Кіріспе

Америкалық суретші Говард Финстер (2 желтоқсан 1916 – 22 қазан 2001) – американдық суретші және баптист пасторы, Грузия штатынан шыққан. Ол Құдайдың өсиетімен батпақты жерін «Тозақтан Жұмаққа» айналдырып, 46 000-нан астам туындысы бар халықтық өнер бағын құрғандығын айтты. Оның туындыларында аутсайдерлік, наивтік және көрегендік өнердің түрлері кездеседі. Финстер 1980-ші жылдары R.E.M. және Talking Heads тобының альбомдарына жасаған мұқабалары арқылы кеңінен танымал болды.

Ерте өмір

Финстер Алабама штатының Валли-Хед қаласында Сэмюэл мен Лула Финстердің отбасында дүниеге келді және 13 баланың бірі ретінде отбасылық шаруа қожалығында өмір сүрді. Ол алты жасынан бастап алтыншы сыныпқа дейін мектепке барды. Ол үш жасында алғашқы көрінесін көргенін айтты: көктен ақ көйлек киіп, төмен түсіп келе жатқан, жақында қайтыс болған әпкесі Эбби Роузды көреді. Ол оған: "Ховард, сен болашақта көреген адам боласың" деді. 13 жасында баптисттік жаңғыру жиынында "қайта туылды" және 16 жасында уағыздауды бастады. Ол жергілікті шіркеулерде кейде уағыз айтып, қалалық газетке мақалалар жазды, ал 1940 жылы Рок Бридж баптист шіркеуінде толық уақытты пастор болып жұмыс істеді. Кейіннен ол толық уақытты суретшілікпен айналысуға кіріспес бұрын, Алабама штатының Форт-Пейн қаласындағы Кармел тауы баптист шіркеуінде қызмет етті.

Көркем шығармалар

Финстер өзінің алғашқы бақ-музейін 1940 жылдардың соңында Грузия штатының Трион қаласында салуға кірісті. Онда адамзаттың өнертабыстарына арналған көрме ұйымдастырылды, онда Финстер бұрын-соңды жасалған барлық нәрсенің бірін, үйлер мен шіркеулердің модельдерін, қаз үйірін және үйректерге арналған тоғанды көрсетуді жоспарлады. 1961 жылы Триондағы жері бітіп қалғанда, ол Саммервилль қаласының жанындағы Пеннвиллге (Джорджия штаты) көшіп, "Құдайдың жаратылысының барлық ғажайыптарын көрсету үшін, Едем бағына ұқсас" Өсімдік шаруашылығы мұражайын салуға жер сатып алды. Мұражайда "Киелі кітап үйі", "Көзілдіріктер үйі", "Шылым шешетін мұнара", "Велосипед мұнарасы", "Пулеметтік бекініс" және бақтағы ең үлкен құрылыс – бес қабатты "Халық өнері шіркеуі" сияқты көрікті орындар бар. Сондай-ақ, ол "осылай адамдардың есіне жақсырақ сіңіп қалады" деп ойлап, Киелі кітаптан аяттар жазылған тақтайшаларды іліп қоя бастады. 1965 жылы ол уағыздау қызметін тоқтатып, бар уақытын Өсімдік шаруашылығы мұражайын жақсартуға арнады. 1976 жылы ол киелі сурет салу туралы тағы бір аян алды. Финстердің айтуынша, "бір күні мен велосипедті жөндеп жатқанда, саусағыммен сол жерге ақ бояуды жағып, саусағымның дөңгелек ұшына қарасам, онда адам беті пайда болды, содан кейін денеме жылы сезім келді, дауыс маған сөйлеп, "Қасиетті өнерді сал" деді". Оның туындыларының тақырыптары алуан түрлі: Элвис Пресли сияқты поп-мәдениет өкілдері, Джордж Вашингтон, Рональд Рейган сияқты тарихи тұлғалар, "Шайтанның жамандығы" және "Жақын Иоанн" сияқты діни бейнелер, НЛО және шетелдіктер, соғыс және саясат. Оның суреттері түрлі-түсті және егжей-тегжейлі, олар перспективасыз жазық бетте салынған және көбінесе сөздермен, әсіресе Киелі кітап аяттарымен жабылған. Әр суреттің нөмірі бар: Құдай оған ізгі хабарды тарату үшін 5000 сурет салуды бұйырған еді, ал Финстер олардың санын қадағалап отыруды қалады. Ол 1985 жылы Рождествоға дейін бірнеше күн қалғанда 5000 суретті аяқтады, бірақ өлген күніне дейін сурет салуды және нөмірлеуді жалғастырды. 1989 жылы оның саны он мыңға жетті. 1975 жылы ол бұқаралық ақпарат құралдарында танымал болды. Сол жылы Атлантадағы WAGA телеарнасы оның туралы хабар таратты, сондай-ақ ол алғаш рет "Paradise Garden" деп атаған мұражайы туралы Esquire журналында мақала жарияланды. Ол 1976 жылы алғашқы көрмесіне қатысып, 1977 жылы АҚШ Конгресі кітапханасы үшін төрт сурет салды. 1984 жылы Венеция биенналесіне қатысты. Финстердің бірнеше туындылары Вашингтондағы Смитсонов американдық өнер мұражайында қойылған. Финстер Афинадағы (Джорджия штаты) R.E.M рок-тобымен бірлесіп жұмыс істегеннен кейін ұлттық деңгейде танымал болды. Топ 1983 жылы Финстердің Paradise Garden бағында "Radio Free Europe" әніне клип түсірді. Келесі жылы топтың әншісі Майкл Стайп пен Финстер екінші альбомының мұқабасы үшін бірлесіп сурет салды. Содан кейін топ Финстерге құрмет ретінде "Maps and Legends" әнін шығарды (үшінші альбомындағы Fables of the Reconstruction). R.E.M. тобымен бірге Финстер 1985 жылы түсірілген "Афина, GA: Inside Out" деректі фильмінде де көрінді, онда ол суретші болу тарихын айтады. Финстер (және оның өнері) сонымен қатар топтың "Radio Free Europe" әніне түсірілген клипінде пайда болады. Talking Heads тобы 1985 жылы Little Creatures альбомы үшін Финстерден сурет жасауды тапсырыс берді, ол кейіннен Rolling Stone журналының жылдың үздік альбом мұқабасы деп танылды. Финстердің суреттерін альбом мұқабасы ретінде пайдаланған басқа суретшілер: Мемори Дин, Пирс Петтис және Адам Агейн. 1994 жылы оның Paradise Garden бағының бір бөлігі Атлантаның Жоғары мұражайының тұрақты коллекциясына қосылды. Билл Маллони Vigilantes of Love тобынан (сонымен қатар Афина, Джорджиядан шыққан христиан) 1994 жылы Финстердің өнерінен шабыдаланып "The Glory and the Dream" әнін жазды. Говард Финстер миллиондаған адамды аутсайдерлік өнермен таныстырды, бірақ оның аты шулы болғанмен, ол діни насихатқа баса назар аударды. Talking Heads тобының альбомы туралы ол былай деді: "Менің ойымша, мен олар үшін жасаған алғашқы мұқабада жиырма алты діни аят бар. Олар шыққаннан кейін екі жарым ай ішінде бір миллион пластинка сатты, яғни мен екі жарым айда әлемге жиырма алты миллион өлең жеткіздім!". Оның туындыларын жіктеуде халықтық өнер, аутсайдерлік өнер және көрер өнердің мазмұны бірімен-бірі байланысты.