Кіріспе

Позитивті есеп – нақты есептік тәжірибені түсіндіруге және болжауға бағытталған академиялық есептік зерттеулердің бір саласы. Бұл, "оптималды" есеп стандарттарын дамытуға және ұсынуға тырысатын нормативті есептен өзгеше.

Өмірбаян

Оң есеп 1960 жылдардың аяғында бухгалтерлік есеп саласында кеңінен тараған эмпирикалық зерттеулердің нәтижесінде пайда болды. Росс Уоттс пен Джеролд Циммерманның Рочестер университетінің Уильям Э. Саймон бизнес-әкімшілік мектебінде жасаған жұмыстары (1978 және 1986 жылдары) және 1979 жылы "Бухгалтерлік есеп және экономика журналының" құрылуы осы саланы академиялық мектеп ретінде қалыптастырды. Алғашқы мақалалар жарық көрген кезде көптеген сынға ұшырады.

Көзқарастар

Оң есеп фирманың келісім-шарттық көзқарасымен байланысты болуы мүмкін. Фирма «келісімшарттардың торабы» ретінде қарастырылады, ал есеп – келісімшарттарды жасау және орындауды жеңілдетуге арналған құрал. Осы көзқарас бойынша, есептік тәжірибелер әртүрлі тараптар арасында алдын ала келісімге қол жеткізу арқылы келісімдерге байланысты шығындарды азайту мақсатында дамиды. Мысалы, оң есеп консерватизмді – яғни, зияндарды тану үшін төменгі (пайдаларды тану үшін жоғары) растау деңгейін талап етуді – келісім-шарт нарықтарында, оның ішінде басқарушылық сыйақы келісімдері мен кредиторлардың қарыз келісімдерінде туындайды деп санайды. Мысалы, консерватизм болмаған жағдайда, басқарушылық сыйақы келісімдері менеджерлерді кейіннен негізсіз деп дәлелденген ағымдағы есептерге сүйене отырып сыйақымен марапаттауы мүмкін. Оң есептің келісім-шарттық көзқарасы оны есептің құндылықтық маңыздылығын зерттейтін зерттеулермен қарама-қарсы қояды: соңғылары есептің басты рөлі фирманы бағалау екенін, демек консерватизм сияқты тәжірибелер оңтайлы емес екенін көрсетеді. Құндылықтық маңыздылық мектебі келісім-шарттар жасауға қатысты пайдалылығына қарағанда, акционерлерге есептік ақпараттың пайдалылығына көбірек мән береді.

Тиімділік перспективасы

Тиімділік тұрғысы Оң есеп теориясына зерттеушілердің фирманың нақты көрсеткіштерін бейнелейтін есептік әдістерді әр түрлі менеджерлердің қалай таңдайтынын түсіндіру үшін қабылданады. Осы тұрғыдан қарағанда,