Кіріспе
«Үлкен аспан» – 1947 жылы американдық жазушы А. Б. Гатри кіші жазған батыстық роман. Бұл Гатридің Орегон жолы және Монтананың 1830 жылдан бастап, таушылар дәуірінен бастап, "1880 жылдардағы мал өсіру империясына дейін, содан кейінгі уақытқа дейін" дамуы туралы алты романың біріншісі. Алты кітаптың алғашқы үш кітабы – «Үлкен аспан», «Батысқа жол» және «Әділ жер, әділ жер» – хронологиялық тәртіп бойынша (бірақ жариялану тәртібімен емес) толық трилогияны құрайды, оқиға 1830 жылдары басталып, 1870 жылдары аяқталады. 1952 жылғы киноадаптация.
the 1952 film adaptation
The Big Sky is a 1947 Western novel by A. B. Guthrie Jr. It is the first of six novels in Guthrie's sequence dealing with the Oregon Trail and the development of Montana from 1830, the time of the mountain men, to "the cattle empire of the 1880s to the near present." The first three books of the six in chronological story sequence (but not in the sequence of publishing) – The Big Sky, The Way West, and Fair Land, Fair Land – are in themselves a complete trilogy, starting in the 1830s and ending in the 1870s.
Сюжет
Боун Кодиль – отбасымен бірге Кентуккиде тұратын жас жігіт. Американың батысына адамдар көшіп бара жатқанда осылай болып тұр. (Бунның Кентуккиді тапқан Дэниел Бунның атымен аталуы мүмкін.) Бунның әкесі анасын ғана емес, інісі мен өзінің де жанында зорлық көрсетеді. Бір күні Бун қалада проблема тудырғаннан кейін әкесі оны ұра бастайды, ал Бун ағаш үйіндісінен таяқпен әкесінің басына соққы береді. Әкесінің ауыр жарақат алғанын, тіпті өлген болуы мүмкін екенін білген соң, ол үйге қайтып, әкесінің ең қымбат мылтығын ұрлайды. Анасы кешкі асқа дайындалған қуырылған тауықты сыйлық ретінде ұсынады. Содан кейін Бун қашып кетеді. Балалық шағын еске түсіргенде, ол анасынан туған ағасы Зеб Каллоуэйді еске алады. Ағасы таулы аймақта өмір сүрген адам еді, анасы мен әкесі оны бейшара деп есептеген. Бун осы өмірді өзі үшін дұрыс деп шешіп, батысқа, тауларға аттанады. Жолда арбасы мен есегі бар Джим Дикинс есімді бір адаммен кездеседі. Джим Бунга өмірден көбірек нәрсе қалағанын айтады және Бунның дұрыс шешім қабылдағанын түсінеді. Келесі қалаға келгенде Джим ақшаға арбасын сатуға және Бунмен бірге саяхаттауға шешім қабылдайды. Бірақ қалаға кіргенде Бунның әкесі де келгенін көреді және ол мылтығын қайтарып алмақшы. Бун қашып кету үшін жақын жердегі өзенге секіреді, ал Джим өзен жағалауынан Бунға күтіп тұруға айқайлайды. Тағы да жолға шыққан Бун Джонатан Бедвелл есімді басқа саяхатшымен кездеседі. Бедвелл Бунды мас қылып, мылтығын ұрлап алады. Бун мылтығын қайтарып алмақшы болады, бірақ таба алмайды. Бірақ ол Бедвеллді басқа қаладан көріп, оған шабуыл жасайды. Шериф жақын жерде болып, оларды айырады. Шериф оларды сотқа апарады, ал тез соттан кейін Бедвелл мылтыққа құқық алады, өйткені барлығы оның мылтығы екеніне сенеді. Бун түрмеде жаза өтеуге кесіледі, бірақ ол ешқандай қателік жасағанын мойындамайды, сондықтан шериф оны мойындау үшін қамшылайды. Тем уақытта Джим Дикинс Бунның барган жолымен келе жатыр. Жергілікті тұрғындардан жағдайды білгеннен кейін, ол тек қызығушылық танытады. Шерифті мас қылып, түрме кілтін ұрлап, Бунды босатады. Олар барлығы ішіп отырған қонақ үйге қайтады. Бун ат ұрлап, екеуі Сент-Луиске қашып кетеді. Бун мен Дикинс Миссури өзенімен жоғары қарай саяхаттап бара жатқан француз кемесіне жұмысқа орналасады. Сол жерде жігіттер кеменің аңшысы және нұсқаушысы Дик Саммерспен танысады, ол Бун үшін үлгі болады, өйткені Бунның жарылғыш мінезі оны көп қиындыққа түсіреді. Кемеде капитанның Тель-Ай есімді үнді қызы бар. Капитан мен оның серігі экипажға онымен сөйлесуге қатаң тыйым салады, өйткені олар Қара аяқ басшысымен қарым-қатынасты жақсарту үшін оның қызын қайтарып әкеледі және олар зақымдалған қызды қайтарып әкегісі келмейді. Бун қызға көз тастап, бірден ғашық болады. Олар Қара аяқ еліне жеткенде, Тель-Ай бір түні жоғалып кетеді. Көп ұзамай Қара аяқтар шабуыл жасап, кемені жояды және барлық адамдарды өлтіреді, бірақ Бун, Дикинс және Саммерс қашып құтылуға жетеді. Романның көп бөлігі Бун Кодилдың тері аулаушы болып, өркениеттен алыстап бара жатқанда қиындықтармен күресуіне арналған. Дик Саммерс таулы өмірді жалғастыру үшін тым қарт екенін түсінеді және Джим Дикинс пен Бун Кодилды тастап, Миссуридегі жеріне ауыл шаруашылығымен айналысуға оралады. Бун Тель-Айға деген құмарлығын жалғастырып, ақырында оны қайтадан таба алады. Сол кезде қара аяқтылардың көпшілігі шешек ауруынан қайтыс болады. Сыйлықтар арқылы Бун Тель-Айдың ағасын, әкесінің өлімінен кейін басшыны, оған Тель-Айды беруге көндіреді, ол Бунға оны жақсы көретінін айту үшін ым тілін қолданады. Джим Дикинс, Тель-Ай және Бун тайпаның ішінде тату өмір сүреді, Бун ақыры өзін үйлесімді деп санайды. Тель-Ай ақырында жүкті болады, Бунның қуанышына орай. Бірақ бала туғанда соқыр болып туады. Оның қызыл шашы да бар, Бунның жақын досы Джим Дикинс сияқты. Тель-Айдың өзіне опасыздық жасағанын ойлап, Бун күйреген. Ол Джим Дикинсті өлтіріп, Тель-Айдан шығысқа қашып кетеді. Бун Кентуккиге оралғанда, анасы олардың отбасында қызыл шашты адамдар болғанын байқайды. Бун өзінің шатасуына және Кентуккидегі тұрмысқа төзбейді және көрші қызды азғырады немесе зорлайды, ол жылап-сықтап тұрса да, олар қашан үйленетінін сұрайды. Сол түні ол батысқа қашып кетеді: "Ол [иесіні...
Тарихи дерек
Гатри осы кітабын жазу үшін Осборн Расселдің "Траппердің күнделігі", немесе "Роки тауларында тоғыз жыл, 1834-1843" және Фрэнсис Паркманның кітаптарын пайдаланғанын мәлімдеді.