Кіріспе

Француздық тыңшы Виолетта Рейн Элизабет Сабо, ГК (туған аты Бушелл; 26 маусым 1921 – шамамен 5 ақпан 1945) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық-француздық Арнайы Операциялар Тобының (SOE) агенты және қаза болғаннан кейін «Джордж Кресі» орденімен марапатталған. Ол оккупацияланған Францияға екінші рет барған кезде неміс әскеріне тұтқынға түсіп, тексерілді, азапталды және Германиядағы Равенсбрюк концлагеріне жер аударылды, онда өлім жазасынан өтті.

Ерте өмір

Виолетта Бушелл 1921 жылғы 26 маусымда Францияның Париж қаласында, Чарльз Джордж Бушелл мен Рейн Бланш Леройдың отбасында бес баланың екіншісі және жалғыз қызы болып дүниеге келді. Сзабоның әкесі, Хэмпстед Норрейс қаласынан шыққан мейрамханашының ұлы, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Францияда британдық армияның жүргізушісі болып қызмет еткенде, ол анасымен танысты, ол бастапқыда Пон-Реми, Соммадан шыққан тігінші болған. Соғыстан кейін жұбайлар Лондонға көшіп, Чарльз такси жүргізушісі, автокөлік сатушы және дүкен иесі болып жұмыс істеді. 1930 жылдардың басында Ұлы депрессияның салдарынан Бушелл мен оның кіші інісі Дики Францияның солтүстігіндегі Пикардияда анасының әпкесімен бірге тұрды. Виолетта 11 жасқа толғанда отбасы Оңтүстік Лондонда қайта бірікті. Ол белсенді және көңілді қыз еді, төрт ағасы мен бірнеше туыстарымен бірге гимнастикамен, ұзақ қашықтыққа велосипед тебумен және мұз сырғанаумен шұғылданды. Бушелл, әсіресе әкесі оқ атуға үйреткеннен кейін, еркек бала ретінде қарастырылды; оның атуы өте дәл болған деседі. Бушелл Пикардияда ағылшын тілін уақытша жоғалтса да, Брикстон қаласындағы мектепке барып, тілді тез қайта үйренді. Ол жерде ол басқа тілде сөйлей білуімен танымал болды және экзотикалық деп есептелді. Оның отбасылық өмірі жылы болғанмен, ол қатал әкесімен жиі келіспейтін, бірде жанжалдасып Францияға қашып кеткен. Отбасы, әкесінен басқа, көбінесе француз тілінде сөйлесетін. 14 жасында Бушелл Оңтүстік Кенсингтондағы француз корсетшісіне жұмысқа орналасты, кейін Оксфорд көшесіндегі Woolworths сауда орталығында жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде ол Брикстон қаласындағы Le Bon Marché универмагында жұмыс істеді.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылдың басында Бушель Әйелдер армиясына қосылып, Гэмпширдегі Фарехам қаласында бүлдірген жинауға жіберілді, бірақ ол көп ұзамай Лондонға Актондағы қару-жарақ зауыдында жұмыс істеуге оралды. 1940 жылы Лондондағы Бастилия күні шеруінде ол француз Шетелдік легионының венгр текті офицері Этьен Сзабомен танысты, онда Бушельді анасы, дос Винни Уилсонмен бірге үйіне сағынышпен келген француз сарбазын кешке шақыру үшін жіберген еді. Олар 1940 жылдың 21 тамызында 42 күндік махаббаттан кейін Манор Парктегі Альдершот тіркелімінде үйленді; Виолетта 19 жаста, Этьен 31 жаста болды. Олар бір апталық тойдан ләззат алғаннан кейін Этьен Ливерпульден Сенегалдың Дакар қаласына жасалған сәтсіз еркін француз шабуылына қарсы күресу үшін аттанды. Одан ол 1941 жылы Эритрея мен Сириядағы сәтті ағылшын-еркін француз жорықтарында Виши француздарына қарсы әрекетке түспей тұрып, Оңтүстік Африкаға барды. Ол соңында сол жылы Ұлыбританияға қысқа мерзімді демалысқа оралды. Үйленгеннен кейін Сзабо Лондон орталығындағы Бас пошта кеңсесінде телефон операторы болып жұмыс істеді, соғыс жылдары бойы жұмыс істеді. Жұмысынан жалыққан ол 1941 жылдың 11 қыркүйегінде Ауқаттық әскерлік қызметке (ATS) тіркелді. Ол және SOE әріптесі Филипп Ливер («майор Чарльз Стаунтон» деген атпен), «Саудагер» желісінің ұйымдастырушысы, неміс тұтқындауынан келген зиянды бағалауға тырысты, Сзабо Руанға барды, онда Ливер іздеуде болғандықтан бара алмады (ол да, Малубиер де іздеудегі плакаттарда кодтық есімдерімен көрсетілген), ал Диппеге барды. Көп ұзамай 120-дан астам мүшесі бар (Руанда – 80, жағалауда – 40) желінің жазылмас күйге жеткені анық болды. Сзабо Ливерге хабарласу үшін Парижге оралды, және екі күн ішінде олар Танияға көйлек, өзіне үш көйлек және сары свитер, сондай-ақ анасы мен өзіне парфюм сатып алды. «Саудагер» желісінің жойылғаны SOE үшін ауыр соққы болғанымен, оның немістер үшін соғыс материалдарын өндіретін жергілікті зауыттар туралы есебі одақтастардың бомбалау нысандарын анықтауда маңызды рөл атқарды. Ол 1944 жылдың 30 сәуірінде RAF ұшқышы Боб Лардж басқаратын «Лайсандер» ұшағымен Англияға оралды, ұшақ Шатодун үстінде зениттік артиллериядан зардап шегіп, қатты қонды, Сзабо ұшақ ішінде лақтырылды. Лардж шабуылданған кезде интеркомды өшіріп, ұшу бойына қайта қоспады, сондықтан ұшақ дөңгелегі жарылып қатты қонғанда, ол Сзабоны шығаруға барғанда (олар атып түсірілгенін ойлап, сары пилотын көрмеген), оны неміс деп қателесіп, француз тілінде сөккен. Ол шын мәнінде не болғанын түсінгенде, оған сүйіспеншілікпен сыйлады. Филипп Ливер сол уақытта басқа «Лайсандермен» оралды. 1944 жылдың 24 мамырында Сзабо FANY-дегі прапорщик атағына ие болды.

Екінші тапсырма

Екі сәтсіз әрекеттен кейін, 4/5 маусым күні дауылды ауа райына және 5/6 маусымда қарсылық көрсету комитетінің неміс патрульдерінің салдарынан жоспарланған қону алаңын тастауына байланысты, Сзабо мен үш әріптесі 8 маусымның таңында Лимож қаласының шетіндегі Сусак маңындағы қону алаңына, Нортгемптонширдегі RAF Харрингтоннан ұшқан АҚШ Әскери-әуе күштерінің "Liberator" ұшағынан парашютпен түсірілді (D-Day-ден кейін дереу және Таня Сзабоның туған күні). Сзабо "Salesman II" кодымен жұмыс істеуге жіберілген төрт адамнан тұратын команданың құрамына кірді, оған SOE командирі Филипп Ливер (қазіргі коды Hamlet) басшылық етті, оның Руандағы схемасы "Salesman" болған, сондай-ақ АҚШ армиясының екінші лейтенанты Жан Клод Гие (кодтық есімдері Клод және Виргиль) сымсыз оператор (W/O) ретінде, және Боб Малубиер (аты Роберт "Боб" Мортье; кодтық есімдері Клотер және Пако), Сзабо мен Ливердің досы және SOE-дегі серігі, жергілікті Maquis-ке әскери нұсқаушы ретінде әрекет етуге тиіс болды, және ол Ливердің алғашқы "Salesman I" схемасында қару-жарақ нұсқаушысы және жарылғыш заттар офицері болып жұмыс істеген. Бұл тапсырма үшін Сзабо өзін Нант қаласынан келген антиквариат сатушысының жесірі, Мем Виллере деп таныстырды. Сзабо қону кезінде білегін бұрап алған болуы мүмкін. Келгеннен кейін, ол жергілікті макистердің қызметін үйлестіру үшін жіберілді, немістер Нормандияға қонуды тоқтатуға тырысқан кезде байланыс желілерін саботаждауға көмектесу үшін. Лимузинге келген кезде Филипп Ливер жергілікті макистердің нашар басқарылатындығын және күткенінен гөрі іс-қимылға дайын еместігін анықтады. Немістерге қарсы қарсылық қызметін жақсырақ үйлестіру үшін, ол өзінің курьерін, Сзабоны, жақында тұтқындалған Гарри Пюлеведен "Digger" схемасын алған, Жак Пуариердің (SOE) басқаратын, Correze және Dordogne-дегі белсендірек Maquis-ке байланыс офицері ретінде жіберуге шешім қабылдады. Алайда, жергілікті қарсыластардың нашар ақпарат жинауының нәтижесінде, Ливер 2-ші СС танк дивизиясының Нормандия майданына қарай аймағынан өтіп бара жатқанын білмеді.

Қабылдау және тергеу

10 маусым күні сағат 9.30-да Сабо өз міндетіне Ливер қалағандай велосипедпен емес, жас маки бөлімі басшысы Жак Дюфур ("Анастаси") жүргізген Citroen көлігімен аттанды. Ол көлікті пайдалануды талап етті, тіпті немістер француздарға D-күнден кейін көлік пайдалануға тыйым салғанмен, сапарының жартысын жүргізу үшін. Ливердің өтінішімен Сабоға Sten мылтығы және сегіз оқ-дәрілі дүрыл берілді. Ол жеңіл костюм, жазық табанды аяқ киім киіп, шұлықсыз болды. Францияның оңтүстік-орталық аймағындағы күнге толы далалармен саяхат етіп бара жатқанда, олар Дюфурдың 26 жастағы қарсылықтас досы Жан Барионы көлікке алды, ол кері жолда оларға бірге баратын еді. Көліктері Салон-ла-Турдың сыртындағы күтпеген тоқтау орнында неміс әскерлерінің күдігін тудырды, ол жергілікті қарсылық күштері ұстаған 2-ші СС танк дивизиясының батальон командирі Штурмбаннфюрер Хельмут Кампфені табу үшін қойылған еді. Дюфур көлікті баяулатқанда, қарусыз Барио қашып кетіп, кейін Саудагерлер тобына екі серігінің тұтқындалғанын ескертті. Минни мен Викерстің айтуынша, тоқтағанда Сабо мен Дюфур көліктен секіріп, ол солға, ал ол оңға, ағашқа жасырынып, Дюфур от ашты. Содан кейін атыс басталды, оның кезінде қорадан шыққан әйел немістердің қолынан қаза тапты. Қарулы көліктер оқиға орнына жеткенде, Сабо Дюфурға қосылу үшін жолды кесіп өтті, олар қақпадан өтіп, кішкентай өзенге қарай даламен жүгірді. Содан кейін олар бір төбеден ағаштарға қарай жүгірді, Сабо құлап, аяғын қатты бұрады. Ол Дюфурдың көмегін қабылдамай, оған қашуға шақырып, жүгері егісінің шетіне сүйреліп, алма ағашына жетті. Ағаштың артында тұрып, ол Дюфурға жақыннан қорғау отын ашып, оның досының қорасына жасырынуына көмектесті. Сабо немістермен 30 минутқа жуық шайқасып, бір ефрейторды өлтірді, мүмкін, тағы да көп, ал басқаларын жаралады. Ақырында оның оқ-дәрісі бітіп, екі адам оны ұстап, теміржол көпіріне дейін төбеден сүйреп әкелді. Ол ыстық, шашыраңқы және ауырсынып жатты. Сабоны жақыннан келген бронеавтомобилі бар жас офицер сұраққа тартып алды. Содан кейін оны алып кетті. Сабоны тұтқынға алғандар, ең болмаса, 3-ші СС танк-гренадер полкінің 1-ші батальонынан болды. Р.Ж. Миннидің өмірбаянында ол Sten мылтығымен қарсылық көрсеткені айтылған, бірақ оқиғаға қатысты неміс құжаттарында неміс әскерлерінің жараланғаны немесе қаза болғаны туралы ешқандай жазба жоқ. SOE-нің француз бөлімінің барлау офицері Вера Аткинстің жақында жарық көрген өмірбаянында Сабоның не болғаны туралы көптеген дәйексөздер болғаны айтылады – оқиға төрт рет өзгертілді – және Sten мылтығымен болған оқиғаның «әдетте өтірік болғаны» айтылады. Сабоның соңғы өмірбаяуын жазған Сьюзан Оттавей осы шайқасты кітабына қосты, сондай-ақ Тания Сабо және Филип Викерс өзінің «Рейх» кітабында да жазды. Авторлар Сара Хелм мен Макс Гастингс шайқас оқиғасына күмән білдіреді. Виолет Сабо Лимож қаласындағы Sicherheitsdienst (SD, СС қауіпсіздік қызметі) күзетіне берілді, онда оны СС Штурмбаннфюрер Ковач төрт күн бойы сұраққа тартты. Ол өзінің атын «Викки Тейлор» деп атады, егер Испания арқылы Англияға оралуға тура келсе, осы есімді пайдалануды жоспарлаған еді. (Ол бұл есімді неге таңдағаны белгісіз, бірақ ол венгр тілінде «тігінші» дегенді білдіретін szabo сөзімен байланысты болуы мүмкін.) Содан кейін оны Париж қаласындағы Фресне түрмесіне көшіріп, 84-авеню Фохтағы Гестапо штаб-пәтеріне алып келді, онда Sicherheitsdienst оны сұраққа тартты және азаптады, олар оның нақты кім екенін және SOE агенті ретіндегі қызметін білді.

Равенсбрюк қаласы

Союздық әскерлер Францияға терең еніп, Джордж Паттонның үшінші армиясы Парижке қарай бет алған кезде, немістер ең құнды француз тұтқындарын Германияға жіберу туралы шешім қабылдады. 1944 жылдың 8 тамызында Сабоны SOE сымсыз операторы Денис Блохқа байлап, басқа ер және әйел тұтқындармен, соның ішінде бірнеше таныс SOE агенттерімен бірге, ауыстыру үшін пойызға мінгізді. Сапар барысында, шамамен Шалон-сюр-Марннан тыс жерде, одақтастардың әуе шабуылы күзетшілерді уақытша пойызды тастап кетуге мәжбүр етті, бұл Сабо мен Блохқа келесі вагондағы қамаудағы ер адамдарға дәретханадан су жеткізуге мүмкіндік берді. Екі әйел де азап шеккен ерлерге жігер беріп, рухтарын көтерді. Пойыз Реймске жеткенде, тұтқындар жүк көліктерімен екі түнге үлкен сарайға жеткізілді. Мұнда Сабо, әлі де Блохқа білегінен байланған, жақсы көңіл-күйде, киімдерін аздап жуып, SOE әріптесі Гарри Пюлеве өзінің басынан өткендері туралы айтты. Реймстен, Страсбург арқылы, тұтқындар Саарбрюкенге және Нойе-Бремм маңындағы транзиттік лагерьге пойызбен жетті. Лагерде санитарлық жағдай мүлдем болмады, ал тамақ тек жеңілмейтін нан қалдықтарынан тұрды. Шамамен он күннен кейін Сабо мен көптеген басқа әйелдер Равенсбрюк әйелдер концлагеріне жіберілді, онда соғыс жылдары 50 мың адам (барлығы 130 мыңнан) қаза тапты. Олар 1944 жылдың тамыз айының соңында Равенсбрюкке жетті. Ауыр еңбек пен азық-түлік жетіспеушілігіне қарамастан, ол бельгиялық қарсылық қозғалысының хабаршысының өмірін сақтап қалды, әрі тұтқындардың рухын көтеріп, американдық Вирджиния д'Альберт Лейктің айтуынша, үнемі қашу жоспарларын жасап отырды. Равенсбрюкте Сабо, Дениз Блох, Лилиан Рольф және Лейк Торгаудағы қосалқы лагерьдегі Хайнкель зауытына жіберілген 1000 француз әйелінің қатарында болды. Мұнда олар наразылық білдіріп, оқ-дәрі жасаудан бас тартты, содан кейін лагерь қабырғаларының сыртындағы көкөніс қоймасында жұмыс істеуге және картоп қазуға мәжбүр болды. Британдық әйелдер жақын маңдағы тұтқын лагеріндегі француз тұтқындарымен байланыс орнатты. Жақсы тамақтанған тұтқындар оларға қосымша азық-түлікпен көмектесіп, өздері құрастырған хабар таратушы арқылы Лондонға хабар жіберуді ұсынды (бірақ олардың сәтті болғанына ешқандай дәлел жоқ). Торгау оқиғасынан кейін Сабо, Блох, Рольф және Лейк 6 қазан күні Равенсбрюкке қайтарылған 250-ге жуық тұтқынның тобына кірді, онда Сабо мата дүкенінде жұмыс істеді. 1944 жылдың қазан айының соңында наразылық білдірген әйелдер Кенигсбергтегі жазалау лагеріне көшірілді, онда олар ағаштарды кесу, әуежай құрылысы үшін қатты мұздықты тазарту және тар теміржол үшін траншея қазу сияқты қатал физикалық жұмыстарға мәжбүр болды. Сабо орманға ағаштарды кесуге ерікті болды, онда ағаштар қысқы суық желден қорғады (Лилиан мен Дениз оған қосылуға тым нашар болды). 1944 жылдың қатал шығыс пруссиялық қысында әйелдер әр күні таңертеңгі сағаттарда бес сағатқа дейін тізілуге (апелге) тұруға мәжбүр болды, содан кейін жұмысқа жіберілді, көптегендері суықтан мерт болды. Сабо Германияға жіберілген кезде киген жазғы киімдерін ғана киіп, әйелдер азық-түлікпен қамтамасыз етілмеді және төсенішсіз мұздай барактарда ұйықтады. Кристин Ле Скорнет, Сабомен дос болған он жеті жасар француз қызы, және Жанни Руссо, Торгау көтерілісінің басшыларының бірі, Сабоның рухын сақтап, азаттыққа үміттенгенін және қашуды жоспарлағанын айтты. 1945 жылдың 19 немесе 20 қаңтарында үш британдық агент Равенсбрюкке қайтарылып алынып, алдымен қатыгездікпен шабуылға ұшыраған, содан кейін жазалау бункеріне жабылды, онда олар жеке-жеке ұсталды. Әйелдердің денсаулығы нашар болды, Рольф мүлдем жүре алмайтын еді, ал зорлық-зомбылық Сабоның рухын сызды.

Атқару

Сабо 1945 жылғы 5 ақпан күні немесе одан бұрын Равенсбрюктегі атқыштар аллеясында 23 жасында қаза болды. Ол тізе бүгіп тұрғанда, СС Роттенфюрер Шультпен лагерь командирі Фриц Сухреннің (өлім жазасын тағайындаған), лагерь бақылаушысы және командирдің орынбасары Иоганн Шварцхубердің, СС Шарфюрер Заппе, СС Роттенфюрер Вальтер Шенк (крематорийге жауапты), лагерьдің бас дәрігері доктор Рихард Троммер және стоматолог доктор Мартин Хелингердің куәгерлігімен бас артына оқ атты. Дениз Блох пен Лилиан Рольф – екеуі де жүре алмағандықтан мүшеқаптармен әкелінген – нацистік биліктің жоғары лауазымды тұлғаларының бұйрығымен бір уақытта атылды; олардың денелері лагерьдегі крематорийде күлге айналдырылды. Олардың киімдері, әдетте атқыштардан кейін лагерь мүліктік бөлмесіне (Effektenkammer) қайтарылатын болған, бірақ бұл жолы қайтарылмады.

Салыстырулар

Сабо, Блох және Рольфпен бірге Равенсбрюкте СОЭ-нің тағы бір мүшесі – Сесили Лефорт та өлім жазасына кесілді. Ол 1945 жылдың ақпан айында газ камерасында қаза болды. Францияда 41 әйел, F бөлімінің СОЭ агенттері қызмет етті, олардың кейбіреуі екі жылдан астам, ал көпшілігі бірнеше ай ғана қызмет етті. Олардың 26-сы Екінші дүниежүзілік соғыстан аман қалды. Сабо да бар, он екі агент өлім жазасына кесілді, біреуі кемесі суға батқанда қаза болды, екеуі түрмеде аурудан, ал біреуі табиғи себептерден қайтыс болды. Әйел агенттердің жасы 20-дан 53-қа дейін болды.

Мұражайлар мен ескерткіштер

Сабоның қабірі белгісіз. Оның ресми еске алу орны – Бруквуд әскери бейіштегі жоғалғандарға арналған Бруквуд 1939–1945 ескерткіші. Оның аты 26-шы панельдің 3-бағанында көрсетілген. Виолетта Сабо ҒК мұражайы Херефордширдегі Вормелоу Тамптағы Виолеттаның ағылшын туыстары бұрын иеленген және Виолетта соғысқа дейін айналасындағы төбелерде серуендеу үшін баратын шағын үйінде орналасқан. Ол білектің жарақатынан айыққанда және Францияға екі рет сапар жасағанда да фермада болды. Тания Сабо 2000 жылы мұражайдың ашылуына қатысты, сондай-ақ Вирджиния МакКенна, Лео Маркс және SOE мүшелері де қатысты. Джерси соғыс туннельдерінде Сабоға арналған тұрақты көрме бөлмесі бар. Корольдік музыка колледжі әншілерге сүйемелдеме жасайтын пианистерге Violette Szabo ҒК еске алу сыйлығы деп аталатын жыл сайынғы сыйлық тартады. Стоквеллде, Оңтүстік Лондонда Сабоға арналған қабырға суреті бар, ол 2001 жылы салынған: Стоквелл соғыс ескерткіші, Стоквелл жолы. Терең қорғаныс жайына кіреберісінің сыртына салынған бұл қабырға суретін Брайан Барнс (Стоквелл Парк мектебінің оқушыларының көмегімен) жасаған. Онда Стоквеллдің танымал тұлғалары, Сабо және Винсент Ван Гог бейнеленген. Бұл сурет сонымен қатар соғыста қаза тапқан жергілікті тұрғындарды да еске алады. 2008 жылы мүсінші Карен Ньюменнің Сабоның қола бюсті Ламбет сарайының алдындағы Темза өзенінің Альберт жағалауында ашылды. Ламбет қалалық әкімшілігі ғимаратының кіреберісінде Сабоның осы ауданда тұрғандығын еске салатын тақта орнатылған. Сабоға Le Clos-те ескерткіш орнатылған, ол 1944 жылдың 8 маусымында Саудагер II тобы қонған жерге жақын. Оның есімі Францияны азат ету үшін өмірін берген F бөлімінің агенттеріне арналған Валенсайдағы SOE ескерткішіне, сондай-ақ Англиядан ұшып, бірақ RAF Темпфордқа қайтып оралмаған SOE агенттеріне арналған ескерткішке жазылған. Сабоның ескерткіші Салон-ла-Тур ауылындағы регби алаңына кіреберісінде де орналасқан, ол сол жерде тұтқынға алынған.

Медиа

Сзабоның қызы Тания Сзабо 1944 жылы Франциядағы екі миссиясының хроникасын, бала кезінен естеліктермен бірге жазды. Автор Джек Хиггинс кіріспе сөзді жазды, ал Лимузиндегі миссияға онымен бірге болған АҚШ-тың француз радио операторы Жан-Клод Гье кіріспе жазды. 2007 жылдың 15 қарашасында Джерсидегі соғыс туннельдерінде "Жас, батыл және әдемі: Арнайы операциялар агенті лейтенант Виолетта Сзабоның миссиялары" кітабының таныстырылымында Джерсидің вице-губернаторы оның есімінен: "Ол бүгінгі жастарға осы қауіптерге толы жұмысты істеуге шабыт береді" деді. Одет Черчилль: "Ол арамыздағы ең батылы болды". Сзабоның Германия басып алған Франциядағы соғыс кезеңіндегі қызметі Вирджиния Маккеннаның басты рөлде ойнаған "Оның есімін мақтанмен ой" фильмінде бейнеленді, бұл фильм 1956 жылы жарық көрген Р.Дж. Миннидің осы аттас кітабына негізделген. Replay Studios компаниясының 2009 жылғы "Velvet Assassin" видео ойыны Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде одақтас тыңшысы болған Сзабоның өмірінен шабыттанды, ал ойынның басты кейіпкері оның есімін бөліседі. 2018 жылғы он минуттық "Менің өмірім" атты пьесасы, драматург Либби Митчеллдің 365 күндік әйелдер жобасы үшін жасалған, Сзабоның соңғы сәттері мен Равенсбрюктегі уақытынан шабыт алды. Онда сонымен қатар Вера Аткинс, Денис Блох және Лилиан Рольф сияқты кейіпкерлер де бар. 2018 жылдың маусым айында оның қызы Тания Би-би-сидің "Antiques Roadshow" бағдарламасының 41-ші сериясындағы "Пионер әйелдер" арнайы бағдарламасында анасы туралы сұхбат берді.