Кіріспе

Марстың жолы – американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми фантастикалық повесі. Алғаш рет 1952 жылғы қарашада Galaxy Science Fiction журналында жарияланып, кейін The Martian Way and Other Stories (1955), The Best of Isaac Asimov (1973) және Robot Dreams (1986) жинақтарында қайта басылды. Ол сондай-ақ 1965 жылға дейінгі ең жақсы повестьтердің бірі деп дауыс берілгеннен кейін The Science Fiction Hall of Fame, Volume Two (1973) кітабына енгізілді. Бастапқыда "Марстың жолы" повесінде әйел персонаждар болған жоқ, бірақ Galaxy журналының редакторы Х. Л. Голд біреуін қосуды талап етті. Азимов Рихард Свенсонға ренішті әйел беріп, талабына бағынды. Бұл Голдтың күткені емес еді, бірақ ол оқиғаны қабылдады. Азимов 1952 жылы "Марстың жолы" повесін жазғанда, Сатурн сақиналарын құрайтын сынықтардың диаметрі шамамен 1,6 километрден асатын деп есептелді. Қазір сақина сынықтарының ешқайсысы бірнеше метрден аспайтыны белгілі. Марсқа соңғы сапар тұрақты үдеумен (демалыс үшін қысқа тоқтауларды есептемегенде) бес аптаға созылды, ал үдеу адам үшін ыңғайлы шектен жоғары болды. Дегенмен, тіпті Марс пен Сатурн арасындағы ең үлкен қашықтықта да, бес апта ішінде осындай саяхат жасау үшін қажетті тұрақты үдеу мен тежелу 1 м/с²-ден төмен болуы керек еді.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Басты кейіпкерлер Марио Эстебан Риоз бен Тед Лонг – «Қалдық іздеушілер»: Марста туған адамдар, ғарыш кемелерінің пайдаланылған төменгі сатыларын іздеп, ғарыш кеңістігін шарлайды, олар Марстың Фобос айында қайта өңделеді. Оқиғаның басында Риоз Лонгты Жерде туған саясаткер Джон Хилдердің Марста, Венерада және Айтағы Жер қоныстары Жер экономикасына зиянды шығын екені, ал ғарыш кемелері реакциялық масса ретінде қолданып, алмастырылмас суды ысыраптап жатқаны туралы сөзін тыңдағаны үшін сөккеніне наразы болады. Бір жыл өткен соң, Хилдер «Ысырапшыларға» қарсы науқанын Жер Ассамблеясында билікке ие болу үшін пайдаланды және Марсқа су жеткізуді азайтты, соның салдарынан «Қалдық іздеушілер» жұмыссыз қалды. Марс колониясының басшысы Хамиш Санков Хильдердің Марсқа су жеткізуді тоқтату жоспарын білгенде, Лонгтың Сатурнға барып, сақиналардан мұз кесегін сүйреп әкелу жоспарын мақұлдады. 25 «Қалдық іздеуші» кемесі сапарға шықты. Сақиналарға жеткен соң, «Қалдық іздеушілер» шамамен бір куб миль көлемдегі кесекті таңдап, оны жуан цилиндрге айналдырып, ішіне ғарыш кемелерін орналастырып, бес аптада мұзды реакциялық масса ретінде пайдаланып Марсқа қайтарды. Марста Хилдердің жақтастары Санковты Марс колониясына су экспорттауды тоқтатуға қысым көрсетіп жатыр. Санков оралған «Қалдық іздеушілерден» хабар алған соң, келісім берді. Екі күннен кейін «Қалдық іздеушілер» мұз ғарыш кемелерін баспасөз алдында қондырды, ал Санков олар әкелген кесек Жердің Марсқа жыл сайын жіберген суының 200 есе көп мөлшерін құрайтынын және егер Жер енді суды жоғалтуға қауіптенсе, марсиандар өздерінің бір бөлігін сататынын мәлімдеді. Лонг бұл жағдайды марсиандардың, жерліктер емес, қалған Күн жүйесін мекендейтінінің растығы деп қабылдады.

Ықпал

Марс жолы – Асимовтың Маккарти дәуіріне жауабы және Марсты терраформациялауды алғаш зерттеген туындысы. Асимовтың Маккарти мен Америка Құрама Штаттарының антикоммунистік науқандарына наразылығын Джон Хилдердің Waster-ге қарсы күресін бейнелеу арқылы көрсеткен. Асимов автобиографиясында Маккартизмді сынағаны үшін өзін мақтап немесе айыптайтынын күткенін жазды, бірақ бұл әңгіме ешқандай реакция тудырмады. Ол басқа жерде: «Мен тым жұмсақ болған шығармын немесе маңызым болмаған». "Марс жолы" атауы тағдырға ие болу идеясының көрінісі ретінде қарастырылуы мүмкін. Асимов өзінің кейіпкері Тед Лонгтың марсиандардың болашағы туралы көзқарасын Фредерик Джексон Тернердің шекаралық теориясы және Арнольд Джозеф Тойнби ұсынған "жаратылысшыл азшылық" тұрғысынан сипаттайды. Сынаушы Джозеф Ф. Патрух Асимовтың марсиан кейіпкерлері үшін ағылшын-саксон, славян, латын және скандинавиялық есімдерді (сәйкесінше, Тед Лонг, Хамиш Санков, Марио Риоз және Ричард Свенсон) таңдауын американдық иммигранттар дәстүрінің балқыту қазанының мерекесі деп түсіндірді. Сонымен қатар, Асимовтың жеке клаустрофобиясы марсиандардың бейнесіне әсер етеді, олар Жердегі адамдарға қарағанда оқшаулану мен кеңістік жетіспеушілігіне жақсы төтеп бере алады. Асимов оқиғаның 15 жылдан кейін болатын ғарышкерлердің ғарышқа шығу кезінде сезінетін эйфориясын дұрыс болжауымен мақтанды.