Кіріспе
Құс түрлері Үлкен қара шаға (Buteogallus urubitinga) – бүркіттер, шағалар және Еуропалық қаршығалар да кіретін Accipitridae тұқымдасына жататын жыртқыш құс.
The great black hawk (Buteogallus urubitinga) is a bird of prey in the family Accipitridae, which also includes the eagles, hawks, and Old World vultures.
Таксономия
Ұлы қара сойқаны 1788 жылы неміс натуралисі Иоганн Фридрих Гмелин Карл Линнейдің "Жаратылыс жүйесі" еңбегінің қайта қаралып, кеңейтілген нұсқасында ресми түрде сипаттады. Ол оны бүркіттер, соқырлар және туыстарымен бірге Falco туысына жатқызды және Falco urubitinga деген екі атауын берді. Гмелиннің сипаттамасы 1648 жылы неміс натуралисі Георг Маркгрейвтің "Бразилияның табиғи тарихы" еңбегінде сипатталған "урубитингаға" негізделген. Ұлы қара сойқаны қазір Buteogallus туысына жататын тоғыз түрдің бірі болып саналады, бұл туысты 1830 жылы француз натуралисі Рене Лессон енгізді. Туыстың атауы 1779 жылы Бернард Жермен де Ласепедтің бүркіттер үшін енгізген Buteo және 1760 жылы Матурин Жак Бриссонның қадақтар үшін енгізген Gallus туыстарының қосындысынан құралған. Урубитинга деген сөз Tupi тілінен алынған, ол "ірі қара құс" деген мағынаны білдіреді. Екі түршесі белгілі: Сол жылдың тамызында, өте өзгермелі жас қауырсындағы ұқсастықтарға сүйене отырып, сол жеке құс Мэн штатының Биддефорд қаласында қайта пайда болды. Бұл құс АБА (American Birding Association) тарапынан "2018 жылғы ең керемет кешіп келген құс" деп танылды. Бірнеше ай бойы із-түзсіз жоғалғаннан кейін, ол Мэн штатының Портленд қаласындағы Диринг Оукс саябағында қайта пайда болды және қаңтардың 20-сы күні қарлы бораны кезінде құтқарылып, Avian Haven құс реабилитациялық орталығына жеткізілгенге дейін сол жерде тұрақты түрде мекендеді. Құсқа қаңтардың 31-нде Avian Haven орталығында ауыр қырау салдарынан аяқтары мен тырнақтарына қан жетпейтін болғандықтан эвтаназия жасалды. 2020 жылдың қаңтар айында құс салынды және Мэн штатының мұражайында қойылды.
Өсіру
Ол ағашта үлкен таяқтан ұя салады және көбінесе бір қара дақты, ақшыл жұмыртқа туады.
Диета
Үлкен қара сойқы негізінен жорғалаушылармен, басқа да ұсақ омыртқалы жануарлармен (мысалы, қосмекенділер, балықтар, құстар және ұсақ сүтқоректілер [соның ішінде жартылай құстар]), крабтармен, ірі жәндіктермен, өлікпен, жұмыртқалармен және жемістермен қоректенеді, көбінесе жаяу аулайды. Бұл түрді жиі орман үстінен ұшып жүргенін көруге болады. Амазонка өзендері бойында ол жұмыртқа мен балапандарды іздеп, хоатзиннің ұя салатын ошақтарына шабуыл жасағаны байқалған.