Кіріспе

1944 жылғы неміс соғыс қылмысы

Малмеди қырғыны – 1944 жылдың 17 желтоқсанында Бельгияның Малмеди қаласы маңындағы Баунес жол торабында, Ардендер шабуылы кезінде (1944 жылдың 16 желтоқсаны – 1945 жылдың 25 қаңтары) жасалған неміс соғыс қылмысы. Kampfgruppe Peiper тобының сарбаздары қысқаша шайқастан кейін қарсыласуын тоқтатқан 84 АҚШ әскерінің әскери тұтқындарын (АТТ) өлтірді. Вафен СС сарбаздары АҚШ-тың әскери тұтқындарын шаруаның егістігінде жинап, оларға автоматтан оқ жауып, өлтірді; қырғынның оқ жарысынан аман қалған көптеген әскери тұтқындар басына оқтап, құтырылды. Бірнеше адам тірі қалды. "Малмеди қырғыны" термині 84 АҚШ әскери тұтқынын шаруаның егістігінде атып өлтіргеннен басқа, кейін Бельгиядағы ауылдар мен қалаларда Вафен СС жасаған бейбіт азаматтар мен әскери тұтқындарды өлтірудің басқа да жаппай қырғындарын қамтиды. Бұл Вафен СС соғыс қылмыстары Дахау соттарының (1945–1947) бөлігі болған Малмеди қырғыны ісінде (1946 жылдың мамыр-шілдесі) қарастырылды.

Саяси

Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Үшінші рейхтің Женева конвенцияларын бұзуы – одақтас әскерлер мен АҚШ армиясының Батыс майданындағы (1939–1945) әскери қызметшілерінде Вермахт пен Вафен СС-тен үрей тудыруға бағытталған психологиялық соғыс түрі болды. Сондықтан Гитлер шайқастарды Вермахт пен Вафен СС-тің КСРО-дағы Шығыс майданында (1941–1945) Кеңес әскерімен соғысқан сол қатыгездікпен жүргізуді бұйырды. Арденн қарсы шабуылында Kampfgruppe Peiper, SS Obersturmbannführer Йоахим Пейпердің басқаруымен 6-шы SS Panzer армиясының сол жақ қанатының бронетанкілік алғы шебі болды. Вафен СС жаяу әскері АҚШ шебін бұзғаннан кейін, Пейпер танкілері мен бронетранспортерлерін Линьевильге қарай жылжытып, Ставелот, Тройс-Понт және Вербомонт қалалары арқылы Хью қаласының жанындағы Мез өзеніндегі көпірлерге жетіп, басып алуға тиіс болды. Арденн қарсы шабуылының стратегиясы 1-ші SS Panzer дивизиясының танктерінің көп бөлігі үшін ең мықты жолды қорлағандықтан, Kampfgruppe Peiper конвойы Tiger II танкілері сияқты бронетехниканың салмағына шыдамайтын нашар жолдармен, екінші деңгейдегі жолдармен жүрді.

Америкалық қарсы шабуыл

Немістер Арденн операциясының солтүстік майданында – Арденн шайқасындағы майданның «бұлжы» бөлігінде – АҚШ армиясынан күтпеген қарсылыққа тап болды; бір күні бойы 22 сарбаздан тұратын американдық барлау взводы (18 жаяу әскер және төрт артиллерия бақылаушысы) Бельгияның Ланзерат ауылында шамамен 500 Ваффен СС десантшысымен шайқасып, оларды ұстап қалды. Кешке қарай неміс 9-шы парашют полкі (3-ші парашют дивизиясы) соғысып, американдық барлау взводын қоршап алды, өйткені олар оқ-дәрі таусылғандықтан шайқастан шығуға мәжбүр болды – бұл Ланзерат ауылы арқылы Kampfgruppe Peiper тобының ілгерілеуін тоқтатты. Сол шайқаста Ваффен СС десантшылары артиллерия бақылаушыларының біреуін өлтіріп, 14 американдық сарбазды жаралады. Американдық барлау взводына қолданудан кейін, десантшылар сақтықтан соң шабуылдауды тоқтатты, орман ішінде үлкен американдық жаяу әскері мен танктері жасырынып отыр деп сенді. 12 сағаттан астам уақыт бойы 9-шы парашют полкінің сақты сарбаздары түн ортасында Пейпердің танктері Ланзератқа келгенше күткенімен, әрекет етпеді; содан кейін Ваффен СС десантшылары барлап, орманнан американдық сарбаздарды таба алмады. Хонсфельдті басып алғаннан кейін, Пейпер тағайындалған бағытынан Бюллингендегі шағын жанармай қоймасын басып алу үшін бұрылып, онда Ваффен СС жаяу әскері ондаған АҚШ әскери тұтқындарын дереу өлім жазасына кесті. Содан кейін Пейпер батысқа қарай, Мёз өзеніне қарай ілгеріледі және Модерсхайд, Шопен, Онденвал және Тиримонт қалаларын айналып өтіп, Линьевильді басып алды. Жер бедерінің қиындығы мен жолдардың нашар сапасы Kampfgruppe Peiper тобының ілгерілеуін қиындатты. Тиримонт ауылының шығысында бронетехника тікелей Линьевильге бара алмай, Пейпер жоспарланған бағытынан ауытқыды: солға бұрылудың орнына бронетехника оңға бұрылып, Мальмеди, Линьевиль және Уэймс қалаларынан бірдей қашықтықтағы Бауннез жол торабына қарай ілгеріледі. Қырғыннан аман қалған 43 адамның алғашқылары 17 желтоқсан күні сағат 14:30 шамасында 291-ші жауынгерлік инженерлік батальонының патрулімен кездесті. 10 мәйіттің бас жарақаттары болды, мылтық саптамасымен соққан соққылар бас сүйекті сындырған. Басқа тергеулер Ваффен СС АҚШ әскери тұтқындарын аз өлтіргенін және қаза болғандардың санын 300 мен 375 аралығында АҚШ сарбаздары және Kampfgruppe Peiper тобының 111 бейбіт тұрғыны деп көрсетті.

Соғыс қылмыстары бойынша сот

1946 жылдың мамыр айынан шілдесіне дейін өткен Малмеди қырғынының сотында майдандағы командирлердің Waffen SS-тің қарсыластары – АҚШ әскери тұтқындарын өлтіргені үшін жол берген жауапкершіліктері анықталды. Атап айтқанда, бұл Waffen SS генералы Йозеф Дитрих (6-шы танк армиясы); SS штурмбанфюрері Вернер Поецке (1-ші SS танк дивизиясы «Лейбштандарт СС Адольф Гитлер»); және SS оберштурмбанфюрері Йоахим Пейпер (Kampfgruppe Peiper) еді, олардың әскерлері Малмедидегі нағыз соғыс қылмысын жасады. Вермахт пен Waffen SS әскерлері мен офицерлерінің соғыс қылмыстарына қатысты істер 1945 жылдан 1947 жылға дейін оккупацияланған Германиядағы, істен шығарылған Дахау концлагерінде өткізілген Дахау соттарында қарастырылды. Дахау соттарында соғыс қылмыскерлері сотталып, 43 адамға өлім жазасы берілді (оның ішінде Пейпер мен Дитрих), 22 адам өмір бойына бас бостандығынан айырылды, ал сегіз адам қысқа мерзімге түрмеге жабылды. Дегенмен, өлім жазасының ешқайсысы орындалмады, және Пейпер мен Дитрих 1956 және 1955 жылдары босатылды.