Кіріспе

Джеймс Стивенсон Гамильтон (2 қазан 1867 – 10 желтоқсан 1957) 1902–1946 жылдары Оңтүстік Африканың Саби табиғи қорығының алғашқы басқарушысы қызметін атқарды. Оның басшылығымен қорық кеңейтіліп, 1926 жылы Крюгер ұлттық паркіне айналды. Тсонга халқы оны Скукуза деп атады, себебі ол қорық аумағына келген кезде, қорықтағы барлық аң аулауға тыйым салып, жергілікті елді мекендерді көшіру арқылы "бәрін түгелдей өзгертіп жіберді". Скукуза лагері мен Скукуза әуежайы Оңтүстік Африкадағы жануарлар дүниесін қорғау ісінің қайраткері саналатын Стивенсон Гамильтонның құрметіне берілген атау.

Ерте өмір және әскери мансап

Джеймс Стивенсон Гамильтон 1867 жылдың 2 қазанында Ирландияның Дублин қаласында полковник Джеймс Стивенсон Гамильтон мен Элиза Гамильтон отбасында дүниеге келді. Тоғыз баланың үлкені болғандықтан, ол Шотландиядағы Ларкхолл қаласының жанындағы Фейрхолмдегі отбасылық атақ пен үйдің заңды мұрагері еді. Әскери мансапты таңдамас бұрын ол Гертфордширдегі Локерс Парк мектебінде, Рагбиде және Сэндхерстте білім алды. Ол сол жылы Натальда Иннискиллингтермен бірге әскери қызметке қатысты. 1890 жылдың 20 ақпанында лейтенант, ал 1898 жылдың 1 маусымында капитан шеніне ие болды. Экспедициядан кейін ол қайтадан әскери қызметке оралды және Екінші Бур соғысында (1899-1901) шайқасты, осы қызметі үшін патшайымның Оңтүстік Африка медалін және корольдің Оңтүстік Африка медалін алды. Сонымен қатар, ол 1900 жылдың 29 қарашасында соғыстағы қызметі үшін майордың құрметті шеніне (brevet rank) ие болды, ал соғыс аяқталғаннан кейін 1902 жылдың 12 қарашасында майордың толық шеніне (substantive rank) көтерілді.

Саби қорығының тарихы

Стефанус Йоханнес Паулюс Крюгер, көбінесе Пол Крюгер деп аталады, 1883 жылдан 1902 жылға дейін Оңтүстік Африка Республикасының президенті болды. Ол алғаш рет "жануарлар қорғалатын және табиғат Жаратушы жаратқан күйінде сақталатын белгілі бір аумақтарды бөліп қою" туралы ұсынды. Алайда, оның бұл көзқарасын парламент мүшелерінің көпшілігі қолдамады; оның, әсіресе Свазиленд пен Зулуланд арасындағы және Зутпансберг аймағындағы жерді сақтауға бағытталған әрекеттеріне күшті қарсылық көрсетілді. 1891 жылы Крюгер аң аулауға қатысты қолданыстағы заңдарды өзгертуге қол жеткізді, соның нәтижесінде мемлекет кейбір жануар түрлерін қорғауға кірісті. Басқа да кішкентай аумақтарды аң қорықтары деп жариялағаннан кейін, 1898 жылдың 26 наурызында ол Саби және Крокодил өзендері арасындағы "Goewerments Wildtuin" (Үкіметтік қорық) деп аталған аумақты Саби табиғи қорығы деп жариялады.

Стивенсон-Гамильтон және Саби табиғи қорығы

1902 жылдың маусым айында Оңтүстік Африкадағы жаңадан тағайындалған жергілікті істер жөніндегі комиссар сэр Годфри Лагден Джеймс Стивенсон Гамильтонды Саби табиғи қорығының алғашқы қараушысы етіп тағайындады, және ол британдық отарлық кеңсеге әскерден көшті. "Үйленбеген, жақсы жағдайдағы және кәсіби әскери" ретінде, аң аулау әлі жаңа ұғым болғандықтан, Стивенсон Гамильтонға Саби табиғи қорығында толық еркіндік берілді, Лагденнен алған жалғыз тапсырмасы – "өзін жағымсыз адам ретінде көрсету" еді. Осылайша, жыраф пен гнуді өлтіргендер ұсталды, қылмыстары үшін сотталды және айыппұл төледі. Осыдан кейін "оның жасағандары тарихқа енді. Ол қарауылдарын даярлады, арыстан мен жабайы иттің санын азайтты, браконьерлерге қарсы күресті жариялады және бүкіл аумақты патрульдеді".

Өлім

1957 жылы 10 желтоқсанда 90 жасында қайтыс болды.

Мұра

Стивенсон Хамильтон – тсонга халқының жақсы досы және олардың арасында құрметті адам болды. Резерватта тұратын тсонгалар оны "Скукуза" деп атады, бұл "барлық нәрсені аударып тастаған адам" немесе "тазалап, түзеген адам" деген мағынаны білдіреді. Бұл оның резерватта браконьерлікпен күресуге жасаған тыранына және Генри Александр Юноның сөзіне сәйкес, оңтүстік төмендіктегі жерлерден оларды қуып шығарғаннан кейін тсонга халқының оған деген қарым-қатынасына байланысты болды. Стивенсон Хамильтон тсонга тілін де, мәдениетін де жақсы білді, ал тсонгалар, піл, қарақұйрық, барс және арыстан сияқты үлкен аңдарды аулауда шебер болғандықтан, оған аң аурудың өнерін үйретті. Парктегі басты лагерь, бұрын Саби көпірі деп аталған, оның құрметіне Скукуза деп қайта аталды. Ол қайтыс болғаннан кейін, "кралдардың қарттары, олардың кейбіреулерін браконьерлік үшін түрмеге жіберген еді, былай деді: 'Бір ұлы адам кетті'".

Басқа көздер (қоса берілуі тиіс)

Сиябона Африка, 2011, Бірінші күзетші. (8 қазан 2011 ж. қарастырылды) "Жылан тәрізділердің эпонимдер сөздігі". Бо Боленс, Майкл Уоткинс, Майкл Грейсон. 253–254 беттер.