Кіріспе

Үндістан мен Непалға тән антилопа.

Түрлер қорабы
| аты = Қара қаз
| суреті = Blackbuck male female.jpg
| сурет сипаттамасы = Еркек және екі ұрғашы
| күйі = LC
| күй жүйесі = IUCN3.1
| күй дереккөзі =
| күй2 = CITES A3
| күй2 жүйесі = CITES
| күй2 дереккөзі = Түрлік атауы *cervicapra* латын сөздері *cervus* ("құлан") және *capra* ("ешкі") деген мағынаны білдіреді. "Қара қаз" деген халықтық атау еркектердің терісінің жоғарғы бөлігінің қара қоңырдан қара түске дейінгі түсіне сілтеме жасайды. Бұл атаудың ең алғашқы қолданылуы 1850 жылға дейін жетеді.

Генетика

Қара түлікте диплоидты хромосома санының айырмашылығы байқалады. Аталықтарында 31–33, ал аналықтарында 30–32 хромосома болады. Аталықтардың жыныс хромосомалары XY1Y2 түрінде. Бұрын, жыныс хромосомаларының ерекше үлкендігі тек бірнеше түрде ғана сипатталған, олардың барлығы кеміргіштер (Rodentia) тобына жататын. Дегенмен, 1968 жылы жасалған зерттеуде екі жұптіяқты (artiodactyl) – қара түлік пен ситатунга да осы ерекшелікке ие екені анықталды. Әдетте, Х хромосомасы гаплоидты хромосома жиынтығының 5% құрайды, бірақ қара түліктің Х хромосомасында бұл көрсеткіш 14,96% жетеді. Екі үлкен хромосоманың бөліктерінде репликация кешігу байқалады. 1997 жылғы зерттеуде Antidorcas, Eudorcas және Gazella түрлерімен салыстырғанда Antilope-та қандағы ақуыз полиморфизмінде аз айырмашылықтар тіркелді. Бұл Antilope-тың өзіне тән фенотипінің қарқынды эволюциялануымен байланысты болды. Мұндай жағдайға олардың үйірлесу мінез-құлқына байланысты, жетекші аталықтардың таңдауға ұшырауы ықпал еткен болуы мүмкін.

Сипаттамалары

Қара түстегі қасқырдың жағы мен көз айналасында ақ түсті түк болады, бұл беттегі қара жолақтармен күрт контраст құрайды. Аталықтарының терісі екі түсті болады; жоғарғы бөліктері мен аяқтарының сыртқы жағы қоңырдан қараға дейін, ал астыңғы бөліктері мен аяқтарының ішкі жағы ақ түсті. Аталық қартайған сайын қараңғылығы артады; аналықтары мен жасөспірімдері сары қоңырдан күрең түсті болады. Техаста қара қасқыр көктемде түлейді, содан кейін аталықтары айқын түрде ашық түсті болып көрінеді, бірақ беті мен аяқтарында қараңғылық сақталады. Керісінше, көбею маусымы жақындаған сайын аталықтары қараңғырады. Жабайы қара қасқырларда альбинизм де байқалған. Альбино қара қасқырлар көбінесе Индира Ганди зоологиялық паркі сияқты зоопарктардың тартымдылығы болып табылады. Қара қасқыр – орташа мөлшердегі антилопа. Оның иығына дейінгі биіктігі шамамен жетеді; басынан денесіне дейінгі ұзындығы дерлік . Қара қасқырлар қаздарға өте ұқсас, бірақ қаздардың арқалық бөліктері қоңыр болса, қара қасқырлардың осы бөліктері қара қоңыр немесе қара түсті болады. Мадрастағы Үндістан Технология институтының кампусында бірнеше қара қасқыр бар. Қара қасқыр Пакистан мен Бангладеште жергілікті түрде жойылған деп есептеледі. 2013 жылы Какаду ұлттық паркінде қара қасқырға ұқсайтын антилопа көрінді. 2015 жылы Виктория штатының Уорнмбул қаласының жанында қара қасқыр көрінді, ол кейін тұтқындалып, Мансфилд зоопаркіне жіберілді. Квинсленд штатында қара қасқыр зиянкес деп жарияланды. Викторияда қара қасқыр мен американдық бизон екеуі де "реттелетін зиянкес жануарлар" және мал санатына жатады. Антилопа 1932 жылы Техас штатының Эдвардс платосына әкелінді. 1988 жылға қарай популяциясы өсті және антилопа Техастағы ең көп кездесетін экзотикалық жануарға айналды.

Экология және мінез-құлық

Қарақұлан – күндізгі антилопа, бірақ жазғы температура көтерілген кезде түскі уақытта белсенділігі төмендейді. Ол сағаттық жылдамдықпен жүгіре алады, жазда топтың мөлшері азаяды. Еркектер өз аумақтарындағы ресурстарды белсенді түрде қорғайды, аумақтары шамамен бірдей болады; басқа еркектерге бұл аумақтарға кіруге рұқсат етілмейді, ал ұрғашыларға азық іздеу үшін осы жерлерге баруға рұқсат бар. Еркек қарақұлан келген ұрғашылармен жұптасуға тырысады. Леккинг – қиын стратегия, себебі еркектер көбінесе жарақат алады, сондықтан бұл әдетте күшті, үстем еркектер қолданатын тактика. Еркектер өз жұптастарын қорғай алады немесе оларды күшпен жұптасуға мәжбүрлейді. Ал әлсіз еркектер екінші әдісті таңдауы мүмкін. Қарақұлан су тасқыны және құрғақшылық сияқты табиғи апаттардан қатты зардап шегеді, одан қалпына келуге бес жылға дейін уақыт қажет болуы мүмкін. Ескі, рулық еркектерге аңшылар жемтігі болу ықтималдығы жоғары. Алтын шакал жас қарақұландарды аулайды. Ауылдық итттер жас қозыларды өлтіруі мүмкін, бірақ ересек қарақұландарды аулауға және өлтіруге шамалары келмейді. Ұлы Үндістанның құсқорығындағы қарақұландар ресурстар мен қауіптер маусымдық түрде өзгеретін ландшафтта мекендеу ортасын икемді пайдаланады. Олар шамамен ауданы бар кішкентай жер участаларын пайдаланады. Адам қызметі қарақұландардың қозғалысына күшті әсер етті, бірақ кішкентай паналау орындарының болуы оларға ландшафтта сақталуға мүмкіндік берді.

Диета

Қарақұрт – шөппен қоректенетін жануар, көбінесе аласа шөптерді жайылады, сонымен қатар кейде бұталарды да шағып жейді. Ол қамыс, күзгі қарасора, mesquite және тірі еменді жақсы көреді, ал Чолистан шөлінде акация ағаштарында жайылып жегендері де кездеседі. Велавадар қарақұрт қорығында Dichanthium annulatum диетаның 35% құрады. Жазда, әсіресе жалпы ақуыздардың қорытылуы нашар, бірақ жаңбырлы және қысқы маусымдарда тиімдірек. Жазда жалпы ақуыздың мөлшері өте төмен, тіпті ұсынылған нормадан да төмен болды. Қарақұрт жазда қысқа қарағанда аз тамақтанады және көбінесе Prosopis juliflora жемістерін жейді. Шөптер жетіспесе, Prosopis маңызды тағамдық өнімге айналады. Қарақұртқа су күнделікті қажет. Жынысталу маусымында еркектер өз аумақтарын басқа еркектерден агрессивті түрде қорғайды, қатты дауыс шығарып, мүйіздерін пайдаланып бір-бірін итеріп, қатыгез күреске түседі. Жүктілік әдетте алты айға созылады, содан кейін бір төл туады.