Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Өлгелі тұрған түн" – американдық жазушы Айзек Азимовтың ғылыми фантастикалық әңгімесі. Бұл әңгіме алғаш рет 1956 жылғы шілде айындағы "The Magazine of Fantasy & Science Fiction" журналында жарияланды және "Nine Tomorrows" (1959), "Asimov's Mysteries" (1968) және "The Best of Isaac Asimov" (1973) жинақтарында қайта басылды. "Өлгелі тұрған түн" – Азимовтың Венделл Урт туралы үшінші әңгімесі.
"The Dying Night" is a science fiction short story by American writer Isaac Asimov. The story first appeared in the July 1956 issue of The Magazine of Fantasy & Science Fiction, and was reprinted in the collections Nine Tomorrows (1959), Asimov's Mysteries (1968), and The Best of Isaac Asimov (1973). "The Dying Night" is Asimov's third Wendell Urth story.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Ай, Меркурий және Церера астероидтері бойынша жұмыс істеп жүрген үш астроном он жылдан бері алғаш рет Жерде өткен конференцияда кездесті. Олар сонымен қатар аурудың кесірінен Жерде қалуға мәжбүр болған бұрынғы әріптесі Ромеро Вильерспен де кездеседі. Вильерс массалық тасымалдау/телепортация құрылғысын өнертапқанмын деп мәлімдейді, бірақ құрылғыны достарына көрсетуге үспей, күдікті жағдайда қайтыс болады. Құрылғыны көрген тағы бір ғалым Вильерстің сыныптастарының бірі оны өлтірген деп күдіктенеді және оларды тергеуге кіріседі. Тергеу барысында, Вильерстің теориясын сипаттайтын зерттеу жұмысының фотосуреті бөлменің терезе алдында табылады, бірақ күн сәулесіне ұшырағандықтан зақымданғаны анықталады. Күдіктілердің ешқайсысы кінәсін мойындамаған соң, қылмыстарды тергеуде жетістікке жеткен эксцентрикалық ғалым Венделл Урт шақырылады. Ол кінәлі астрономды Меркурийде болған адам деп анықтайды. Жауабы Меркурийдің бір жағының әрқашан Күннен қашық болатындығы туралы идеяда (жазылған кезде бұл рас деп есептелген). Кінәлі адам фильмді қауіпті деп ойлаған жерге жасырған, себебі ол түнді мәңгілікке созылатынын сезген. Осы оқиға жазылғаннан кейін Меркурийдің айналма қозғалысы тоқтамайтыны анықталды (Азимов бұл фактіні ғылымдағы осы жаңалықтан кейін жарық көрген антологияларда атап өткен). Меркурийдің жұлдыздық тәулігі 58,6 Жер тәулігіне тең, ал оның күн тәулігі 88 күндік жылдық айналымына байланысты 3:2 спиндік резонанс салдарынан 176 күнге дейін созылуы мүмкін.
Three astronomers, who have been working on the Moon, Mercury and the asteroid Ceres, meet for the first time in ten years at a convention on Earth. They also meet a former colleague of theirs, Romero Villiers, who had to stay on Earth because of illness. Villiers claims to have invented a mass transference/teleportation device, but dies under suspicious circumstances before he can demonstrate the device to his friends. Another scientist who has seen the device demonstrated suspects that Villiers has been murdered by one of his classmates, and he questions them. In the course of his investigation, a photographic record of a research paper by Villiers describing his theory is discovered on a windowsill of the room, but is found to have been ruined through exposure to sunlight. When none of the suspects admits any guilt, Wendell Urth, an eccentric scientist who has had success in investigating crimes, is brought in. He identifies the guilty astronomer as the one who has been on Mercury. The key lies in the idea (at the time of writing believed to be true) that Mercury has one face always pointing away from the Sun. The guilty party had hidden the film in what he thought was a safe place because he subconsciously expected the night to last forever. Since the story was written, it has been discovered that Mercury is not tidally locked (a fact Asimov noted when the story appeared in subsequent anthologies printed after this advance in scientific knowledge). A Mercurian sidereal day is 58.6 Earth days long, while its solar day is as much as 176 days, due to a 3:2 spin resonance compared to its year at 88 days.
Басқа әңгімелер
Бұл оқиғадағы кісі өлтіруге себеп телепортация құрылғысы болды. Азимов өзінің тағы бір Венделл Урт әңгімесінде, "Сонымен ән салатын қоңырсық" дегенде, телепортация арқылы саяхаттау әдеттегі жайт екенін айтты. Ол осы қарама-қайшылықты өзінің сүйікті атымен – "Эмерсон!" деп жоққа шығарды, бұл Ральф Уолдо Эмерсонның "Ақымақтың тұрақтылығы – шағын ойлылардың құдайы" деген қағидасына сілтеме. Әлем ішінде, бұл сәйкессіздік Ромероның өнертабысының тірі жандарды телепорттаудың жолы болуымен түсіндірілуі мүмкін, себебі "Сонымен ән салатын қоңырсық" әңгімесінде телепортация тек инертті жүктерді тасымалдау үшін қолданылады (ал адамдар әдеттегі көлікпен жүреді), ал Ромеро өзі тышқанды телепорттауға қол жеткізгенін нақты айтады. Телепортация және жарық жылдамдығынан асып түсетін тасымалдау, ғылыми фантастиканың көптеген туындыларында, соның ішінде Азимовтың өзінің "Қауіп" атты әңгімесінде, тірі жандармен инертті жүктерге қарағанда қиын тапсырма болып көрсетілген.
In this story, the motive for murder was the teleportation device. Asimov noted that in his other Wendell Urth story, "The Singing Bell", travel by teleportation was regarded as routine. He dismissed this inconsistency with his favorite epithet, "Emerson! ", a reference to Ralph Waldo Emerson's dictum "A foolish consistency is the hobgoblin of little minds." In universe, the inconsistency can possibly be explained by Romero's invention actually being a way to teleport living beings, since in "The Singing Bell" the teleportation is only used for transporting inert cargo (with humans taking regular transport), while Romero explicitly states he managed to teleport a mouse. Teleportation and FTL transportation are shown to be a more difficult task with living beings than inert cargo in numerous works of science fiction, including Asimov's own short story "Risk".