Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ресей генералы (1761–1818)
ақсүйек отбасынан шыққан
Russian general (1761–1818)
the noble family
Князь Михаил Андреас Барклай де Толли (русша: Михаил Богданович Барклай де Толли, кириллицада: Князь Михаил Богданович Барклай де Толли, немесе Барклай де Толли). Немец тілінде: Fürst Michael Andreas Barclay de Tolly. «Британ энциклопедиясында»: Михаил Богданович Барклай де Толли. Михаил Андреас Польша-Литва одағындағы Памушисте (Пашвитинис) дүниеге келді және анасының отбасылық иелігі болған Ливониядағы Бекхофта өсті. Көпке белгілі 27 желтоқсан 1761 жылғы туған күні, шын мәнінде, оның Заумель қаласындағы лютеран шіркеуінде крещение алған күні. Михаил Андреастың әкесі Вильгельм Барклай де Толли Рига қаласының мэрі болса, әкесі орыс армиясында қызмет етіп, кейіннен патшаның жарлығымен Ресей ақсүйектерінің қатарына енді. 1765 жылдан бастап жас Барклай де Толли Санкт-Петербургте өсіп, тәтесінің тәрбиесінде болды. Бұл неміс протестанттарының арасында кең таралған құбылыс еді және жас жігітке Балтық провинцияларында қол жеткізе алмайтын жоғары қоғаммен қарым-қатынас жасау мүмкіндігін берді. Болашақ фельдмаршал 1776 жылы Ресей империясының армиясындағы қызметіне кірісіп, өмірінің соңына дейін әскери жолда болды. Оның екі бауыры да орыс армиясында қызмет етті: инженерлер генерал-майоры Аксель Генрих Барклай де Толли және артиллерия майоры Эрих Иоганн Барклай де Толли.
Prince Michael Andreas Barclay de Tolly#tag:ref|In Russian: Kni͡az' Mihail Bogdanovič Barklay de Tolli (romanization), also Barklay de Tolli; Cyrillic: Князь Михаил Богданович Барклай де Толли, or Барклай де Толли. In German: Fürst Michael Andreas Barclay de Tolly. In the Encyclopædia Britannica: Mikhail Bogdanovich Barclay de Tolly. Michael Andreas was born in Pamūšis (Pašvitinys) in the Polish–Lithuanian Commonwealth and raised in Beckhof, Livonia, which was his mother's family estate. The commonly accepted birth date of 27 December 1761 is actually the day of his baptism in the Lutheran church of the town of Zaumel. Michael Andreas's grandfather, Wilhelm Barclay de Tolly, served as the mayor of Riga, while his father served in the Russian army before being admitted into the ranks of the Russian nobility by the Tsar. From 1765, the young Barclay de Tolly grew up in St. Petersburg and was raised by his aunt. This was a common occurrence among the German Protestants, and it gave the young man an exposure to higher society unavailable in the Baltic provinces. The future field marshal started his active service in the Imperial Russian Army in 1776, and he would spend the rest of his life with the military. He had two brothers who also served in the Russian army: Axel Heinrich Barclay de Tolly, a Major General of Engineers, and Erich Johann Barclay de Tolly, a Major of Artillery.
Қызмет тарихы
Барклей 1776 жылғы 13 мамырда Псков карабинер полкіне қабылданып, 1778 жылғы мамырға дейін корнет шеніне жетті. Сол жылы ол Императорлық ягер полкіне қосылып, өз бөлімімен князь Потемкин армиясына бекітілді. 1788–1789 жылдары орыс-түрік соғысы (1787–92) кезінде Барклей Ангальт-Бернбург-Шомбург-Хоймның Виктор Амадейінің басшылығымен қызмет етті. Осы жорықта ол Очаков пен Аккерманды алуда өзгелерден ерекше көзге түсті. Очаковты жаулағандығы үшін оны князь Потемкин жеке марапаттады. 1789 жылы орыс-швед соғысы кезінде ол Финляндия майданына ауыстырылды. Төрт жыл өткен соң, ол 1794 жылғы Польша жорығында шайқасты және Вильнюс қаласын басып алудағы рөлі үшін марапатталды. Ол бірнеше науқанда әртүрлі жоғары шенді офицерлердің лагерь көмекшісі қызметін атқарғаннан кейін 1794 жылы подполковник болды. Сол жылы ол Эстляндия ягер корпусының командирі болып тағайындалды, ал үш жылдан кейін 4-ші ягер полкінің командирі болып, 1799 жылы оның бастығы атанды, Польшадағы қызметі үшін генерал-майор шеніне көтерілгеннен кейін көп ұзамай. 1806 жылы Наполеонға қарсы соғыста Барклей Пултуск шайқасына (1806 жылғы желтоқсан) белсенді қатысып, Эйлау шайқасында (1807 жылғы 7 ақпан) жараланды, ондағы іс-әрекеттері оған генерал-лейтенант шеніне көтерілуге мүмкіндік берді. Біраз уақыт емделіп қайтқаннан кейін Барклей әскерге оралып, 1808 жылы Фин соғысы кезінде шведтерге қарсы операцияларды басқарды. 1809 жылы ол мұздаған Ботния шығанағынан сәтті өтіп, жауды тосыннан шалып, Швециядағы Умея қаласын басып алды. Осы ерлігі үшін, орыс ақыны Баратынский оны толық генерал және Финляндияның генерал-губернаторы етіп тағайындады. Бір жылдан кейін ол соғыс министрі болып, 1813 жылға дейін осы лауазымда қалды.
Barclay was enlisted in the Pskov Carabineer Regiment on 13 May 1776, and he achieved the rank of a cornet by May 1778. In the same year, he joined the Imperial jaeger regiments, and with his unit was assigned to the army of Prince Potemkin. In 1788–1789, during the Russo Turkish War (1787–92), Barclay served under the command of Victor Amadeus of Anhalt Bernburg Schaumburg Hoym. During this campaign, he distinguished himself in the taking of Ochakov and Akkerman. For his role in the capture of Ochakov, he was personally decorated by Prince Potemkin. In 1789, during the Russo Swedish War, he was transferred to the Finnish front. Four years later, he fought in the Polish Campaign of 1794, and was decorated for his role in the capture of Vilnius. He was a lieutenant colonel by 1794 after serving as aide de camp to various senior officers in several campaigns. In that year, he was appointed commander of the Estland Jaeger Corps, and three years later commander of the 4th Jaeger Regiment, becoming its chief in 1799, soon after being promoted to general major for his service in Poland. In the war of 1806 against Napoleon, Barclay took a distinguished part in the Battle of Pultusk (December 1806) and was wounded at the Battle of Eylau (7 February 1807), where his conduct won him promotion to the rank of lieutenant general. After a period of convalescence, Barclay returned to the army and in 1808 commanded operations against the Swedes during the Finnish War. In 1809, he successfully marched over the frozen Gulf of Bothnia, which allowed him to surprise the enemy and seize Umeå in Sweden. For this exploit, immortalized by the Russian poet Baratynsky, he was made full general and Governor General of Finland. A year later, he became Minister of War, retaining the post until 1813.
Наполеонның шабуылдау
1812 жылы Наполеон Ресейді басып алған кезде Барклей Наполеонға қарсы тұрған Ресей әскерлерінің ең ірісі – Батыс 1-ші армиясының жоғарғы қолбасшысы болды. Ол француздық әскерлердің жабдықтау желісін Ресей аумағына терең тарту мақсатымен науқанның басынан-ақ күйдірілген жерді қалдырып, шегіну стратегиясын қолданды. Москва мен Смоленск арасындағы Царево-Заимище ауылына дейін шегінді, бірақ кейбір зерттеушілер бұл стратегияны жай ғана жағдайлардың сәйкес келуі деп санайды және оны бір адамның еркіне байланыстырмайды. Ресейліктер Ресейден емес, басқа елден келген адамды бас қолбасшы етіп тағайындауға қарсы болды. Оның қарсыластары оның Наполеонның тыңшысы деген қауесет таратып, халық оны қорқақ деп айыптады. Барклей қол астындағы офицерлері мен патшаның талабымен Наполеонмен Смоленск түбінде (17-18 тамыз 1812 ж.) шайқасуға мәжбүр болды. Наполеон Барклейдің жалғыз қашу жолын қауіпке тікелей қойғанда, оны шегінуге мәжбүр етті. "Киелі қала" Смоленск түскеннен кейін офицерлер мен азаматтардың наразылығы осы деңгейге жетті, патша оған немқұрайлы қарай алмады. Ол бұрын Аустерлиц шайқасында генерал болған Кутузовты Ресей әскерінің бас қолбасшысы етіп тағайындады. Барклей Батыс 1-ші армиясының генералы қызметін жалғастырды. Барклей Бородино шайқасында (1812 жылдың 7 қыркүйегі) оң жақтан ерлікпен және ептілікпен басшылық етті, ал Филидегі кеңесте Кутузовқа нығайтылмаған Мәскеуді жауға беруді ұсынды. Осы кезде ол ауыр сырқатқа шалдығып, көп ұзамай әскерден кетуге мәжбүр болды. Наполеон Ресейден қуылғаннан кейін Барклейдің тактикасының сәттілігі оны романтикалық батыр етіп көрсетті, оны замандастары түсінбеді және сарай қабылдамады. Оның беделі көтеріліп, патша оның ар-намысын қайта қалпына келтірді.
During Napoleon's invasion of Russia in 1812, Barclay assumed the supreme command of the 1st Army of the West, the largest of the Russian armies facing Napoleon. He used a strategy of retreat leaving behind scorched earth from the beginning of the campaign in order to draw the French supply lines deep into Russian territory and retreated to the village of Tsaryovo Zaimishche between Moscow and Smolensk, although some consider the strategy merely a confluence of diverse circumstances and not attributable to the will of one man. Nevertheless, the Russians keenly opposed the appointment of a non Russian as commander in chief. His rivals spread rumors of his being Napoleon's agent, and the populace condemned him as a coward. Barclay was forced by his subordinates and the Tsar to engage Napoleon at Smolensk (17–18 August 1812). Napoleon forced Barclay to retreat when he threatened Barclay's only escape route. After the loss of the "Holy City" of Smolensk, the outcry of officers and civilians grew to a point where the Tsar could no longer ignore it. He appointed Kutuzov, previously a general at the battle of Austerlitz, as the over all commander of the Russian forces. Barclay remained General of the 1st Army of the West. Barclay commanded the right flank at the Battle of Borodino (7 September 1812) with great valour and presence of mind, and during the celebrated council at Fili advised Kutuzov to surrender unfortified Moscow to the enemy. His illness made itself known at that time and he was forced to leave the army soon afterwards. After Napoleon was driven from Russia, the eventual success of Barclay's tactics made him a romantic hero, misunderstood by his contemporaries and rejected by the court. His popularity soared, and his honour was restored by the tsar.
Францияны жаулап алу
Барклей қайтадан қызметке орналастырылып, 1813 жылғы неміс кампаниясына және 1814 жылғы француз кампаниясына қатысты, ол Алтыншы коалиция соғысын (1812–1814) аяқтады. Кутузовтың қазасынан кейін ол Баутцен шайқасында (21 мамыр 1813 ж.) орыс әскерлерінің бас қолбасшысы болып қайта тағайындалды, және осы қызметінде Дрезденде (26–27 тамыз 1813 ж.), Кулмде (29–30 тамыз 1813 ж.) және Лейпцигде (16–19 қазан 1813 ж.) болды. Соңғы шайқаста ол одақтас күштердің орталық бөлігіне тиімді басшылық еткендігі үшін патша оған граф титулын берді. Барклей 1814 жылы Францияға басып кіруге қатысып, Парижді алуға жетекшілік етті, осыған сыйлық ретінде фельдмаршал жезшесін алды. 1815 жылы ол тағы да жүз күн соғысынан кейін Францияны оккупациялаған Ресей армиясының бас қолбасшысы болды, содан кейін оған князь атағы берілді. Денсаулығы нашарлағандықтан, ол әскерден кетіп, өзінің Йыгевесте (немісше Beckhof, полякша Tepelshof) имениесіне қоныстанды (қазіргі Оңтүстік Эстония).
Barclay was re employed in the field and took part in the German Campaign of 1813 and the French Campaign of 1814, which ended the War of the Sixth Coalition (1812–1814). After Kutuzov's death, he once again became commander in chief of the Russian forces at the Battle of Bautzen (21 May 1813), and in this capacity he served at Dresden (26–27 August 1813), Kulm (29–30 August 1813) and Leipzig (16–19 October 1813). In the latter battle, he commanded a central part of the Allied forces so effectively that the tsar bestowed upon him the title of count. Barclay took part in the invasion of France in 1814 and commanded the taking of Paris, receiving the baton of a Field Marshal in reward. In 1815 he again served as commander in chief of the Russian army, which after the Hundred Days occupied France, and he was made a prince at the close of the war. As his health grew worse, he left the military and settled down in his Jõgeveste manor (German exonym: Beckhof, Polish: Tepelshof) (in what is now southern Estonia).
Мұра
Барклей де Толли 1818 жылы 26 мамырда (Ескі стиль бойынша 14 мамырда) Ливониядағы өзінің усадьбасынан Германияға жолға шығып, денсаулығын жақсартуды көздеген кезде, Шығыс Пруссияның Инстербург (Черняховск) қаласында қайтыс болды. Оның және әйелі Хелен Огюст Элеонора фон Смиттеннің денелері балсамаланып, 1832 жылы Жогевестеде Аполлон Щедрин мен Василий Демут Малиновскийдің жобасымен салынған мавзолейге қойылды. Император Николай I-нің жарлығымен Санкт-Петербургтегі Казань соборының алдына оның ескерткіші орнатылды. Сонымен қатар, ол Ригадағы заманауи мүсінімен, Черняховскідегі Владимир Суровцев салған толық көлемдегі қоладан құйылған атты мүсінімен, Тартудағы бюстімен және Тартудағы "Барклейдің еңкейген үйі" (оның жесірі оны қайтыс болғаннан кейін сатып алған) арқылы еске алынады.
Barclay de Tolly died at Insterburg (Chernyakhovsk), East Prussia, on 26 May 1818 (14 May, Old Style) on his way from his Livonian manor to Germany, where he wanted to renew his health. His and his wife Helene Auguste Eleonore von Smitten's remains were embalmed and put into the mausoleum built to a design by Apollon Shchedrin and Vasily Demut Malinovsky in 1832 in Jõgeveste. A grand statue of him was erected in front of Kazan Cathedral, St Petersburg at the behest of Emperor Nicholas I. He is also commemorated by a modern statue in Riga, a full size bronze mounted statue by Vladimir Surovtsev in Chernyakhovsk, a bust monument in Tartu, and the so called "Barclay's leaning house" in Tartu (which was acquired by his widow after his death).
Жеке өмір және отбасы
1791 жылы Михаил өзінің туысы Огюст Хелена Элеонора фон Смиттенге (1770–1828), Хинрих Иоганн фон Смиттеннің (1731–1782) және Рената Хелена фон Стакельбергтің (1749–1786) қызымен үйленді. 1871 жылғы 29 қазанда (Ескі стиль бойынша 17 қазан) Барклей де Толли әулетінің ұлы Магнуспен бірге тоқтатылғаннан кейін, Александр II фельдмаршалдың қарындасының немересі, әйел желісі арқылы Александр фон Веймарнға 1872 жылғы 12 маусымда (Ескі стиль бойынша 31 мамыр) Барклей де Толли Веймарн князі атағын беруге рұқсат берді.
In 1791, Michael married his cousin, Auguste Helena Eleonora von Smitten (1770–1828), daughter of Hinrich Johann von Smitten (1731–1782) and Renata Helena von Stackelberg (1749–1786). After the extinction of the Barclay de Tolly princely line with his son Magnus on 29 October 1871 (17 October, Old Style), Alexander II allowed the field marshal's sister's grandson through female lineage, Alexander von Weymarn, to assume the title of Prince Barclay de Tolly Weymarn on 12 June 1872 (31 May, Old Style).
Еске алу және мұра
Незвижский 4-ші гренадерлік полк (генерал-фельдмаршал князь Барклай де Толли, Михаил Богдановичтің) 1880 жылдары князьдің құрметіне аталды. Ол сондай-ақ Гавай аралдарындағы қысқа ғұмырлы орыс бекінісінің есімін алып жүрді. 2001 жылы Ригадағы Эспланада бағында Барклай де Толлидің мүсіні орнатылды, ол 1913 жылғы бұрынғы ескерткішті еске түсіреді, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде әскери қажеттер үшін балқытылған болатын. Оның Балтық шотланд бароны (яғни орыс емес) тегінен туындағандығы 19-шы және 20-шы ғасырларда орыс тарихшыларының Кутузовты жоғары қою үшін оны сынауына себеп болды, бірақ соңғы жылдары оның көшбасшы ретіндегі беделі жаңаша бағаланды. 1981 жылы Людмила Журавлева ашқан 4524 Барклайдтолли астероидінің негізгі белдеуі оның құрметіне аталды. "Барклай де Толи" деген ат 1820 жылы Француз Полинезиясының Туамоту аралдарындағы Рароя аралына берілді. 2013 жылы "Аэрофлот" әуе компаниясы "Боинг" корпорациясы жасаған "Боинг 777 300ER" ұшағын алды, ол көрнекті орыс әскери қолбасшысы М. Барклай де Толлидің есімімен аталады.
The Nesvizhskiy 4th Grenadier regiment (the General Field Marshal Prince Barklay de Tolli, Mikhail Bogdanovich's) was named for the Prince in 1880s. He was also the namesake of a short lived Russian fortress in the Hawaiian Islands. A statue of Barclay de Tolly was erected in 2001 in the Esplanade gardens in Riga, evoking an earlier 1913 monument that was melted down for military use during World War I. Whereas his lineage as a Baltic Scottish Baron (and as such: Non Russian) had caused him to be derided by Russian historians in the late 19th and throughout the 20th century in favor of Kutuzov, his image as a leader has undergone a positive reassessment in recent years. The main belt asteroid 4524 Barklajdetolli, discovered by Lyudmila Zhuravleva in 1981, was named in his honor. "Barclay de Tolly" was the name given in 1820 to Raroia island in the Tuamotus, French Polynesia. In 2013, JSC Aeroflot Russian Airlines received the Boeing 777 300ER aircraft manufactured by the Boeing Corporation, named in honor of the outstanding Russian military leader M. Barclay de Tolly.