Кіріспе

Бухгалтерлік есеп – әдетте бизнес-мектептерде оқытылатын, бухгалтерлік есеп мамандығына бағытталған академиялық пән. Бухгалтерлік есеп – жоғары техникалық және стандарттарға негізделген мамандық болғандықтан, тәжірибелі мамандар мен ғалымдардың екеуі де өздерін сарапшылар деп санауы мүмкін. Бухгалтерлік есеп бизнестің көптеген басқа салаларына тікелей әсер етеді және қаржымен тығыз байланысты. Бухгалтерлік есеп пен қаржының теориялық негіздері экономика ғылымынан туындайды.

Есептік академия

Профессорлық лауазымға қойылатын талаптар әлем бойынша үлкен айырмашылықтарға ие. Профессор болып тағайындалғаннан кейін, келесі қадам – ғалымдық атақ алу болып табылады. Көптеген оқу орындарында бұл қадам өте бәсекелі. Көптеген оқу орындары академиялық дәрежелерді, кәсіби сертификаттарды және тәжірибелік білімді бағалайды. Бухгалтерлік, теориялық абстракциялардан гөрі, практикалық білімге көбірек бағытталған. Көптеген студенттер осы салаға дереу қолданылатын білім алу үшін келеді. Ересек білім алушылар мен басшылар профессорлардан бухгалтерлік немесе коммерциялық ұйымдарда тәжірибе болуын күтеді. Олар білім беруде практикалық мысалдар мен MBA жағдайларын қарастыру әдісін қалайды. Керісінше, PhD студенттері бухгалтерлік есептен PhD дәрежесін алған ғылыми профессорларды артық көреді.

Есептік стипендиялар рейтингісі

Зерттеушілер мен мекемелердің сапалы есептеу зерттеулерін жүргізу қабілеті академиялық қауымдастықта қабылданатын көптеген шешімдердің маңызды факторы болып табылады. Мұндай шешімдерге болашақ Ph.D. студенті қай бағдарламаға түсуі, профессор қай жерде сабақ беруі және қай жоба бойынша кіммен ынтымақтасуы жатады. Осы себепті, шешім қабылдаушыларға пайдалы ақпарат ұсыну мақсатында, есептеу мекемелерін және жеке оқытушыларды олардың зерттеу нәтижелеріне сәйкес бағалау үшін көптеген зерттеулер жүргізілді. Эмпирикалық зерттеулер көрсеткендей, есептеу журналдары экономика және басқа да бизнес салаларындағы ұқсас журналдармен салыстырғанда жалпы алғанда аз зерттеу мақалаларын жариялайды. Соның салдарынан, есептеу ғалымдары академиялық жарияланымдарда бизнес мектептеріндегі әріптестеріне қарағанда аз жетістікке жетеді. Есептеу және басқа да бизнес салалары арасындағы жарияланымдар мөлшерінің өзгешелігіне байланысты, академиялық авторлардың рейтингтеріне негізделген соңғы зерттеуде, ең жоғары рейтингтегі журналдағы бір жарияланымның бәсекелестік құндылығы есептеуде ең жоғары, ал маркетингте ең төмен деп тұжырымдалды.

Қаржы саласындағы стипендиядан айырмашылығы

Қаржы, бизнес мектептерінің тағы бір мамандығы, есеппен байланысты. Дегенмен, есеп ғылымы қаржылық есеп беру, қаржылық басқару, аудит, ақпаратты басқару және салық салу сияқты ерекше білім салаларына көбірек назар аударады. Ал қаржы, инвестициялар мен басқа да еркін айналымдағы активтерді басқаруға бағытталған. Қаржы және есеп ғылымындағы тағы бір айырмашылық – мақалаларға сілтемелер саны, сөздер саны және жариялану процесінің мерзімі.

Есеп және экономика

Есепке алумен байланысты пайда, шығын, кіріс және капитал сияқты негізгі ұғымдардың теориялық негізі экономикадан туындайды. Ал, есепке алу ұғымдары экономикада, әсіресе ұлттық шоттарда маңызды рөл атқарады.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда көптеген есеп бойынша профессорлар компаниялар заңында мойындалған төрт тіркелген аудитордың біріне мүше және ACCA, ICAEW, ICAS және ICAI сияқты бухгалтерлік органдар консультативтік комитетінің мүшелері болып табылады. 2004 жылғы жоғары деңгейдегі MBA біліміне қатысты Ұлыбритания үкіметінің саясаты туралы толық ақпарат алу үшін «Chartered Accountant» және «Chartered Certified Accountant (ACCA)» мақалаларына жүгініңіз. Дегенмен, бұл талап міндетті емес. Профессорлық қызметке немесе кафедра басшылығына үміткер болудың басты шарты – ғылыми журналдарда жарияланған мақалалар негізінде бағаланатын ғылыми зерттеулерге қосқан үлес.

Америка Құрама Штаттары

Құрама Штаттарда аккредиттелген университетте оқытушы болып тағайындалу үшін ең төменгі талап – бухгалтерлік есеп бойынша бакалавр дәрежесі және қосымша он сегіз кредиттік аспирантуралық оқу. MBA немесе Бухгалтерлік есеп магистрі сияқты аспирантурадан кейінгі білім алу ұсынылады. Ең жоғары деңгейдегі бизнес-мектепте, әсіресе ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізетін мектепте жұмысқа орналасу үшін бухгалтерлік есеп немесе оған ұқсас саладағы PhD дәрежесі қажет. Сондай-ақ, тіркелген бухгалтер (Certified Public Accountant) болуы да қатты ұсынылады. АҚШ-тағы бухгалтерлік бағдарламалардың болашағы жақсарып келеді. Бухгалтерлік бағдарламаларға 60 000 студент қабылданған 1993 және 1994 жылдары студенттер саны ең жоғары шарына жеткенімен, кейін азайды, ал 2002–2003 жылдары 37 000 бакалавр дәрежесі берілді. Бұл өткен жылмен салыстырғанда 6%-ға артық. Сонымен қатар 12 655 магистр дәрежесі берілді, бұл 30%-ға өсімді көрсетеді. Бұл өсімге соңғы dot com құлауынан кейін ақпараттық технология саласындағы жұмыс орындарының азаюы, Sarbanes-Oxley заңының жұмыспен толық қамтуға әсері және соңғы есептік скандалдар себеп болды.