Кіріспе

1967 жылы Procol Harum тобының "A Whiter Shade of Pale" әні жарық көрді.

"A Whiter Shade of Pale" – ағылшын рок-тобы Procol Harum-ның 12 мамыр 1967 жылы жарық көрген тұңғыш синглы. Сингл 8 маусымда Ұлыбритания сингл чартында 1-орынға шығып, алты апта бойы сол деңгейде тұрды. Жақсы насихатталмағанмен, АҚШ Billboard Hot 100 хит-парадында 5-орынға ие болды. 1967 жылғы "Махаббат жазының" әнұранының бірі саналатын бұл ән бүкіл әлемде 10 миллионнан астам дана сатылып, тарихындағы ең табысты коммерциялық синглдердің біріне айналды. Содан бері "A Whiter Shade of Pale" әні 1000-нан астам әртіс орындаған классикалық туындыға айналды. Әннің музыкасын Гари Брукер мен Мэтью Фишер, ал сөзін Кит Рид жазды. Музыкалық жағынан Бахтың аспаптық үлгілеріне негізделген, жанды вокалымен, меланхолиялық әуенімен және ерекше мәтінімен ерекшеленеді. Алғашқыда авторлық құқық тек Брукер мен Ридке берілген болатын. Бірақ 2009 жылы Фишер сот шешімімен музыканың авторларының бірі ретінде танылды. 1977 жылы бұл ән Brit Awards сыйлығында Queen тобының "Bohemian Rhapsody" әнімен бірге "1952–1977 жылдар аралығындағы ең үздік британдық поп-сингл" аталымын жеңіп алды. 1998 жылы ән Grammy Hall of Fame-ге енгізілді. 2004 жылы Phonographic Performance Limited ұйымы оны соңғы 70 жылдағы британдық радио және телеарналарда ең көп орындалған ән деп мойындады, ал Rolling Stone журналы оны "Барлық уақыттың 500 ең ұлы әні" тізімінде 57-орынға қойды. 2009 жылы Ұлыбританиядағы қоғамдық орындарда соңғы 75 жылда ең көп орындалған ән ретінде танылды. Ән көптеген жылдар бойында көптеген музыкалық жинақтарға енгізілді, сондай-ақ "The Big Chill", "Purple Haze", "Breaking the Waves", "The Boat That Rocked", "Tour of Duty", "House M.D.", Мартин Скорсезе режиссерлік еткен "New York Stories" фильмінің бір бөлігі, "Stonewall", "Oblivion", Кен Бернс пен Линн Новик түсірген "Вьетнам соғысы" деректі фильмі, 2022 жылғы "The Offer", "Memory" және "Billions" сияқты көптеген фильмдер мен телешоулардың саундтректерінде пайдаланылды. Әннің кавер-версиялары да көптеген фильмдерде орындалды, мысалы, Кинг Кертис "Withnail and I" және Энни Леннокс "The Net" фильмдерінде.

Әндер мәтіні

Кит Рид әннің атауын және бастауын бір кеште алды. Ол бір әйелге: "Сенің бетің ақ түске енді" деген сөзді естіп қалды, және бұл сөз оның есінде қалды. Алғашқы мәтін төрт шумақтан тұрды, оның тек екеуі ғана түпнұсқа жазбада естіледі. Үшінші шумақ Procol Harum тобының тікелей эфирдегі орындалуларында естілді, ал төртінші шумақ сирек орындалды. Клас Йохансен өзінің "Procol Harum: Пледен тыс" кітабында, әннің "еркек пен әйел арасындағы қарым-қатынасты, келіссөздерден кейін жыныстық қатынасқа ұласатын метафоралық түрде бейнелейтінін" айтады. Бұл Тим де Лизльдің "Ұлы әндердің өмірі" кітабында қолдау тапты, ол мәтіннің мас күйдегі ұсыну туралы екенін, ал жыныстық қатынас мифтік және әдеби саяхаттар арқылы саяхат түрі ретінде сипатталғанын атап өтеді. Басқа да сарапшылар мәтіннің жыныстық қатынас туралы екенін айтты. "Ақ түстің ақшыл реңі" деген тіркес ағылшын тілінде кеңінен таралды, және бірнеше сөздіктерде тіркелді. Сондықтан, бұл тіркес қазіргі таңда әнге қатысты емес контексттерде де жиі қолданылады. Ол сондай-ақ "Y-дің Xer көлеңкесі" сияқты түрде кеңінен өңделді, сондықтан ол қар құрғағы (snowclone) ретінде танылды – клише мен тіркес үлгісінің бір түрі.

Жазу

Прокол Харум "A Whiter Shade of Pale" әнін Лондон қаласындағы Olympic Sound студиясында жазды. Жазушы Денни Корделл болды. Тұрақты барабаншы болмағандықтан, барабанда сессиялық музыкант Билл Эйден ойнады. Трек екі рет жазылып, кейіннен қосымша жазбалар жасалмады. Сессиядан кейін бірнеше күн өткен соң, топ жаңадан шақырылған барабаншы Бобби Харрисонмен Advision студиясында әнді қайта жазды. Бірақ бұл нұсқасы қабылданбады, ал топтың тұңғыш синглі ретінде шығарылу үшін бастапқы моно жазбаның бірі таңдалды. B жағына "Lime Street Blues" әні енді, ол да Brooker–Reid туындысы және топ оны Advision студиясында жазды. Корделл "A Whiter Shade of Pale" әнінің дыбысы, әсіресе барабаншының тарелкаларының айқын естілуіне байланысты радиода қиындық тудыруы мүмкін деп уайымдады. Сондықтан ол Radio London радиостанциясына ацетат көшірмесін жіберді, және диджей эфирде ойнатып: "Бұл үлкен хит болады" деп хабарлағанда, оның алаңдауы сейілді.

Шығару және қабылдау

Сингл был выпущен 12 мая 1967 года в Великобритании на лейбле Deram Records и 25 мая вошел в чарт Record Retailers (позже UK Singles Chart). Через две недели он достиг первого места, где оставался шесть недель. В 2005 году Джим Ирвин из журнала Mojo написал, что его появление на первом месте 8 июня 1967 года, в тот же день, когда Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band группы The Beatles возглавил национальный альбомный чарт, ознаменовало начало "Летней любви" в Британии. В декабре 1967 года читатели New Musical Express проголосовали за песню как "Лучший британский диск этого года", опередив "All You Need Is Love" и "Massachusetts". По словам музыкального историка Харви Куберника, в контексте "Летней любви" "A Whiter Shade of Pale" была "той единственной песней, которая возвышалась над всеми остальными, ее статусом, подобным Эвересту, обязана не меньше, чем Джон Леннон и Пол Маккартни, которые были очарованы чосеровской игрой слов и небесным барочным сопровождением". Куберник также пишет, что в период поиска высшего сознания в эпоху "flower power" песня "мобилизовала собрание разочарованной молодежи, пренебрежительно относившейся к традиционной религии, но стремящейся к духовному спасению". В статье 1981 года о музыкальных и общественных событиях 1967 года для "The History of Rock" социомузыколог Саймон Фрит описал "A Whiter Shade of Pale" как "самый отличительный сингл" года, благодаря сочетанию "вокала в стиле "white soul" и упражнения для органа Баха" и загадочных текстов, которые "намекали на жизненно важный секрет, доступный только людям в правильном, наркотически обусловленном состоянии ума". Лидер группы Beach Boys Брайан Уилсон испытал глубокую реакцию, услышав эту песню, и на мгновение подумал, что это его похоронный марш; в интервью 2004 года он сказал: "Когда я слышу ее сейчас, я [все еще] представляю себя на собственных похоронах". В Соединенных Штатах сингл достиг 5-го места в Billboard Hot 100 и продал более 1 миллиона копий. Он оставался на пиковой позиции в течение двух недель, начиная с недели 29 июля 1967 года. Он также достиг 22-го места в соул-чартах. Cash Box назвал ее "завораживающей, воображаемой балладой [с] привлекательным звучанием". Record World отметил, что она отличается "очень жуткой мелодией и текстами, которые, кажется, имеют смысл, а затем теряют его". Песня была включена в американское издание альбома Procol Harum в сентябре 1967 года, но не вошла в последующую британскую версию. В Нидерландах сингл вошел в чарт на первом месте в июне 1967 года и снова достиг первого места в июле 1972 года. Переиздание в мае 1972 года на Fly Records достигло 13-го места в Великобритании. Из-за опасений по поводу чрезмерного воздействия песня была исключена из репертуара группы в 1969 году на несколько лет. "A Whiter Shade of Pale" продолжает получать высокую оценку критиков. Наряду с "Bohemian Rhapsody" группы Queen, "A Whiter Shade of Pale" была совместно признана "Лучшим британским поп-синглом 1952–1977" на BRIT Awards, в рамках Серебряного юбилея Елизаветы II. В 1998 году песня была включена в Зал славы Grammy. В 2004 году она заняла 57-е место в списке "500 величайших песен всех времен" журнала Rolling Stone. Британский телеканал Channel 4 поместил песню на 19-е место в своем чарте "100 величайших синглов номер один". В 2018 году песня была включена в Зал славы рок-н-ролла в новой категории для синглов. После смерти Брукера песня получила увеличение количества скачиваний и затем вошла в UK Official Singles Sales Chart на 38-е место 25 февраля 2022 года. В Нидерландах песня также обрела популярность после убийства в 2021 году журналиста, специализирующегося на преступности, Питера Р. де Вриса, который считал ее своей любимой песней.

Жарнамалық фильмдер

"A Whiter Shade of Pale" әніне арналған алғашқы жарнамалық клип Англияның Ворстерширдегі Уитли Корт қираған жерінде түсірілді. Онда хит-синглде орындаған бес музыканттың төртеуі: Гари Брукер, Мэтью Фишер, Дэвид Найтс және Рей Ройер орындау кезінде және қираған жерлер арқылы жүріп көрсетілген. Видеодағы барабаншы ғана жазбада жоқ: топтың алғашқы мүшесі Бобби Харрисон, сессиялық музыкант Билл Эйденнің барабан соғуын мимикамен орындап тұр. Фильмді Питер Клифтон режиссерлік еткен, оның Вьетнам соғысының кинохроникалық кадрларын енгізуі BBC телеарнасының Top of the Pops телешоуында көрсетілуіне тыйым салды. Кейін Procol Harum "Scopitone" технологиясын пайдаланып, екінші жарнамалық клип жасады. Осы кезде Ройер мен Харрисонды Робин Трауэр және Б. Ж. Уилсон алмастырды, сондықтан жазбадағы бес музыканттың тек үшеуі ғана бейнеленген. Бұл фильмде орындау кадрлары жоқ, тек бес музыканттың Лондон төңірегінде және далаларда жүгіріп-ойнап жүрген көріністері бар. Фишер монахтың тоғасын киіп, Top of the Pops бағдарламасында әнге мимикамен орындады, бірақ Брукер тікелей эфирде ән шырқады. Орындаудың қара-ақ түсірілімі интернетте жарияланды. Ән 2004 жылы шыққан Top of the Pops 40 жылдығына арналған 1964–2004 DVD-сінде 1967 жылды бейнелейді. Сондай-ақ, Джоэл Галленнің Deja View музыкалық видео сериясының бөлігі ретінде түсірілген фильм болды. Бастапқыда 1985 жылдың соңынан 1986 жылға дейін әртүрлі арналарда көрсетілген бұл видеода Гарри Дин Стэнтон мен Берни Таупин ойнады, бірақ топтың бірде-бір мүшесі қатыспады. Ол VH1 Classic арнасында көрсетілді және жақында онлайн-режимде пайда болды.

Авторлық сот

2005 жылы Procol Harum тобының бұрынғы органшысы Мэтью Фишер Гари Брукер мен оның баспасына қарсы жоғары сотқа шағым түсірді, әнге жазылған музыканың авторы екенін талап етті. Фишер 2006 жылдың 20 желтоқсанында сотты жеңіп алды, бірақ композиторлардың музыкалық авторлық құқығының 50% емес, 40% үлесін алды және 2005 жылға дейінгі кезең үшін авторлық төлемдер берілмеді. Брукер мен Onward Music баспасына шағымдануға рұқсат берілді, ал 1 қазанның 2007 жылы күні үш судьядан тұратын алқа алдында тыңдау өтті. 2008 жылдың 4 сәуірінде Лорд Джастис Маммери Апелляциялық сотта Фишердің авторлық серіктестігін растады, бірақ ол талабын сотқа беруге тым көп уақыт (38 жыл) кеткендіктен, авторлық төлемдерді алмауы керек деп шешті. Толық авторлық құқықтар Брукерге қайтарылды. 2008 жылдың 5 қарашасында Фишерге бұл шешімге Лордтар палатасына шағымдануға рұқсат берілді. Заңгерлердің сөзіне сенсек, заң иелері әнге қатысты авторлық құқық дауын шешу үшін алғаш рет шақырылды. 2009 жылдың 22-23 сәуірінде Лордтар палатасында апелляциялық шағым қаралды. 2009 жылдың 30 шілдесінде заң иелері Фишердің пайдасына бірауыздан шешім шығарды. Олар іс қозғаудың кешіктірілуі екінші тарапқа ешқандай зиян келтірмегенін, керісінше, олар одан қаржылық пайда тапқандарын атап өтті. Сондай-ақ, ағылшын заңнамасында авторлық құқық талаптарына уақыт шектеулері жоқ екенін көрсетті. Сондықтан болашақ авторлық төлемдер құқығы Фишерге қайтарылды. Брукер бұл істің өзіне 1 миллион фунт стерлинг заңгерлік шығынға түскенін мәлімдеді.

HSAS нұсқасы

"A Whiter Shade of Pale" әні американдық рок супер тобы Hagar Schon Aaronson Shrieve тобының 1984 жылы жарық көрген "Through the Fire" альбомында орындалды. Бұл альбомның жалғыз синглы ретінде шығарылып, Billboard Hot 100 чартында 94-ші орынға жетті.

Энни Леннокс нұсқасы

"A Whiter Shade of Pale" әнін шотландтық әнші-күйші Энни Леннокс өзінің екінші жеке альбомы "Медуза" (1995) үшін орындады. Ән 1995 жылдың мамыр айында альбомның екінші синглы ретінде жарық көрді және Еуропа мен Канадада топ-40 қатарына енді. Бұл ән Ирвин Винклердің "The Net" фильмінде де қолданылды, оның соңғы титрлерінде ойнатылды.

Сыни қабылдау

Стив Балтин Cash Box журналынан әнді аптаның таңдауы деп атап, былай деп жазды: "Барлығы каверлерден тұратын Medusa альбомының екінші синглі үшін Леннокс рок классикасының біріне жүгінеді. Procol Harum-ның түпнұсқасындағы психоделикалық әсерден айырылып, ән Леннокстың ерекше талғамды өңдеуінде метаморфозаға ұшырайды. Жасыраулы, бірақ әдемі пернелік дыбыспен басталатын ән, музыканың шебері ретінде танымал әншінің салқын және бейтарап сезімін алады. Леннокс әнін, Леннокстың кез келген туындысын талғамды деуге тікелей қажеттілік жоқ, бірақ оның осы әнді орындауына дәл осы сөз сай келеді. Әннің табысқа ие болатынын күтесіз, әсіресе "No More 'I Love You's" әні Adult Contemporary және CHR радиостанцияларының қолдауымен. Ноксвиллдің News Sentinel газетінен Чак Кэмпбелл әнді "әсем ремейк" деп атады. NME журналынан Стив Сазерленд альбомды "әдемі Леннокс ханымның "[A Whiter Shade of Pale]" әнін интерпретациялау үшін ғана зерттеуге тұрарлық" деп бағалады. Түпнұсқасы – сәл классикалық әуестікке құмар, тіпті авторы да оның мағынасын түсінбейтінін мойындады, бірақ таңқаларлықтай, Леннокс оны одан да абсурдқа айналдырады, оның нұсқасы өте ұзақ, ылғалды және сирек қоныстанған маусымның соңындағы есімдері ұмытылған демалыс лагерінің үй тобына ұқсайды."

Басқа карталық нұсқалар

The Hesitations тобының нұсқасы 1968 жылы Billboard тізімінде 100-орынға, ал Канадада 83-орынға жетті. R. B. Greaves-тің тағы бір нұсқасы 1970 жылы Billboard тізімінде 82-орынға, ал Канадада 85-орынға жетті.