Кіріспе
Фрэнсис Чарльз Альберт Каммерц (16 маусым 1916 – 3 шілде 2006), «Роджер» кодировкалық аты бар британдық тыңшы агент, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияның құпия Арнайы операциялар атқарушы ұйымының (SOE) агенты болды. SOE-нің мақсаты – оккупацияланған Еуропа мен Азияда, әсіресе нацистік Германияға қарсы тыңшылық, саботаж және барлау жүргізу еді. Францияда SOE агенттері француз Кеңесқарсылығымен бірігіп, оларды Англиядан парашютпен жіберілген қару-жарақ және жабдықтармен қамтамасыз етті. Каммерц 1943 және 1944 жылдары Францияның оңтүстік-шығысында «Жокей» желісін (немесе айналымын) құрған және ұйымдастырған (басқарған) адам болды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Каммерц өзін саналы қарсылық білдіруші деп жариялады, бірақ 1942 жылы SOE-ге қосылды. Ол кең аумақта, Рона өзенінен шығысқа қарай, Италиямен шекараға дейін және Жерорта теңізінен солтүстікке, Гренобль қаласына дейін қарсылық желілері мен топтарын жұмысқа алды, оларды қару-жарақпен қамтамасыз етті және оқытты. Өте ұқыпты жұмыс істегеніне қарамастан, Каммерц 1944 жылдың тамызында немістерге түсті, бірақ оның хабаршысы Кристин Гранвилл оны өлімнен құтқарып қалды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда жұмыс істеген 450-ден астам SOE агенттерінің арасында SOE-нің ресми тарихшысы М. Р. Д. Фут Каммерцті жарты ондаған ең жақсы ер агенттердің бірі деп атады. Ол лейтенант-полковник шеніне көтерілген үш агенттің бірі болды, Джордж Старр мен Ричард Хеслоппен бірге.
Francis Charles Albert Cammaerts, DSO (16 June 1916 – 3 July 2006), code named Roger, was an agent of the United Kingdom's clandestine Special Operations Executive (SOE) during World War II. The purpose of SOE was to conduct espionage, sabotage and reconnaissance in occupied Europe and Asia against the Axis powers, especially Nazi Germany. In France, SOE agents allied themselves with French Resistance groups and supplied them with weapons and equipment parachuted in from England. Cammaerts was the creator and the organiser (leader) of the Jockey network (or circuit) in southeastern France in 1943 and 1944. At the beginning of World War II in 1939, Cammaerts declared himself a conscientious objector, but in 1942 he joined the SOE. He recruited and supplied with arms and training a large number of resistance networks and cells over an extensive area east of the Rhone River extending to the border with Italy and north from the Mediterranean Sea to the city of Grenoble. Despite being very careful in his work, Cammaerts was captured by the Germans in August 1944, but saved from execution by his courier, Christine Granville. Of the more than 450 SOE agents who worked in France during World War II, M. R. D. Foot, the official historian of the SOE, named Cammaerts as one of the half dozen best male agents. He was one of only three SOE agents to be promoted to the rank of Lt. Colonel, along with George Starr and Richard Heslop.
Ерте өмір
Каммартс Лондонда дүниеге келіп, Гертфордширдегі Радлеттте өсті. Ол бельгиялық ақын, профессор Эмиль Каммартс пен табысты актриса Тита Брэндтің ұлы еді. Ағасы Питер Корольдік әуе күшінде қызмет етіп қаза болғаннан кейін, Каммартс соғысқа қатысудан шет қалуға болмайтынына көз жеткізді және француз тілінде сөйлей білгендіктен, Гарри Редің SOE-ге қосылу туралы ұсынысын қабылдады. SOE-нің ресми тарихшысы М. Р. Д. Футтың айтуынша, SOE-нің ең жақсы агенттерінің айрықша белгісі – мінсіз қауіпсіздік, осы қасиет Каммартстың SOE агенті ретінде жалпы он бес айға созылған екі миссиясының табысын анықтады. Бұл Франциядағы орташа агенттің қызмет ету немесе тірі қалу мерзімінен әлдеқайда ұзақ. Каммартс бір үйде үш-төрт түнден артық тұрмайтын, қонақүйлерден қашық сақтайтын, себебі олардың тізілімдерін неміс және француз полициясы тексеріп отыратын, сондай-ақ жиі тексеру пункттері болатын үлкен теміржол вокзалдарына бармайтын. Ол ешқашан жоспарларын ешкімге айтпады, кездесулер жасаған жоқ, ал мұқият барлаусыз белгісіз мекенжайларға бармады. Ол жазбаша немесе телефон арқылы байланыспады, сонымен қатар бірге жұмыс істеген адамдардың нақты есімдерін білмей, тек олардың кодолық аттарын ғана білді. Оның жеті-сегіз адамнан тұратын тобы болды, олар жаңадан келгендерді іздестіріп, тексеруден өткізгеннен кейін ғана байланысқа түсетін. Ол жауынгерлерін және байланыс адамдарын 15 адамнан аспайтын топтарға бөліп, топтар арасындағы байланысты шектеді. Каммартс агенттеріне неміс патрулі тоқтатқанда, олардың сол жерде болуына сенімді себеп айту керектігін ескертті.
Жокейлер желісі
Карта ұйымы мен Шпиндель желісінен көңілі тоңған Каммартс өзінің жеке айналысын (Жокей) құрды. Ол бастапқыда Монтелимар аймағында жұмыс істеді. Оның алғашқы әріптесі – Аугуст Фиорас, радиооператор, Каммартс сияқты сақты адам. Екеуі Лондонда жіберген алғашқы хабар 1943 жылғы 27 мамырда болды. Фиорас 1943 және 1944 жылдары Лондонға 416 сымсыз хабар жіберді, бұл SOE радиооператорлары арасында рекордты көрсеткіш. 1943 жылдың соңында Каммартс неміс оккупациясына қарсы күрескендердің бірнеше шағын, дербес топтарын құрды.
Тұтқындау және босату
Қауіпсіздікке мұқият қамқорлық жасағанына қарамастан, 1944 жылдың 13 тамызында, одақтастардың «Драгун» операциясы Францияның оңтүстігіне қонуына екі күн қалғанда, Каммаертс, Ксан Филдинг – бұрын Криетте жұмыс істеген SOE агенті, және француз офицері Кристиан Соренсен Гестапоның Динь-ле-Бендегі жол тосқауылда ұсталды. Каммаертс операциялар үшін үлкен сомада ақша алған, оны үшеуінің арасында бөліп берді, бұл қателік болып шықты. Олар Диньге көлікпен кіргенде, неміс бақылау бекетіне тап болды. Сұраққа жауап бергенде Филдинг қалған екеуін танымайтынын мәлімдеді, бірақ жас неміс азаматы олардың жалған құжаттарын тексеріп, әрқайсысының тасымалдаған ақшасының сериялық нөмірлерінің бірдей екенін байқады, осылайша олардың байланыста екенін көрсетті. Үшеуі Динь түрмесіне жеткізіліп, қатаң сұраққа алынды. Олар ақша қара нарықтағы саудадан түскенін айтты. Немістер Францияның оңтүстік-шығысындағы ең маңызды SOE агенті Каммаертсты ұстағанын білмеді, бірақ оларды француз қарсыластарымен байланысы бар деп күдіктенді, сондықтан үштің өлімін жазалауға шешім қабылдады. 17 тамызда Кристина Скарбек, басқаша Кристин Гранвилл – поляк туған SOE оперативтігі және Каммаертстің сүйіктісі, Каммаертс пен қалғандарын босатуға қол жеткізді. Ол екі құпия агентпен – Гестапоның француз байланыс офицері Альберт Шенкпен және бельгиялық аудармашы Макс Ваэммен кездесіп, американдық әскерлер бірнеше сағат ішінде келетінін және егер олар ынтымақтаспаса, оларды француз азаматтарының кек алу толқынына тапсыратынын айтты. Құпия агенттер Каммаертс, Филдинг және олардың француз әріптесін босатуға келісті, бірақ екі миллион франк көлемінде құн төлеу шартымен, оны Скарбек Лондоннан әуе арқылы жеткізді. Үш SOE агенті Скарбек оларды босату туралы келіссөздер жүргізген күні кешке өлім жазасына кесілуі тиіс еді. Каммаертсті құтқару оқиғасы британдық «Wish Me Luck» телешоуының соңғы эпизодында көркемделіп көрсетілген.
On August 17, Krystyna Skarbek, a. k. a. Christine Granville, a Polish born SOE operative and Cammaerts' lover, managed to get Cammaerts and the others released. She confronted two collaborators, Albert Schenck, a French liaison officer to the Gestapo, and Max Waem, a Belgian interpreter for the Gestapo, telling them that American troops would arrive within hours and that if they did not co operate she would ensure the pair were handed over to an avenging mob of French citizenry. The collaborators agreed to the release of Cammaerts, Fielding and their French colleague, on condition of the payment of a two million franc ransom, which Skarbek obtained by an airdrop from London. The three SOE agents were to be executed on the evening of the day that Skarbek negotiated their release. The rescue of Cammaerts is fictionalized in the last episode of the British television show Wish Me Luck.
Достастарға көмек көрсету
Дигн Каммаертс түрмеден босатылғаннан кейін екі күн өткен соң американдық әскер тарапынан азат етілді. Макистер американдықтарға жол ашып берді, қарсылық аз болды. 20 тамызда Каммаертс пен Гранвилл Систерон қаласында американдық командир, бригадир генерал Фредерик Б. Батлермен кездесті, ол оларды «бандиттер» деп атады. Америка әскерін қалдырып, екеуі макистер неміс гарнизонын басып алған Гап қаласына бет бұрды. Тұтқынға алынған немістердің арасында неміс әскеріндегі бірнеше жүз поляк сарбазы болды. Гранвилл мегафон арқылы поляктарға үндеу жасап, егер неміс формаларын шешіп тастаса, одақтас күштерге қосылуға келісім алды. Поляктар формаларын шешті. Генерал Батлер келіп, осы оқиғаға наразылық білдіріп, егер олар кетпесе, Каммаертс пен Гранвиллді тұтқындау және әскери сотқа берумен қорқытты. Автор Артур Фанк: «Тарихшы Батлердің жер-су және ондағы халықты жақсы білетін британдық офицерді елемеудегі көрегендігінің жетіспеуіне таңғалуы мүмкін» деді. Кейін Каммаертс пен Гранвилл Батлердің жоғары лауазымды офицері генерал Александр Патчтан жақсы қабылдау алды, ол оларды американдықтар мен макистер арасындағы байланысқа жауапты етіп тағайындады. Жұбайлар солтүстікке қарай Лион және Париж қалаларына сапарлады. Каммаертстің оккупацияланған Франциядағы қызметі 1944 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Ол подполковник шеніне көтеріліп, Оңтүстік-Шығыс Франциядағы қызметі үшін «Еңбегі үшін орден», «Құрмет легионы», «Соғыс кресі» және «Американың бостандық медалімен» марапатталды.
SAARF және соғыстан кейінгі
1945 жылдың наурыз айында одақтастар Рейнді кесіп өткенде, Каммаертс арнайы одақтас әуеде барлау күштеріне (SAARF) қосылуды сұрады. Көптеген қызметкерлері SOE немесе OSS агенттері болды. Олардың басты мақсаты Гитлер құлағаннан кейін Германияны қайта құру жұмысына көмектесу еді. Каммаертс үшін бұл ең алдымен жаңа босатылған концлагерьлердің қорқынышты жағдайларымен айналысуды білдірді. Каммаертс Дахау, Белсен және Равенсбрюк лагерьлерін аралады. Ол көргендерінен қатты ойрандап, өзінің әлсіздігін сезінді. Кейін ол "SAARF кезеңі бос және сұр түсті болды, менің өмірімде не істеп жатқанымды білмейтін белгілі бір кезеңдердің бірі еді" деді. SAARF 1945 жылдың шілдесінде таратылды. 1958 жылы ол BBC теледидар театрында Эмонн Эндрюс тарапынан күтпеген сыйлыққа ие болды – "Бұл сіздің өміріңіз" бағдарламасына қатысты. 1959 жылы ол Д.Х.Лоуренстің "Леди Чаттерлидің ғашығы" романының жариялануына қатысты Пингвин Букс ісінде қорғаушы болып қатысты. Олд-Бейлидегі сот процесі жаңалықтардың бірінші бетінде болды, ал Каммаертстің 6-сынып оқушыларына кітапты оқығанын және олардың бұзылған немесе тәртіпсіз болмағанын айтуы кеңінен таралды. Баспагер сотты жеңіп алды. 1961-1966 жылдары ол Скраптофт қаласындағы Лестер мұғалімдер даярлау колледжінің директоры болды және оқыту әдістерінің либерализациясын қадағалады.