Альфред Йодль: Екінші дүниежүзілік соғыстың генерал-штаб бастығының тағдыры

Кіріспе

Неміс генералы (1890–1946)

Альфред Йозеф Фердинанд Йодль (Alfred Josef Ferdinand Jodl; 10 мамыр 1890 – 16 қазан 1946) – екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі Германияның генерал-оберсты, Вермахттың Бас штабының операциялық басшысы болды. Соғыстан кейін Йодльге Нюрнбергтегі одақтастар ұйымдастырған сотта бейбітшілікке қарсы қылмыстар жасауға құлықтанды, агрессиялық соғыстар жоспарлауға, бастауға және жүргізуге, соғыс қылмыстары мен адамзатқа қарсы қылмыстарға қатысты айыптар тағылды. Оған тағылған негізгі айып – оның қылмыстық «Командалық» және «Комиссарлық» бұйрықтарына қол қоюы. Барлық айыптаулар бойынша кінәлі деп танылып, өлім жазасына кесіліп, 1946 жылы Нюрнбергте атқыланды.

Ерте өмір және мансап

Альфред Йодль Мюнхендегі әскери кадет мектебінде білім алды, оны 1910 жылы бітірді. Фердинанд Йодль, кейіннен әскер генералы болған, оның кіші інісі еді. Ол Вена университетінің философы және психологы Фридрих Йодльдің сіңілі баласы болды. Йодль католик дінінде тәрбиеленді, бірақ өмірінің кейінгі кезеңінде одан бас тартты. 1914 жылдан 1916 жылға дейін ол Батыс майданындағы артиллерия бөлімінде қызмет етті, 1914 жылдың қараша айында батырлығы үшін 2-дәрежелі Темір крестпен марапатталды және жараланғаны үшін де марапатталды. 1917 жылы ол қысқа мерзімге Шығыс майданына жіберілді, содан кейін Батыс майданына штаб офицері ретінде қайта оралды. 1918 жылы ол батырлығы үшін 1-дәрежелі Темір крестпен марапатталды. 1918 жылы Германия империясы жеңілгеннен кейін, ол Германия армиясының (Рейхсвер) құрамында кәсіби әскери қызметін жалғастырды. Йодль екі рет үйленді: 1913 жылы және (әйелі қайтыс болғаннан кейін) 1944 жылы.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Йодль Веймар Республикасының соңғы жылдарында армияның жоғарғы басшылығындағы Truppenamt ("Троп кеңсесі") операциялық бөлімінің майоры болып тағайындалды. Ол генерал Людвиг Бекке бағынды. 1939 жылдың қыркүйегінде Жодль алғаш рет Адольф Гитлермен кездесті. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, Аншлюстан кейін 1938 жылдың қазанынан 1939 жылдың тамызына дейін Жодль 44-ші дивизияның командирі болып тағайындалды. 1939 жылдың 23 тамызында Гитлер оны жаңа құрылған Вермахттың (Oberkommando der Wehrmacht - ОКВ) операциялық штабының бастығы етіп тағайындады, бұл Польшаға неміс шабуылына аз уақыт қалғанда болды. Жодль Дания мен Норвегияға жасалған шабуыл кезінде штаб бастығы қызметін атқарды. Францияның құлауынан кейін, Жодль Германияның Ұлыбританияны жеңуіне үміттенді және 1940 жылдың 30 маусымында: "Англияны жеңу – Германияның соңғы жеңісі енді тек уақыт мәселесі" деп жазды. Жодль 1941 жылдың 6 маусымындағы Комиссарлар бұйрығына (советтік саяси комиссарларды ату туралы) және 1942 жылдың 28 қазандағы Коммандос бұйрығына (одақтас коммандостары, соның ішінде дұрыс киім киген сарбаздар, сондай-ақ азаматтық киім киген жауынгерлер, мысалы, макилер мен партизандар, егер неміс желісінде тұтқындалса, сотсыз дереу жазалануы керек) қол қойды. Жодль соғыстың көп бөлігін Гитлердің Шығыс Пруссиядағы алдыңғы қатардағы басқару пунктінде – "Волчье логово" деп аталатын жерде өткізді. 1944 жылдың 1 ақпанында генерал-полковник шеніне көтерілді. 1944 жылдың 20 шілдесінде Гитлерге қарсы жасалған қастандық кезінде ол жеңіл жарақат алды, соққыға ұшырады. 1945 жылдың 6 мамырында ОКВ атынан, Германияның және оның қарулы күштерінің басшысы болған Ұлы адмирал Карл Дёниц, Жодльге Темір крестің рыцарь кресін табыс етті, Дёниц 1945 жылдың 30 сәуірінде Гитлерден кейін Германияның және оның қарулы күштерінің басшысы болған еді. Еуропадағы неміс әскерлерінің аймақтық капитуляциясынан кейін, Дёниц Жодльді "барлық майданда бірден және толық капитуляция" талабына жауап беру үшін жіберді. Жодль 1945 жылдың 7 мамырында Реймсте ОКВ атынан Германияның капитуляция құжатына қол қойды. 8 мамырда Берлинде барлық одақтастармен капитуляция туралы келісім жасалды. 13 мамырда генерал-фельдмаршал Вильгельм Кейтель тұтқындалғаннан кейін, Жодль ОКВ басшысы болды.

Jodl's appointment as a major in the operations branch of the Truppenamt ('Troop Office') in the Army High Command in the last years of the Weimar Republic put him under the command of General Ludwig Beck. In September 1939, Jodl first met Adolf Hitler. During the build up to the Second World War, Jodl was nominally assigned as commander of the 44th Division from October 1938 to August 1939 after the Anschluss. He was chosen by Hitler to be Chief of the Operations Staff of the newly formed Oberkommando der Wehrmacht (OKW) on 23 August 1939, just prior to the German invasion of Poland. Jodl acted as chief of staff during the invasion of Denmark and Norway. Following the Fall of France, Jodl was optimistic of Germany's success over Britain, writing on 30 June 1940 that "The final German victory over England is now only a question of time." Jodl signed the Commissar Order of 6 June 1941 (in which Soviet political commissars were to be shot) and the Commando Order of 28 October 1942 (in which Allied commandos, including properly uniformed soldiers as well as combatants wearing civilian clothes, such as Maquis and partisans, were to be executed immediately without trial if captured behind German lines). Jodl spent most of the war at the Wolf's Lair, Hitler's forward command post in East Prussia. On 1 February 1944, he was promoted to the rank of Generaloberst (Colonel general). He was among those slightly injured during the 20 July plot of 1944 against Hitler, during which he suffered a concussion. On 6 May 1945, Jodl was awarded the Knight's Cross of the Iron Cross by Grand admiral Karl Dönitz, who had succeeded Hitler on 30 April 1945 as head of Germany and its armed forces. Following regional surrenders of German forces in Europe, Jodl was sent by Dönitz to respond to the demand for "immediate, simultaneous and unconditional surrender on all fronts." Jodl signed the German Instrument of Surrender on 7 May 1945 in Reims on behalf of the OKW. The surrender to all the Allies was concluded on 8 May in Berlin. On 13 May, on the arrest of Generalfeldmarschall Wilhelm Keitel, Jodl succeeded him as Chief of OKW.

Сот және айыптау

1945 жылғы 23 мамырда британ әскерлері Жодльді Фленсбург үкіметінің Доництің қалған мүшелерімен бірге тұтқындап, Ашкан лагеріне жеткізді. Кейін ол Нюрнберг процесінде Халықаралық әскери трибуналға тартылды. Ол бейбітшілікке қарсы қылмыс жасау, агрессиялық соғыстар жоспарлау, бастау және жүргізу, соғыс қылмыстары және адамзатқа қарсы қылмыстар жасады деген айып тағылды. Оған қарсы басты айыптар – оның қол қойған Командос бұйрығы мен Комиссар бұйрығы, олар тұтқынға алынған соғыс тұтқындарының белгілі бір санаттарын ұстап алғаннан кейін дереу атқылауға бұйрық берді. 1941 жылы кеңестік тұтқындарды жаппай атқан жайттар туралы сөз болғанда, Жодль тек жүре алмайтындар емес, жүргісі келмейтіндер ғана аттырылды деп мәлімдеді. Оған заңсыз депортация жасау және өлім жазасын орындауға көмектесу сияқты қосымша айыптар тағылды. Дәлел ретінде оның Дания азаматтарын, оның ішінде еврейлерді наци концлагерьлеріне жіберу туралы бұйрыққа қол қойғандығы ұсынылды. Ол бұл режимнің іс-әрекетіндегі рөлін мойындамаса да, сот француз судьясы Анри Доннедье де Вабрес келіспеген дәлелдер негізінде оның кінәлі екенін растады. Оның әйелі Луиза күйеуінің қорғау тобына қосылды. Кейіннен Альберт Шпеердің өмірбаянын зерттеген Гитта Серенимен сұхбаттасқанда, Луиза көп жағдайда одақтастардың айыптауы Жодльге қарсы айыптауды қорғаумен бөліспеген құжаттарға негізделгенін мәлімдеді. Дегенмен Жодль өзіне тағылған кейбір айыптардың жалған екенін дәлелдеді, мысалы, 1933 жылы Гитлердің Германияны бақылауына көмектескені туралы айып. Жодль «Құдайдың алдында, тарихтың алдында және халқымның алдында» кінәсіз екенін мәлімдеді. Барлық төрт айып бойынша кінәлі деп танылған ол 1946 жылғы 16 қазанда Нюрнберг түрмесінде дарға асылды. Жодльдің соңғы сөздері «Мен сені құттаймын, мәңгілік Германиям» («Ich grüße Dich, mein ewiges Deutschland») болды. Оның денесі, басқа тоғыз өлім жазасын алған адамдардың және Герман Герингтің (өзі белгіленген өлім жазасына кесілуінен бұрын өзін-өзі өлтірген) денелерімен бірге Остфридхофта өртелді, ал күлі Неонацистер тұрақты жерлеу орнын құруына жол бермеу үшін Исар өзенінің шағын саласы Венцбахқа шашылды. Кейіннен оның есімімен жасалған айқыш Бавариядағы Фрауэнхимзеедегі отбасылық қабірге қойылды. 2018 жылы жергілікті кеңес айқышты алып тастауға бұйрық берді, бірақ 2019 жылдың наурыз айында Мюнхен соты Жодльдің туыстарының отбасылық қабірді сақтау құқығын растады, сонымен қатар отбасы оның атын алып тастауға дайын екенін атап өтті.

Jodl was arrested, along with the rest of the Flensburg Government of Dönitz, by British troops on 23 May 1945 and transferred to Camp Ashcan and later put before the International Military Tribunal at the Nuremberg trials. He was accused of conspiracy to commit crimes against peace; planning, initiating and waging wars of aggression, war crimes and crimes against humanity. The principal charges against him related to his signature of the Commando Order and the Commissar Order, both of which ordered that certain classes of prisoners of war were to be summarily executed upon capture. When confronted with the 1941 mass shootings of Soviet POWs, Jodl claimed the only prisoners shot were "not those that could not, but those that did not want to walk". Additional charges at his trial included unlawful deportation and abetting execution. Presented as evidence was his signature on an order that transferred Danish citizens, including Jews, to Nazi concentration camps. Although he denied his role in this activity of the regime, the court sustained his complicity based on the evidence it had examined, with the French judge, Henri Donnedieu de Vabres, dissenting. His wife Luise attached herself to her husband's defence team. Subsequently, interviewed by Gitta Sereny, researching her biography of Albert Speer, Luise alleged that in many instances the Allied prosecution made charges against Jodl based on documents that they refused to share with the defence. Jodl nevertheless proved that some of the charges made against him were untrue, such as the charge that he had helped Hitler gain control of Germany in 1933. Jodl pleaded not guilty "before God, before history and my people". Found guilty on all four charges, he was hanged at Nuremberg Prison on 16 October 1946. Jodl's last words were reportedly "I salute you, my eternal Germany" ("Ich grüße Dich, mein ewiges Deutschland"). His remains, like those of the other nine executed men and Hermann Göring (who had killed himself prior to his scheduled execution), were cremated at Ostfriedhof and the ashes were scattered in the Wenzbach, a small tributary of the River Isar to prevent the establishment of a permanent burial site which might be enshrined by Neo Nazis. A cross commemorating him was later added to the family grave on the Frauenchiemsee in Bavaria. In 2018, the local council ordered the cross to be removed; however, in March 2019, a Munich Court upheld Jodl's relatives' right to maintain the family grave, while noting the family's willingness to remove his name.

Өлімнен кейінгі сот іс-әрекеті

1953 жылғы 28 ақпанда оның жесірі Луиза зейнетақысын және мүлкін қайтару үшін сотқа шағымданғаннан кейін, Батыс Германияның тазарту соты Жодлды халықаралық құқықты бұзғаны үшін кінәлі емес деп жариялады, бұл шешім Анри Доннедью де Вабрдің 1949 жылғы Жодлдың үкіміне қанағаттанбауына негізделді. Бұл кінәлі емес деген жариялау 1953 жылғы 3 қыркүйекте АҚШ-тың наразылығынан кейін Баварияның саяси азат ету министрі тарапынан жойылды, бірақ Жодлдың мүлкіне қатысты ақтаудың салдары күшінде қалды.