Кіріспе

1946–1949 жылдарғы нацистік басшылардың сот процестері

Кейінгі Нюрнберг соттары (Нюрнберг әскери трибуналдары; 1946–1949 жж.) – нацистік Германия басшыларының (1933–1945 жж.) жасаған соғыс қылмыстары бойынша өткен он екі әскери сот. Нюрнберг әскери трибуналдары Халықаралық әскери трибунал өткізген Нюрнберг процесінен кейін, 1946 жылдың қазан айында аяқталды. Кейінгі Нюрнберг соттары АҚШ әскери соттарымен жүргізілді және нацистік Германияның бизнес-қоғамдастығының адамзатқа қарсы қылмыстары, атап айтқанда, құл еңбегін пайдалану және басып алынған елдерді тонау, сондай-ақ одақтас әскери тұтқындарына, партизандар мен жауынгерлерге қатыгездік жасаған Вермахт офицерлерінің соғыс қылмыстарына қатысты істерді қарады.

Өмірбаян

Одақтастар бастапқыда Халықаралық әскери трибуналда соғыс қылмыстары бойынша бірнеше халықаралық сот процестерін өткізуді жоспарлаған, бірақ әскери және азаматтық соғыс қылмыскерлерін заңды түрде басқару және олардың тағдырын анықтау мәселесінде келісе алмағандықтан бұл жоспар орындалмады. Алайда, Одақтас Бақылау Кеңесінің 1945 жылғы 20 желтоқсандағы №10 заңы Германиядағы оккупациялық аймақтардың әскери билігіне соғыс қылмыскерлері деп күдіктенген адамдар мен әскерилерді сотқа беруге рұқсат берді. Осы заңға сәйкес, АҚШ билігі Нюрнбергтегі ірі соғыс қылмыскерлеріне қарсы өткен алғашқы сот процесінен кейін тағы он екі сот өткізді. Бұл сот процестерінің барлығында судьялар мен прокурорлар американдықтар болды, ал прокуратураның бас кеңесшісі – бригадир генерал Телфорд Тейлор. Басқа оккупациялық аймақтарда да осыған ұқсас сот процестері өтті.

Сынақтар

АҚШ-тың Нюрнберг әскери трибуналдары алдындағы он екі сот 1946 жылдың 9 желтоқсанынан 1949 жылдың 13 сәуіріне дейін өтті. Көптеген ұзақ мерзімге кесілген жазалар 1951 жылы жоғары комиссар Джон Дж. МакКлойдың жарлығымен жазадан босату арқылы айтарлықтай қысқартылды, бұл үшін қатты саяси қысым көрсетілді. Айнзатцгруппендер ісі бойынша шығарылған он есімдік жаза түрме жазасына ауыстырылды. Түрме жазасын алғандардың көптегені толығымен босатылды.

Сын

Нюрнберг әскери трибуналдарының кейбіреулері азаматтық халықты "рухтық бомбалаудың" – оның ядролық түрлерін қоса алғанда – заңды деп шешкені үшін, сондай-ақ белгілі бір жағдайларда азаматтық халықты жазалаудың рұқсат етілетіні туралы үкім шығарғаны үшін сынға түсті.