Екінші дүниежүзілік соғысындағы Stalag II B тұтқын лагері
Stalag II-B
Сталаг II B: тұтқындық лагері, Екінші дүниежүзілік соғыс, Польша, тұтқындар, нацистер, тарих. Лагерьдің құрылуы, мақсаты және тұтқындары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Stalag II B – Екінші дүниежүзілік соғыста неміс әскерінің тұтқындар лагері. Ол Померанияның Хаммерштейн қаласының батысында (қазіргі Чарне, Померания воеводиясы, Польша) темір жолдың солтүстік жағында орналасқан. Лагерьде поляк, француз, бельгиялық, серб, голланд, совет, итальян және американ тұтқындары сақталған.
Stalag II B was a German World War II prisoner of war camp situated west of the town of Hammerstein, Pomerania (now Czarne, Pomeranian Voivodeship, Poland) on the north side of the railway line. It housed Polish, French, Belgian, Serbian, Dutch, Soviet, Italian and American prisoners of war.
Лагерь тарихы
Лагерь бұрынғы әскери оқу алаңында (Übungsplatz) орналасқан және Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде орыс тұтқындары үшін лагерь ретінде пайдаланылған. 1933 жылы ол алғашқы нацистік концлагерлердің бірі ретінде құрылды, неміс коммунистерін орналастыру үшін, бірақ бірнеше айдан кейін таратылды және тұтқындар басқа жерге депортацияланды. 1939 жылдың қыркүйек айының соңында лагерь қыркүйек науқанынан польшалық сарбаздарды, әсіресе Поморзе армиясынан шыққандарды орналастыру үшін әскери тұтқын лагеріне айналды. Алғашында олар 1939–1940 жылдардың қатал қысында шатырларда тұрды, ал барлық қасқырлардың құрылысы 1941 жылға дейін аяқталмады. Суық ауа, нашар санитарлық жағдай және азық-түлік рационының жетіспеуі кең таралған ауруларға және көптеген өлім-жітімге әкелді. 1940 жылдың мамыр-маусымында, Германияның Франция мен Бельгияны басып алуы кезінде және одан кейін француз және бельгиялық тұтқындар келе бастады. Оларға орын беру үшін көптеген поляктар Женева конвенциясын бұзу арқылы әскери тұтқын мәртебесінен бас тартып, азаматтық құл жұмысшыларға айналдырылды, ал кейбіреулеріне Volksliste-ге қол қою ұсынылды. Нәтижесінде поляктар аштық пен қорқынышқа ұшырады, сондай-ақ ауыр еңбек лагерлеріне айдалды. Польшалық еврей тұтқындары ауыр және қорлаулы жұмыс істеді. 1940 жылдың желтоқсан айында лагерьде 1691 поляк тұтқыны тіркелді. Жылы киімнің жетіспеушілігі және дұрыс тамақтанудың болмауы Марокко, Алжир, Тунис, Сенегал, Француз Суданы, Мадагаскар және Индокитайдан келген тұтқындар арасында өлім-жітімнің жоғары деңгейіне әкелді. 1941 жылдың сәуір айында серб тұтқындары лагерьге әкелінді. 1939 жылдың қазан айынан бастап поляк әскери тұтқындары орман және ауыл шаруашылығында жұмыс істеу үшін аудандағы жаңадан құрылған мәжбүрлі еңбек лагерлеріне жіберілді. Ақырында, әртүрлі ұлттан шыққан әскери тұтқындар Померания мен Ұлы Польшаның солтүстігіндегі әртүрлі қалалар мен ауылдарда орналасқан көптеген мәжбүрлі еңбек лагерлеріне (Arbeitskommando) жіберілді. Көптеген тұтқындар Германияның қосалқы лагерьлердегі қатыгездіктерін жиі еске алады. Польшалық тұтқындардың бастамасымен лагерьде медпункт құрылды, оны поляк дәрігері және тұтқын Эдмунд Мроцкиевич басқарды. Медпункт сонымен қатар поляк қарсылық ұйымы Одраның орталық пункті болды, ал Мроцкиевич оның мүшесі болды. Ұйым барлау, диверсия және саботаж әрекеттеріне қатысты. 1941 жылдың маусымында екінші лагерь, Lager Ost ("Шығыс кешені") құрылысы басталды, ол операция "Барбаросса" кезінде тұтқынға алынған көптеген совет тұтқындарын орналастыру үшін арналған. Ол теміржолдың оңтүстігінде орналасқан. 1941 жылдың қарашасында Lager Ost-та 40 000-50 000-ға жуық адамның өмірін қиған тиф эпидемиясы басталды. Неміс қызметкерлері арасында аурудың алғашқы жағдайлары пайда болған кезде ғана немістер эпидемияны емдеуге шешім қабылдады. Сталаг II B-де 38 383 совет тұтқыны ұсталды. Лагерьден немесе оның қосалқы лагерьлерінен қашуға әрекеттер болды. Неміс күзетшілері ескертусіз қашып кеткендерге оқ атты, ал қуғын-сүргіннен кейін тұтқынға алынған әскери тұтқындар өлтірілді немесе жазалау қосалқы лагерлеріне, кейіннен Грос Розен және Штутхоф концлагерлеріне жіберілді. 1943 жылдың тамызында Тунис науқанында тұтқынға алынған алғашқы американдық тұтқындар келді. 1943 жылдың қыркүйегінен бастап лагерьге итальяндық тұтқындар да әкелінді. 1945 жылдың сәуірінде лагерьді Кеңес Қызыл Армиясы азат етті.
The camp was situated on a former army training ground (Übungsplatz), and had been used during World War I as a camp for Russian prisoners. In 1933 it was established as one of the first Nazi concentration camps, to house German communists, however, it was dissolved after several months, and the prisoners were deported elsewhere. In late September 1939 the camp was changed to a prisoner of war camp to house Polish soldiers from the September Campaign, particularly those from the Pomorze Army. At first they lived in tents, throughout the severe winter of 1939–1940, and construction of all the huts was not completed until 1941. Cold combined with poor sanitary conditions and food rations, resulted in widespread diseases and many deaths. In May–June 1940, during and following the German invasion of France and Belgium, French and Belgian prisoners began to arrive. To make room for them, many of the Poles were forced to relinquish their POW status to become civilian slave laborers, in a violation of the Geneva Conventions, and some were offered to sign on the Volksliste. Faced with poor results, the Germans subjected the Poles to starvation and terror, as well as deportations to heavy labor subcamps. Polish Jewish POWs were assigned to hard and humiliating work. In December 1940, 1,691 Polish prisoners were recorded as being there. Lack of warm clothing and malnutrition resulted in high mortality among POWs from Morocco, Algeria, Tunisia, Senegal, French Sudan, Madagascar and Indochina. In April 1941, Serbian POWs were brought to the camp. Since October 1939, Polish POWs were sent to newly formed forced labour subcamps in the area, to work in forestry and agriculture. Eventually POWs of various nationalities were sent to numerous forced labour subcamps (Arbeitskommando) located in various cities, towns and villages in Pomerania and northern Greater Poland. Many POWs often recalled German abuse in the subcamps. On the initiative of the Polish POWs, a camp infirmary was organized, led by Polish doctor and POW Edmund Mroczkiewicz. The infirmary was also the focal point of the Polish resistance organization Odra, and Mroczkiewicz was its member. The organization was involved in intelligence, diversion and sabotage actions. The construction of the second camp, Lager Ost ("East Compound") began in June 1941 to accommodate the large numbers of Soviet prisoners taken in Operation Barbarossa. It was located south of the railway tracks. In November 1941 a typhoid fever epidemic broke out in Lager Ost, which lasted until March 1942, claiming some 40,000 50,000 victims. The Germans decided to treat the epidemic only when the first cases of disease occurred among German personnel. A total of 38,383 Soviet POWs were held Stalag II B. There were attempts to escape from the camp or its subcamps. German guards shot at those escaping without warning, and POWs captured after a chase were either murdered or sent to penal subcamps and later to concentration camps, mainly Gross Rosen and Stutthof. In August 1943 the first American prisoners arrived, having been taken prisoner in the Tunisian campaign. From September 1943, also Italian POWs were brought to the camp. In April 1945 the camp was liberated by the Soviet Red Army.
Түрме
1943 жылдың тамызында Сталаг АҚШ құрлық әскерлерінің қарапайым сарбаздары үшін жаңадан ашылғаны туралы хабарланды, онда 451 адам болды. Хаммерштейн орналысы аймақтағы жұмыс жасақтарының штабы ретінде жұмыс істеді және оған тіркелген әскери тұтқындардың (POW) бес бөлігінен аспады. Осылайша, 1944 жылдың мамыр айының соңында әскери құрамы 4807 деп тіркелгенімен, олардың ішінде тек 1000-ы ғана лагерь аумағында болды. 1945 жылдың қаңтар айында лагерьтің ең көп саны 7200 америкалыққа жетті, олардың 5315-і 9 ірі Arbeitskommando ("Жұмыс тобы") құрамында болды.
In August 1943 the Stalag was reported as newly opened to privates of the US ground forces with a strength of 451. The Hammerstein installation acted as a headquarters for work detachments in the region and seldom housed more than one fifth of the POWs credited to it. Thus at the end of May 1944, although the strength was listed as 4,807, only 1,000 of these were in the enclosure. At its peak in January 1945, the camp strength was put at 7,200 Americans, with some 5,315 of these out on 9 major Arbeitskommando ("Work Companies").
Сипаттама
Лагерь қалыпты екі тікенді сыммен қоршалған кеңістікте жайылған. Қосымша қоршаулар құрамалар мен ішкі құрамаларды құрады. Шығыс құрамасында 10 мың орыс ұсталған, ал қалған ұлттар – 16 мың француз, 1600 серб, 900 бельгиялық және американдықтар Солтүстік құрамасында ұлтына қарай бөлінді. Американдық қоршауда ойын алаңы, шеберханалар мен медициналық пункт, душ және дезинфекциялау бөлімі болды. Кейде әрбір үш қабатты, ені 45 фут (14 метр), ұзындығы 180 фут (55 метр) болатын үш казармада 600-дан астам адам орналастырылды. Бұл өте тығыз казармаларға қарамастан, жағдай әрқайсысында 1000-ға дейін соғыс тұтқындарын ұстайтын орыс казармаларынан жақсырақ болды. Казармалар орталық жуынатын бөлмемен екіге бөлінді, онда жиырма кран болды. Ішуге жарамды су соңғы екі айда күнінің бір бөлігінде жабылғаннан басқа, кез келген уақытта қолжетімді болды. Төсектер – стандартты соғыс тұтқындарының үш қабатты төсектері, әр адамға бір неміс жамылғысы (плюс Қызыл Кресттен екі жамылғы) берілді. Әр казарманың алдыңғы және артқы жағында тек түнгі уақытта ғана пайдаланылатын арықтар орналасқан. Үш пеш әр казарманың алдыңғы жартысын жылытты, ал екі пеш артқы жартысын. Отын рационы әрқашан жеткіліксіз болды, ал 1944 жылдың желтоқсанында пешке бір күнде берілетін көмірдің ең төменгі мөлшеріне дейін төмендетілді. Жылы күндері немістер отын рационының бір бөлігін бермейтін.
The camp sprawled over surrounded by the usual two barbed wire fences. Additional fences formed compounds and sub compounds. Ten thousand Russians were detained in the East Compound, while the other nationalities — 16,000 French, 1,600 Serbs, 900 Belgians — and the Americans were segregated by nationality in the North Compound. Within the American enclosure were the playing field, workshops and dispensary, showers, and delouser. At times more than 600 men were quartered in each of the three single story barracks 45 feet (14 m) wide and 180 feet (55 m) long. Despite these extremely crowded barracks, conditions contrasted well with the Russian barracks which held as many as 1,000 POWs apiece. Barracks were divided in two by a centre washroom which had twenty taps. Water fit for drinking was available at all hours except during the last two months when it was turned off for part of the day. Bunks were the regulation POW triple decker bunk beds with excelsior mattresses and one German blanket (plus two from the Red Cross) for each man. In the front and rear of each barracks was a urinal to be used only at night. Three stoves provided what heat there was for the front half of each barrack, and two for the rear half. The fuel ration was always insufficient, and in December 1944 was cut to its all time low of of coal per stove per day. On warm days the Germans withheld part of the fuel ration.
Мәжбүрлі еңбек
Сталагта тұтқындарға көмектесетін жұмыстардан басқа ешқандай жұмыс істелмеді. Жұмыс істеуге жарамды барлық адамдар коммандостарға жіберілді, онда жағдай шамамен келесідей болды: 29 америкалықтан тұратын топ күзетпен Слупск (кейін Столп) қаласының жанындағы үлкен шаруашылыққа әкелінді, онда күзетсіз 12 француз әскери тұтқыны жұмыс істеп жатты. Америкалықтар үлкен кірпіш еденді қораның бір бөлігіне орналастырылды. Қораның жанында шошқа, мал және астық сақталды. Тұтқындар екі қабатты төсектерде, екі жамылғымен жатты. Француздардың жеке кішкентай ғимараты болды. Күзетшілер американдықтардың бөлмесіне ашылатын кішкентай бөлмеде тұрды. Әр күні адамдар таңғы сағат 6-да тұрып, Қызыл Кресттен келген азық-түлік пен картоп сорпасы, нан және кофе жасауға ыстық су ішті. Сағат 6:30-да олар қасықтары мен эмальданған ыдыстарын жуып, казармаларын тазалады. Үш үлкен шүмектегі сумен шашылып, жуынып, қырқылып алды. Сыртқы дәретхана үш орындықтан тұрды. Сағат 7-де олар "суық мінезді неміс шаруалары" жүргізетін ат арбаларымен картоп егісіне аттанды, олар тұтқынды ("kriegie") атып тастауға мүмкіндік күтетін. Қарулы күзетшілердің бақылауында олар сағат 11:30-ға дейін картоп қазып, түскі асқа шаруашылыққа оралды. Түскі ас Қызыл Кресттен келген азық-түлік пен неміс көкөніс сорпасынан тұрды. Сағат 13:00-де арбаларға отырып, тұтқындар сағат 16:30-ға дейін жұмыс істеді. Кешкі ас сағат 17:00-де Қызыл Кресттен келген азық-түлік пен шаруалардың сорпасы, картоп және соусынан құралды. Кешкі ас ішкеннен кейін олар сағат 18:30-ға дейін 9 метрге 2 метрлік қоршаумен қоршалған аулада отыра алатын. Содан кейін күзетші оларды түнге дейін бөлмелеріне құлыптады. Жексенбі күндері күзетші тұтқындарға күні бойы "аулада" демалуға немесе серуендеуге рұқсат берді, бірақ олар уақыттың көп бөлігін казармаларын тазалауға және киімдарын жууға жұмсады. Фермадан келген жексенбілік түскі асқа әдетте еттен жасалған пудинг пен ірімшік кіретін. Әр ай сайын әр тұтқынға төрт стандартты Қызыл Кресттен келген жәшік берілді. Бұл жәшіктер алыс коммандостарға пойызбен, ал жақын жердегі бөлімшелерге неміс армиясының жүк көліктерімен жеткізілді. Жәшіктер күзетшілердің бөлмесінде сақталып, содан кейін берілді. Шаруашылық коммандосындағы қызмет мерзімі әдетте шексіз болды. Басқа жұмыс топтарында ол нақты жоба аяқталғанға дейін жалғасты.
Except for housekeeping chores benefiting POWs, no work was performed in the Stalag. All men fit to work were set out to Kommandos where conditions approximated the following: A group of 29 Americans were taken under guard to a huge farm from Słupsk (then Stolp), where 12 French POWs were already working without guards. Americans were billeted in a section of a large brick floored barn. Adjoining sections were occupied by pigs, cattle and grain. POWs slept on double decker bunk beds under two blankets. The French had a small building of their own. Guards lived in a small room opening onto the Americans' quarters. Each day the men rose at 06:00 and breakfasted on Red Cross food and potato soup, bread and hot water (for coffee) which they drew from the farm kitchen. At 06:30 they washed their spoons and enameled bowls and cleaned their barracks. They shaved and washed themselves in three large wash pans filled from a single spigot which gave only cold water. The outdoor latrine was a 3 seater. At 07:00 they rode out to potato fields in horse drawn wagons driven by "coldly hostile German farmhands" who would welcome the opportunity to shoot a "kriege." Under the watchful, armed guards they dug potatoes until 11:30 when they rode back to the farm for the noon meal. This consisted of Red Cross food supplemented by German vegetable soup. Boarding the wagons at 13:00, POWs worked until 16:30. The evening meal at 17:00 consisted of Red Cross food and the farmers' issue of soup, potatoes and gravy. After this meal they could sit outdoors in the fenced in pen of 30 feet (9 m) by 8 feet (2 m) until 18:30, after which the guard locked them in their section for the night. On Sundays, the guard permitted POWs to lounge or to walk back and forth in the "yard" all day, but they spent a good deal of their time scrubbing their barracks and washing their clothing. Sunday dinner from the farm usually include a meat pudding and cheese. Once a month each POW received a large Red Cross food box containing four regulation Red Cross parcels. These were transmitted to distant Kommandos by rail and to nearby units by German Army trucks. Parcels were stored in the guards' room until issued. The average tour of duty on a farm Kommando lasted indefinitely. On other work detachments it lasted until the specific project had been completed.
Эвакуациялау және босату
1945 жылғы 28 қаңтарда тұтқындар келесі күні таңертең сағат 08:00-де лагерьті эвакуациялауға дайын болу туралы нұсқау алды. Осы нұсқауларды алғаннан кейін, М/Сержант Джон М. Макмахан, "Сенімді адам" (MOC) (лагерь басшылығымен байланыс орнату үшін таңдалған тұтқын) 25 адамдық топтар мен 200 адамдық роталар бойынша ұйымдастыру жоспарын жасады, оларға НКО-лар басшылық етті. Бірақ эвакуация күні тұтқындар лагерьден осылай шығарылды, сондықтан бастапқы жоспарға аса қатысы болмады. Неміс күзетшілері тұтқындарға казармадан шығуға бұйрық берді. Жолға 1200 адам жиналған соң, қалған 500-ге казармада қалуға рұқсат берілді. 1200 адамнан тұратын ұйымдаспаған колонна суық пен қарға қарай бет алды. Күзетшілердің қанағаттануы байқалды, сондай-ақ Қызыл Кресттен азық-түлік те болды. Бірінші күні колонна әрқайсысы 400 адамнан тұратын үш топқа бөлінді, әр топқа НКО жауапты болды. Келесі үш ай бойы колонна жолда болды, аптасына 6 күн орташа есеппен жүріп отырды. Неміс рационы тұрақты да, жеткілікті де емес еді. Әр тоқтаған жерде Макмахан кофе, темекі немесе шоколадты картопқа айырбастап, сол картопты тұтқындарға бөліп берді. Ең қажеттісі – нан, бірақ ол үнемі берілмейтін. Қажетті кезде оны ешқашан алуға болмады. Соу әдетте сулы неміс соусы болды, бірақ бірнеше рет тұтқындарға қалың құрғақ бұршақ соусы берілді. Кейбір маңызды НКО-лардың күш-жігері арқасында колонна өтетін лагерьлерден Қызыл Крест азық-түліктері алынды. Осының арқасында көптеген тұтқын сапарды аяқтады. Тұтқындардың ұрлық жасау қабілеті де көмектесті. Ауа райы қорқынышты болды. Көбінесе қатты суық немесе жаңбыр немесе қар жауатын. Тұтқындар көбінесе жылытылмаған сарайлар мен аңдарда жатты. Кейде олар жаяу қалды, ал кейде жылы сарай таба алды. Қызыл Кресттен азық-түлік біткен және күзетшілердің ашуы оянған бір кезді қоспағанда, тұтқындардың көңіл-күйі жоғары болды. Көптеген тұтқындар мүмкіндігінше шаштарын қырқып, киімдерін таза ұстауға тырысты. Уақыт өте келе әлсіз тұтқындар колоннадан шығып, басқа колонналарды күтіп отыратын. Осылайша, 6-7 наурызда Даленде колонна 900-ге жуық американдық тұтқынға дейін азайды. 19 наурызда Траммда 800 адам жұмыс тобына жіберілді, ал 133 тұтқын қалды. Бір аптадан кейін оларға Лауэнбергтен келген үлкен жұмыс тобы қосылды. 13 сәуірде колонна Дэнненберг маңында төрт Spitfire ұшағынан атқыланды. Он тұтқын қаза тапты. Колоннаның қалған бөлігі Марлаг X C, Вестертимкеге барды, онда олар 18 ақпанда кеткен Stalag II B-де қалған адамдармен кездесті, үш күндік сапардан кейін Stalag X B-ге жетті, содан кейін 16 сәуірде Marlag X C-ге көшті. Вестертимке 1945 жылғы 28 сәуірде британдықтар тарапынан азат етілді.
On 28 January 1945, POWs received instructions to be ready to evacuate the camp at 08:00 hours the following morning. Upon receipt of these instructions, M/Sgt. John M. McMahan, the "Man of Confidence" (MOC) (a prisoner selected to liaise with the camp authorities) set up a plan of organisation based on 25 man groups and 200 man companies with NCOs in charge. On the day of the evacuation, however, POWs were moved out of camp in such a manner that the original plan was of little assistance. German guards ordered POWs to fall out of the barracks. When 1,200 men had assembled on the road, the remaining 500 were allowed to stay in the barracks. A disorganised column of 1,200 marched out into the cold and snow. The guards were considerate, and Red Cross food was available. After the first day, the column was broken down into three groups of 400 men each, with NCOs in charge of each group. For the next three months, the column was on the move, marching an average of a day 6 days a week. German rations were neither regular nor adequate. At almost every stop McMahan bartered coffee, cigarettes, or chocolate for potatoes which he issued to the men. Bread, the most important item, was not issued regularly. When it was needed most it was never available. The soup was, as a rule, typical watery German soup, but several times POW got a good, thick dried pea soup. Through the activity of some of the key NCOs, Red Cross food was obtained from POW camps passed by the column on the march. Without it, it is doubtful that the majority of men could have finished the march. The ability of the men to steal helped a lot. The weather was atrocious. It always seemed to be either bitter cold or raining or snowing. Quarters were usually unheated barns and stables. Sometimes they slept unsheltered on the ground; sometimes they were fortunate enough to find a heated barn. Except for one period when Red Cross food was exhausted and guards became surly, morale of the men remained at a high level. Practically all the men shaved at every opportunity and kept their appearance as neat as possible under the circumstances. From time to time weak POWs would drop out of the column and wait to be picked up by other columns which were on the move. Thus at Dahlen on 6–7 March the column dwindled to some 900 American POWs. On 19 March at Tramm, 800 men were sent to work on Kommandos, leaving only 133 POWs who were joined a week later by the Large Kommando Company from Lauenberg. On 13 April the column was strafed by four Spitfires near Dannenberg. Ten POWs were killed. The rest of the column proceeded to Marlag X C, Westertimke, where they met the men they had left behind at Stalag II B who had left on 18 February, reached Stalag X B after an easy three day trip, and then moved on to adjacent Marlag X C on 16 April. Westertimke was liberated by the British on 28 April 1945.