғалмаған оң жақ қанатына шабуыл жасады. 1805 жылы генерал-лейтенант болып тағайындалды, 1807 жылы батырлықпен және өрескелдікпен Эйлау (7 ақпан), Хейлсберг (11 маусым) және Фридланд (14 маусым) шайқастарында шайқасты. Ол 1808 жылы Ресейдің Финляндия жорығы мен 1809 жылы Түркия жорығының сәтті командирі болды. Ол Финляндия шығанағының мұзды бетімен батылдықпен аттанды. Оның алыс Молдавия майданына Осман империясына қарсы тез көшірілуі, одан кейін көп ұзамай үйленген казевна Екатеринамен болған қарым-қатынасы үшін сөгіс ретінде қарастырылды. Сол жерде ол Расова мен Татартицада Ресей армиясын басқарды және толық генерал болып тағайындалды. 1812 жылы Багратион Батыс 2-ші армиясына қолбасшылық етті. Наполеонның 24 маусымдағы шабуылына бірнеше күн қалғанда, ол Александр I-ге Варшава герцогтігіне алдын ала соққы беруді ұсынды. Могилевте (23 шілде) жеңілген Багратион өз күштерін Смоленскте 1-армияға қосылуға бастап, 2 тамызда екі армияның да жалпы командалығын берді. Багратион Бородино шайқасында (7 қыркүйекте) сол жақ қанатты басқарды, онда ол көптеген флешкалар салдырды, олар инженер офицерлерінің жетіспеушілігіне байланысты нашар салынған. Ұрыс кезінде ол өлімге алып баратын жарақат алды, кейін 24 қыркүйекте әпкесі тұратын Сими ауылында гангренадан қайтыс болды. Айтуынша, жараланғанда Багратион әскерге бұйрықтар беруін тоқтатпаған, тіпті Ресей армиясы Мәскеуді тастап кеткенін білмеген. Ол ақиқатты естігенде, Багратион қатты дүрбіліп, ауыр жарақатын ұмытып, тез тұрды. Мұндай әрекет оның ауыр жараланған денесіне тым ауыр болды және Багратионның өмірін қиып тастады.

Pyotr was born in 1765 to a prince of the Mukhrani branch of the Bagrationi dynasty, Colonel Prince Ivane Bagrationi, who was the eldest son of Prince Alexander, an illegitimate son of King Jesse of Kartli, which is now central Georgia. He studied Russian and German and was taught Persian, Turkish, Armenian, and Georgian by his father. However, unlike many other Russian aristocrats, he did not know French. Pyotr joined the Imperial Russian Army in 1782, enlisting as a sergeant in the Kavsansk Rifles of the Astrakhan Infantry Regiment. His younger brother Roman joined the Chuguev Cossack regiment as a uryadnik (a Cossack NCO) at the age of thirteen in 1791. Both would go on to become generals of the Imperial Russian Army. Bagration served for some years in the Russian Circassian War. He participated in the Siege of Ochakov (1788). In 1792 he was commissioned as a captain and transferred to the Kiev Cavalry Regiment that year as a second Major, transferring as a full first Major to the Sofiiskii Carabineers on 15 May 1794. He served in the military campaign to suppress the Polish Kościuszko Uprising of 1794. He received successive promotions to Lieutenant Colonel (26 October 1794), to Colonel (1798) and to Major General (1799). His merits were recognized by Suvorov, whom he accompanied in the Italian and Swiss campaigns of 1799, winning particular distinction by the capture of the town of Brescia and having fought well along the Adda River and in the Klön Valley. From 1798 to 1799, he commanded the 6th Chasseurs; from 1801 to 1802, he commanded the Chasseurs of the Imperial Guard; then from 1802 to 1805, he served as GOC Jager Brigade. He was the alleged lover of Emperor Paul's daughter Catherine. In 1800 Paul recognized the title of "Prince (Knyaz) Bagration" for Pyotr in Russia, and unexpectedly married him off to Countess Catherine Pavlovna Skavronskaya, the favourite niece of Grigory Potemkin and one of the Empress Maria's ladies in waiting. Bagration and Catherine had been casually involved, but the marriage was a failure. The young and lovely Catherine soon preferred travelling and, in 1805, fled to Vienna, where her salon and running affair with Prince Clemens von Metternich—who called her "the Naked Angel"—permitted her to serve as an important agent of Russian intelligence and diplomacy. Bagration was obliged by the emperor to claim their daughter, Marie Clementine, as his own and to subsidize thousands of rubles of Catherine's debts. He had a reputation as a heavy gambler, as well, and was forced to sell estates to cover losses that rose as high as 80,000 roubles. In the wars of 1805 Bagration's achievements appeared even more brilliant. When Napoleon ordered Murat to break an armistice he had just signed with Bagration, the general was able to successfully resist the repeated attacks of forces five times his own numbers under Murat and Lannes at Schöngrabern (16 November) near Hollabrunn. Though Bagration lost half of the men under his command, their stand protected the retreat of the main army under Kutuzov to Olmütz. When Kutuzov was overruled and forced into battle at Austerlitz (2 December), Bagration commanded the advance guard of the Prince Liechtenstein's column and defended the allied right against Lannes while the left attacked Napoleon's deliberately undefended right flank. He was promoted to Lieutenant General in 1805, and in 1807 fought bravely and obstinately at the battles of Eylau (7 February), Heilsberg (11 June), and Friedland (14 June). He was successful as commander of both Russia's Finnish Campaign in 1808 and Turkish Campaign in 1809. In the former, he captured the Åland Islands by a daring march across the frozen Gulf of Finland. His rapid transfer to the distant Moldavian front against the Ottoman Empire has been seen as a reprimand for an alleged affair with the tsarevna Catherine, who was married off shortly thereafter. While there, he led the Russian army at Rassowa and Tataritza and was promoted to full General of Infantry. In 1812, Bagration commanded the 2nd Army of the West. A few days before Napoleon's invasion on 24 June, he suggested to Alexander I a pre emptive strike into the Duchy of Warsaw. Defeated at Mogilev (23 July), Bagration led his forces to join the 1st Army at Smolensk under Barclay de Tolly, to whom he ceded overall command of both armies on 2 August. Bagration led the left wing at the Battle of Borodino (7 September) where he constructed many flèches which, due to a shortage of engineer officers, were poorly built. During the battle, he received a mortal wound and later died from gangrene on 24 September, in the village of Simi, where his aunt resided. It is said that, while wounded, Bagration kept giving orders to the troops without knowing that the Russian army was abandoning Moscow. When he finally heard the truth, Bagration was so shocked that he rapidly stood up, totally forgetting about his grave wound. Such an act was too much for his severely wounded body and it quickly cost Bagration his life.

Холлабрунн мен Аустерлиц шайқастары

Үшінші коалиция соғысы барысында Наполеонның 1805 жылы 19 қазанда Ульмде генерал Мактың австриялық әскерін жеңгені Кутузовты кері шегінуді және күштерін Брюннге келген күшейтулермен біріктіруді қарастыруға мәжбүр етті. Кутузов Багратионға Венаны француз шабуылынан ұстап тұру үшін бір полкпен ғана күзетуді бұйырды. Француз маршалдары Мюрат пен Ланнес Венада Дунайға жақын орналасып, жалған соғыс бітіру туралы мәлімдеме жасады. Күзетшілердің назары ауғанда, олар көпірден асығып өтіп, қаланы басып алды. Кутузов өзінің әскерін Букшоеведеннің басқаруындағы орыс әскерлерімен біріктіруге асықты, сондықтан француздың ілгерілеуін тоқтату үшін оған кешіктіру қажет болды. Багратион Ресей армиясының артқы жасағын қабылдады. Оның Ресей-Австрия күштерінің саны 7500-ден аспады, ал қарсыласы одан бес есе көп болды. Багратион Холлабрунннан солтүстікке қарай 6 шақырым жерде, Шенграберн қалашығының солтүстігіндегі төбеде орналасып, француздарды бүкіл орыс армиясы олардың алдында тұр деп алдап, үлкен шеп құрды. Шындығында, маршал Мюрат шабуыл жасаудан тартынды, кейін Багратионның қарулы келісімге келу ұсынысын қабылдап, Наполеонды хабардар етпестен француздың барлық ілгерілеуін тоқтатты. Бұл кешіктіру Кутузовке әскерін сақтап қалуға жеткілікті уақыт берді. Наполеонға хабар жеткенде, ол Мюраттың жалтақ мінез-құлқына ашуланып, оған шабуылды дереу жаңартуға бұйрық берді, бұл 16 қарашада соғыс бітіруіне әкелді. Ланн мен Мюраттың 45000 сарбазының алғы шебі Багратионның позициясына бірнеше рет шабуыл жасады, бірақ әр жолы қайтарылды, алты сағат бойы төбені басып ала алмады. Генерал Багратион жеке өзі француздарды кері шегіндірген қарсы шабуылдардың бірнешеуін басқарды. Оның күштері ауыр шығынға ұшыраса да, жойылудың алдында тұрғандай болса да, Багратион қалған әскерлерін аймақтан шығарып, 18 қарашада 1805 жылы Брюнн қаласында Коалиция армиясының қалған бөлігімен қосылды. Оның әрекеті ресейлік армияның қоршаудан құтылуына және жойылмауына мүмкіндік берді. Екі аптадан кейін, 2 желтоқсан 1805 жылы, қарсыластар Аустерлицте кездесті. Бұл жолы Багратион Коалиция армиясының 13000 сарбазынан тұратын оң жақ қанатын басқарды, Ланнның күшті француз сол жақ қанатына қарсы шықты. Коалиция армиясы жеңіліс таба бастағанда, Багратион да маршал Ланнеске қарсы ешқандай жетістікке қол жеткізе алмады, оның әскері батыл және қаһарлы күрескеніне қарамастан, маршал Мюрат күштерінің бір бөлігімен қолдау алды. Сол сәтте шайқас жеңіліспен аяқталды. Багратион стратегиялық шегінуден басқа жол таба алмаса да, маршал Мюрат Ланннің оны одан әрі қуу ұсынысын қабылдамады, өйткені оның корпусы одан әрі шығынға ұшырауы мүмкін еді.

In the course of the War of the Third Coalition, Napoleon's defeat of General Mack's Austrian army at Ulm on 19 October 1805 led Kutuzov to consider withdrawing and uniting his forces with reinforcements arriving at Brünn. Kutuzov ordered Bagration to guard Vienna with just a single regiment to stall a possible French assault. The French marshals Murat and Lannes made a false armistice claim to position themselves near the Danube at Vienna. When the guards were distracted they rushed over the bridge to secure the town. Kutuzov was in hurry to unite his army with the Russian troops commanded by Buxhoeveden, so he needed a diversion to delay the French advance. Bagration then took command of the Russian army's rearguard to do so. His combined Russo Austrian force numbered less than 7,500 men facing a foe more than five times the size. Bagration took up a position 6 km north of Hollabrunn, on the hill north above the small town of Schöngrabern, and formed a huge line to trick the French into believing the entire Russian army stood before them. In fact, Marshal Murat hesitated to attack and later even agreed to an offer from Bagration to negotiate an armistice, halting the entire French advance without informing Napoleon. This delay gave Kutuzov enough time to save his army. When word reached Napoleon he was enraged at Murat's obstinate behaviour and ordered him to resume the attack immediately, ending the armistice on 16 November. The vanguard of Lannes's and Murat's 45,000 men attacked Bagration's position repeatedly but were repelled each time, unable to take the hill for some six hours. General Bagration personally led some of the counter attacks, which drove the French back. Even though his force suffered heavy casualties and destruction seemed inevitable, Bagration managed to manoeuver his remaining troops out of the area and unite with the rest of the Coalition army at Brunn on 18 November 1805. His actions prevented the Russian army from being cut off and destroyed. Just two weeks later, on 2 December 1805, the opposing armies would meet at Austerlitz. This time Bagration assumed command over the Coalition army's 13,000 men strong right wing, opposing Lannes' equally strong French left wing. When the coalition army started to rout, Bagration too ordered his men to retreat after not achieving any progress against Marshal Lannes, who had the support of elements of Marshal Murat's forces, even though his men fought bravely and fiercely. The battle was lost at that point. While Bagration saw no other option but to commence a strategic withdrawal, Marshal Murat refused Lannes' suggestion to further pursue him so that his corps wouldn't suffer further losses.

Эйлау шайқасы

Генерал Багратион әскери қолбасшы ретіндегі шеберлігін ең айқын Төртінші коалиция соғысы кезінде, 1807 жылдың 7 және 8 ақпанында Шығыс Пруссиядағы Эйлау шайқасында көрсетті. 1806 жылдың қазанында Пруссия армиясын Йена-Ауэрштедт шайқасында жеңгеннен кейін Наполеон маршал Каменский басқаратын орыс әскерлерін қуды. Бірқатар нәтижесіз шайқастарда француздар жауды толық жеңу мақсатына жете алмады, ал орыстар қалыпты түрде шегініп отырды. Бірақ 7 қаңтарда 1807 жылы генерал Левин Август, граф фон Беннигсен орыс әскерлерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды және маршал Нейге, содан кейін маршал Бернадотқа қарсы сәтті шабуыл жасады. Бернадот Мохрунген шайқасында (25 қаңтар 1807) жеңіске жетіп, шегіну арқылы жойылмай сақталды. Наполеон Беннигсеннің әлсіз қорғалған сол фланғын қоршауға мүмкіндік тапты, Бернадотқа шегінуді жалғастыруды бұйрық берді және орыстарды өздерінің шегіну жолынан бөліп тастауға тырысты. Кездейсоқ жағдайда, Наполеонның Бернадотқа арналған бұйрығын алып бара жатқан француз елшісін казактар тобы ұстап алып, дереу генерал Багратионға хабарлады. Багратион Беннигсенді ескертіп, ол шабуылды тоқтатып, шегінді. Француздар қуып жете келіп, бірнеше шайқастан кейін 7 ақпанда 1807 жылы Эйлауда орыс армиясымен толыққанды кездесті. Багратион қаладан шамамен бір шақырым жердегі биікке орналасып, маршал Сульттің IV корпусы мен маршал Мураттың кавалериясына қарсы тұрды. Француз әскерлері платоға шабуыл жасады, бірақ Багратионның әскері, сандар жағынан кем болғанына қарамастан, оларды кері тартты. Генерал Беннигсеннің ауыр артиллериясы Эйлау арқылы өтіп, орыс армиясының негізгі күштерімен қосылуына уақыт беру үшін Багратион әскерлерінен қаһарлы қарсылық көрсетуді талап етті. Кешке қарай француздар маршал Ожеро корпусымен және Императорлық гвардиямен күшейтілді, жалпы саны шамамен 45 000 сарбазды құрады. Басым күштердің қысымына төтеп бере алмай, Багратион реттелген түрде шегініп, орыс армиясының негізгі күштерімен қосылды. Генерал Барклай де Толли басқаратын орыс әскерлері шегінуді қамтамасыз етті. Француздар сандар жағынан артық болғанына қарамастан, Багратионның шағын күштерін платодан ығыстырудан басқа үлкен жеңіске жете алмады. Багратионның кешіктіру тактикасы және шеберлікпен шегінуі орыс армиясына жойылмай сақталуға және шешуші шайқасқа дайындалуға мүмкіндік берді. 1946 жылы кеңес билігі Петр Багратионның құрметіне және оның тактикалық шеберлігін еске алу үшін Пруссиш Эйлау қаласын Багратионовск деп атады.

General Bagration demonstrated his skills as military commander particularly during the brutal Battle of Eylau which took place in East Prussia on 7 and 8 February 1807 during the War of the Fourth Coalition. After destroying the Prussian army at Jena Auerstedt (October 1806), Napoleon was pursuing Russian forces under Marshal Kamensky. In a series of inconclusive clashes, the French did not reach their ultimate goal of destroying the enemy, while the Russians successfully continued retreating. However, on 7 January 1807 General Levin August, Count von Bennigsen assumed overall command of the Russian forces and carried out a successful surprise attack on the French left wing against Marshal Ney and further against Marshal Bernadotte. Bernadotte managed to evade destruction by winning the Battle of Mohrungen (25 January 1807) and by retreating. Napoleon saw an opportunity to envelop Bennigsen's unprotected left wing by instructing Bernadotte to keep retreating and allowing his army to cut off the Russians from their own retreat. By a stroke of luck, a group of Cossacks intercepted a French messenger carrying Napoleon's orders to Bernadotte and quickly reported to General Bagration. Bagration then informed Bennigsen, who immediately halted his offensive and retreated. The French pursued, and after several engagements finally confronted the entire Russian army at Eylau on 7 February 1807. Bagration occupied high ground a mile in front of the town, facing Marshal Soult's IV Corps and Marshal Murat's cavalry. The combined French forces assaulted the plateau, but Bagration's heavily outnumbered troops repulsed them. The general demanded bitter resistance from his men to gain time for Bennigsen's heavy artillery to pass through Eylau and join the main Russian force. During the afternoon the French were reinforced by Marshal Augereau's corps and the Imperial Guard, making up about 45,000 soldiers in all. Under pressure from greatly superior numbers, Bagration finally conducted an orderly retreat to join the main Russian army. Russian forces under General Barclay de Tolly covered the retreat. Despite a clear numerical advantage, the French were not able to achieve a greater victory than eventually driving Bagration's small force off the plateau. Bagration's delaying action and skilful withdrawal enabled the Russian army to escape destruction and consolidate for a decisive battle. In 1946, Soviet authorities renamed the town of Preußisch Eylau Bagrationovsk in honour of Pyotr Bagration and of his remarkable skills as a tactician.

Бастапқы шабуыл

1808-1809 жылдардағы Фин соғысы кезінде Багратион Букшоеведеннің басшылығымен Ресей әскерлерінің 21-ші дивизиясына қолбасшылық етті. Швеция Финляндияға үлкен әскер жинағанша күтіп тұрмауды шешкен Ресей империясы бастама көтеріп, әрекет етуге бел буды. 9 (21) қыркүйекке қараған түнде (1808 жылдың ақпаны) Ресей әскерлері Финляндия шекарасын кесіп, шабуылға шықты. Багратионның 21-ші дивизиясы Ресей күштерінің орталық бөлігін құрап, Хэйменлинна, Тампере және Пори қалаларын тез басып алу үшін жылдам ілгеріледі. Шабуылдың қарқынымен швед әскерлері Финляндияның ішкі аймақтарына асыққан түрде шегіне бастады және олардың артынан қуып жететін күштер болды. Багратионның әскерлері нашар ауа-райы, қаһары қыс, қарлы борандар мен орманның қиын-қыстақтарына шыдауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, шегініп келе жатқан шведтер кедергілер жасап, азық-түлік қорларын және жолдарды жойды. Дегенмен Багратион дивизиясы осы кедергілерді жеңіп, Хэйменлиннаны 22 ақпанда (6 наурыз), Тамперені 1 наурызда (13), ал Пориді 6 (18) наурыз 1808 жылы басып алды. Багратион сегіз күннің ішінде 200 шақырымнан астам қашықтықты жүріп, үш қаланы жаулап алып, Ботния шығанағына жол ашты. Оның маневрі швед әскерлерін екі топқа – солтүстік және оңтүстік топтарына бөлді, бұл ресейліктерге екі топқа да бірінен кейін бірін шабуыл жасау мүмкіндігін берді. Багратион шведтердің негізгі күштері солтүстікте екенін дұрыс бағалап, дивизиясын сол бағытқа бұруды жоспарлады. Бірақ бас қолбасшы Букшоеведен жағдайды дұрыс есептемегендіктен және өзінің басым күштерімен, соның ішінде Багратионның 21-ші дивизиясымен, көптеген бекіністерде бекінген оңтүстік швед тобына шабуыл жасап, оның жоспарын құлатты. Бұл шведтердің негізгі күштеріне Оулуға қаусіз шегінуге мүмкіндік берді. Оған қарамастан Багратион стратегиялық маңызы бар Турку провинциясын басып алып, сәттілікке жетті. 1808 жылдың қыркүйегінде Багратион ауырып, операция аймағын тастап кетуге мәжбүр болды. Ол оқиғаларға үлкен қызығушылық танытып, денсаулығы жақсарғаннан кейін дереу қайтып келді. Ол Финляндияға келгеннен кейін Финляндияның батыс жағалауын қорғаған Ресей күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.

During the Finnish War from 1808 to 1809 Bagration commanded the 21st division of the Russian forces under Buxhoeveden. Not wanting to wait until Sweden had concentrated a large army in Finland, The Russian Empire took initiative and decided to take action. On the night of 9 (21) September (February 1808) Russian troops crossed the border to Finland and launched an offensive. Bagration's 21st division was forming the Russian centre and moving ahead to quickly seize Hämeenlinna, Tampere and Pori. Under the pressure of the swift advance, the Swedish forces began a hasty retreat to the depths of Finland and were pursued relentlessly. Bagration's men had to endure worst weather conditions, severe frost, snowstorms and forest debris. Also, the retreating Swedes were constructing obstacles and destroyed any possible food source as well as roads. Nevertheless, Bagration's division overcame those obstacles and took all objectives, Hämeenlinna on 22 February (6 March), Tampere on 1 March (13) and Pori on 6 (18) March 1808. Bagration managed to advance over a distance of 200 km and capture three cities in just eight days and securing the way to the Gulf of Bothnia. His manoeuvre split the Swedish forces in two, a northern and southern group, providing the Russians with the possibility to strike each group one after another. Bagration correctly assessed the situation that the main Swedish force was in the north and intended to turn his division for an attack. But the commander in chief Buxhoveden foiled that plan by miscalculating the situation and assaulting the southern Swedish group, which had itself fortified in numerous fortifications, with his superior force, including the 21st division of Bagration. This allowed the main Swedish force to retreat unharmed to Oulu. Despite that Bagration, himself still achieved success by capturing the strategically important Turku province. In September 1808 Bagration became ill and was forced to leave the theatre of operation. He was keenly interested in the events and hastily returned as soon as he became fit for service again. Upon arrival he was appointed commander of the Russian forces defending the west coast of Finland.

Швецияның Туркуға шабуыл жасауы

1808 жылдың қыркүйегінде швед басшылығы Швецияның негізгі әскеріне қауіп төндіріп тұрған солтүстік Ресей майданынан назарды аудару және Финляндияның батыс жағалауының оңтүстік бөлігін бақылау мақсатында Туркуға әскерлерді түсіруге шешім қабылдады. 2500 адамнан тұратын алдыңғы қатар Аланд аралдарына жетіп, содан кейін Турку жағалауына аттанды. Багратион жылдам әрекет етіп, шведтерді теңізге кері тартты. Швед басшылығы күш-жігерді қайта жинау үшін Туркуды кез келген құнмен басып алуға бекінді. Патша Густав IV операцияны жеке бақылау үшін Аланд аралдарына келді. 14 (26) қыркүйекте 5000 сарбаздан тұратын швед алғы шебі Туркуға қонды. Багратион жаудың қимылын мұқият бақылап, швед әскерлері жағаға бас тірегеннен кейін, жаудың барлық күшін жоятын толық шабуылға көшті, нәтижесінде тек бірнеше сарбаз қайықпен қашуға үлкерді. 1808 жылдың соңына қарай ауыр шығынға ұшыраған швед әскерлері толыққанды түрде шегінді, ал Финляндия аумағы олардан толығымен тазартылды. Бұл кері соққыларға қарамастан, Швеция патшалығы күресті тоқтатуға дайын емес еді. Содан кейін Багратион Давыдовқа келесідей нұсқау берді:

"Ахтырка гусар полкінің вице-полковнигі Давыдовқа. Бұл нұсқауды алғаннан кейін генерал-майор Карповтан 150 казак пен Ахтырка гусар полкінен 50 гусарды алыңыз. Сізге жауды алаңдату және оны жақтауларында ғана емес, орталықта және тылда да жабдықтаудан айыру үшін барлық шараларды қабылдауды бұйырамын, көліктер мен қоймаларды бұзуға, паромдарды жоюға және барлық емдеу құралдарын алып қоюға. Бір сөзбен айтқанда, сізге осындай маңызды мүмкіндік бергенім үшін, сіз өзіңіздің шапшаңдығыңызды және еңбекқорлығыңызды көрсетесіз деп сенемін, бұл менің таңдауымды ақталады. Сіз маған мүмкіндік болған сайын ресми есептерді жіберіп отыруыңыз керек. Сіздің қимылдарыңызды ешкім білмеуі керек, оларды мүмкіндігінше құпия ұстауға тырысыңыз. Сіздің жасағыңыздың азық-түлігіне қатысты, сіз өзіңізге жауапкершілік алуыңыз керек." Оның қол астындағылары оны жедел түрде қауіпті жерден алып кетіп, оқиғаны жасыруға тырысты, бірақ Багратионның жоғалуына көп ұзамай назар аударылды. Оның қаза тапқаны туралы қауесет тарады, соның салдарынан әскерлерінің рухы құлдырады. Багратион жағдайды бақылауға алмай, шайқас шешілгенге дейін даладан жылжымауды талап етті, генерал Дуканың 2-ші кирасиер дивизиясының сәттілігіне үміттенді. Кирасиерлер маршал Нейдің күштерін жеңіп алды, бірақ Багратионның жараланғаны туралы хабар жылдам тарап, 2-ші армияда шатасу мен рухтың құлдырауына әкелді. Басқару жүйесі бұзылып, орыс әскерлері хаоста өздерінің позицияларын тастап, француздардың күшті шабуылынан шегіне бастады. Багратионның бекіністері француздарға қалдырылды, бірақ оларға қымбатқа түсті. Операцияға қатысқан 60 мың француз сарбазының шамамен 30 мыңы қаза тапты немесе жараланды. Ресейліктер де ауыр шығынға ұшырады, бірақ олардың саны аз болды. Дегенмен, шайқас екі тарап та бастапқы орналасқан жерлеріне қайтқаннан кейін шешілмей қалды. Бұл шайқас Наполеонның соңғы күшін және ресурстарын сарқып, Мәскеуге бос кіргеннен кейін Ресейді басып алу жоспарынан бас тартуға мәжбүр етті. Багратион Владимир провинциясындағы Сима ауылына эвакуацияланды және 1812 жылдың 24 қыркүйегінде 47 жасында алған жарақатынан көз жұмды.

blockquote|To Vice Colonel of Akhtyrka Hussar Regiment Davydov. After reception of this, take hundred fifty Cossacks from Major General Karpov and fifty Hussars of the Akhtyrka Hussar Regiment. I order you to take all measures to disturb the enemy and to endeavor to deprive him of supplies, not only on the flanks, but in the middle and in the rear, to upset transport and parks, to break ferries and to take away all remedies. In a word, I am sure that, having made to you such an important allowance, you will prove your quickness and diligence and that will justify my choice. You can send official reports to me at every convenient chance you have. Nobody should know about your movements; try to keep them shrouded in the most impenetrable secrecy. As to the foodstuffs of your command, you should take responsibility upon yourself His subordinates quickly carried him to a safe place away from the fight while trying to conceal what had happened, but Bagration's absence was soon noticed. Rumours of him being killed spread and the morale of his troops began to increasingly waver. Bagration, now unable to control the situation, insisted on not being moved from the field until the battle was decided, hoping for the success of the 2nd Cuirassier Division of General Duka. The Cuirassiers managed to defeat the forces of Marshal Ney but the news of Bagration being hit quickly spread and brought confusion and morale collapse within the 2nd Army. Its management broke down so that the Russian forces were starting to abandon their positions in the chaos and to retreat from the overwhelming French assault. The Bagration flèches were abandoned and left to the French, but it had cost them a huge price. From the 60,000 French soldiers who participated in the operation, about 30,000 were killed or wounded. Russian casualties were also high, but fewer. The battle, however, ended inconclusively, with both sides returning to their initial deployment zones. The battle drained from Napoleon his last fighting capabilities and resources and finally forced him to abandon his plan of capturing Russia when he entered an empty Moscow. Bagration was evacuated to Simy, a village in the Vladimir province and died there of his wound on 24 September 1812 at the age of 47.

Тактика және ілім

Багратион, Александр Суворовтың ықпалымен, инновациялық тактик болды, ол француз әскерлерімен болған шайқастарының көпшілігі қорғаныс сипатында болса да, жылдам шабуылдық соғысты ұнатты. Ол ескірген позициялық тактика деп есептеген нәрседен бас тартты және оның орнына ресейлік армияға стратегиялық мақсаттар мен тактикалық маневрлер берді, әрқашан жылдамдық пен дәлдік ең маңызды болғанда қарсыласуға ұмтылды, жаудың реакция жасау, жауап беру немесе тіпті ұйымдасу мүмкіндігіне жол бермеу үшін. Бұл оның және генерал Барклей де Толли арасындағы шиеленіс пен бәсекелестікке әкелді, оған бас қолбасшылық берілді және ол көбінесе жауды күтіп, тиімді позицияларды іздеуге сүйенді. Багратион қолданған доктриналар шабуылдық және қорғаныс соғысы үшін уақытынан бұрын берілген тұжырымдар болды, тіпті оның шегінулері де, кейде мүмкін емес қиындықтарға тап болғандықтан, бірдей жақсы және әсерлі түрде жүзеге асырылды. Багратионның стратегиялық көзқарастары тактикалық әскери қимылдың мәні туралы түсініктерін де анықтады. Бұл түсінікті, мысалы, 1812 жылғы 25 маусымдағы 2-ші Батыс армиясының күштеріне арналған мәшһүр бұйрықты қарастыру арқылы көруге болады. Багратионның өзі қолмен жазған бұйрықта, француз әскерлері Ресей аумағына басып кірсе, оларға қарсы қандай шаралар қолдану керектігі туралы нұсқаулар берілген. Ол былай деп жазды:

>Біз үшін оларға батыл, жылдам шабуыл жасау қажет, атысқа түспеу керек; артиллерия дәл атуы керек, жабдықтамалы әскерлер олардың қанаттарын және арт жағын қоршауға тырысуы керек. Регламенттік кавалерия жылдам шабуыл жасауы керек, бірақ біртұтас әрекеттің бөлігі ретінде, кішкентай топтарға бөлінбей. Эскадрильялар шабуыл кезінде бір-бірін қолдауы керек, резервтер мен қанаттарды қамтамасыз етуді ұмытпауы керек. Кавалерия шахмат тәртібімен орналасуы керек.

Багратион туралы цитаталар

"Ресейде жақсы генералдар жоқ. Багратион – жалғыз ерекшелік." (Наполеон)
"Багратион князі – ең жоғары наградаларға лайық, көрнекті генерал." (Александр Суворов)
"Багратион – орыс әскерінің арыстаны." (Александр Чернышев)